ปาฐกถาที่นครศรีธรรมราช — 'การส่งเสริมปฏิบัติธรรม' และ 'หลักแห่งพระพุทธศาสนา'

๒๔๗๗ ก่อนเข้าพรรษา แสดงที่พุทธธรรมสมาคม สาขานครศรีธรรมราช ณ สวนปันตาราม — สวนโมกข์ยังอายุไม่ถึงสามปี

ก่อนเข้าพรรษา พ.ศ. ๒๔๗๗ พระเงื่อม อินฺทปญฺโญ เดินทางจากพุมเรียงไปนครศรีธรรมราช เพื่อแสดงปาฐกถาสองเรื่องแก่คณะของ พระดุลยพากย์สุวมัณฑ์ ผู้พิพากษาที่กำลังเปิด 'สวนปันตาราม' ขึ้นเป็นกิจการแบบสวนโมกข์แห่งที่สอง ตัวคำบรรยายบอกเองว่าแสดงที่ 'พุทธธรรมสมาคม สาขาจังหวัดนครศรีธรรมราช' และแสดงคนละวันสองคราว คือเรื่อง 'การส่งเสริมปฏิบัติธรรม' กับ 'หลักแห่งพระพุทธศาสนา'

ท่านเปิดเรื่องด้วยการขอถือสิทธิ 'พูดกันฉันพี่น้อง โดยไม่ต้องเกรงอกเกรงใจกันแม้แต่น้อย' แล้ววางโครงว่าการส่งเสริมปฏิบัติธรรมมีองค์สาม — ปฏิบัติดีเอง · สอนผู้อื่นให้ปฏิบัติดี · ช่วยเหลือเมื่อมีผู้ปฏิบัติดี ทั้งสามต้องอิงกันเหมือนไม้สามอันพิงกัน ปลดออกอันหนึ่งอีกสองอันย่อมล้ม ประโยคที่คมที่สุดของกัณฑ์นี้คือ '๑ เฟื้องของการทำให้ดู มีค่าเท่ากับ ๑ หาบ ของการสอนด้วยปาก' และคำเตือนว่าผู้ที่เรียนมากสอนเก่งแต่ไม่ลงมือทำนั้น พระองค์ 'ทรงเรียกว่าคนเปล่า'

ท่านวินิจฉัยยุคสมัยไว้แรง ว่าครั้งพุทธกาลเป็น 'ยุคถุงเงินถุงทอง' เพราะมีผู้บรรลุมรรคผลจริง ส่วนยุคนี้เป็น 'ยุคถุงลม' คือในถุงมีมรรคผลแต่เพียงชื่อ และตอบข้อสงสัยว่ามรรคผลเหลือวิสัยหรือไม่ ด้วยอุปมาแผ่นกระดานที่เดินได้สบายเมื่อวางบนพื้น แต่พอยกสูงสิบวากลับไม่กล้าเดิน — ไม่ใช่เพราะยาก แต่เพราะขาดความเชื่อตัวเอง ท่านยังยืนยันว่าวิปัสสนาไม่จำกัดสถานที่เวลาบุคคล แม่ครัวที่ถูกน้ำข้าวร้อนลวกมือก็เจริญวิปัสสนาได้

เมื่อถึงข้อ 'ช่วยเหลือผู้ปฏิบัติดี' ท่านหันไปพูดกับเจ้าของสถานที่ตรง ๆ ว่า 'พี่น้องทั้งหลายที่มาประชุมกันในที่นี้ (สวนปันตาราม) ทั้งที่เป็นสมาชิกของสมาคมและมิได้เป็น ข้าพเจ้าขอกล่าวด้วยความสัจจริงว่า ท่านได้ทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่การปฏิบัติธรรมหรือพุทธศาสนาอย่างมาก' และปิดกัณฑ์ด้วยคำอวยพร 'ขอพุทธธรรมสมาคมจงเจริญ'

กัณฑ์ที่สอง 'หลักแห่งพระพุทธศาสนา' ท่านย่อหลักไว้ให้จำง่ายสองฝ่าย ฝ่ายการกระทำ (Practice) มีหลักกาลามสูตรสำหรับตัดสินก่อนจะเชื่อ · หลักโคตมีสูตรสำหรับตัดสินว่าอะไรเป็นธรรมวินัย · ตนพึ่งตน · และพุทธศาสนาคือศาสนาแห่งความชนะ ส่วนฝ่ายทฤษฎี (Theory) ว่าด้วยความต่างจากศาสนาอื่น กรรม อนัตตา อริยสัจ โลกิย-โลกุตตระ ความเข้ากันได้กับวิทยาศาสตร์ และความเป็นศาสนาสากล การวางคู่ภาษาอังกฤษกำกับหัวข้อเช่นนี้เป็นลักษณะงานยุคแรกของท่าน

ในพรรษาปีเดียวกันนั้นเอง ท่านเข้ากรรมฐานสามเดือน งดพูด และจดบันทึกการปฏิบัติธรรมเป็นรายวัน — ปฏิทินชีวิต ๘๐ ปี บันทึกสองเรื่องนี้ต่อกันในบรรทัดเดียว

กำลังโหลดรายละเอียด…