เปิดสวนปันตาราม — สวนโมกข์แห่งที่สอง ที่นครศรีธรรมราช

๒๔๗๗ พระดุลยพากย์สุวมัณฑ์เป็นตัวตั้งตัวตี · มหาจุล พรหมสโร ถูกส่งไปประจำ · พุทธทาสไปช่วยทำพิธีเปิด

สวนปันตารามที่จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นความพยายามครั้งแรกที่จะทำ 'กิจการแบบสวนโมกข์' ขึ้นนอกไชยา ผู้ตั้งต้นคือ พระดุลยพากย์สุวมัณฑ์ ผู้พิพากษาซึ่งศึกษาธรรมจากสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (เจริญ ญาณวรเถร) วัดเทพศิรินทร์ เป็นส่วนใหญ่ และบวชกับท่าน ในบทสัมภาษณ์ พุทธทาสเล่าว่าท่านผู้นี้ 'เป็นคนเอาจริงในเรื่องการปฏิบัติธรรมคนหนึ่ง' สวนนั้นอยู่ในความดูแลของพุทธธรรมสมาคม สาขาจังหวัดนครศรีธรรมราช

พระที่ถูกส่งไปประจำคือ มหาจุล พรหมสโร ซึ่งเดิมอยู่วัดเทพธิดา รู้จักสวนโมกข์จากหนังสือพิมพ์ พุทธสาสนา ติดต่อกันทางจดหมายก่อน แล้วพุทธทาสไปรับลงมาเมื่อขึ้นกรุงเทพฯ อยู่ด้วยกันที่สวนโมกข์เก่าปีกว่า สร้างกุฏิเองสองสามหลัง 'ตอนอยู่ด้วยกันยังไม่มีท่าทีว่าจะเลอะ จึงตกลงให้ไปอยู่สวนปันตาราม' — พุทธทาสไปช่วยปาฐกถาและทำพิธีเปิดสำนักให้

เรื่องไม่ลงเอยด้วยดี ท่านเล่าเองว่ามหาจุล 'ต่อมาก็ไปทำเสียหายดังว่า' ทำตัวเป็นผู้วิเศษจนอยู่ที่นั่นไม่ได้ ย้ายไปกลันตันแล้วถูกขับออกมา ไปอยู่ทางลพบุรีในที่สุด สวนโมกข์แห่งที่สองจึงไม่ได้เติบโตต่อ ต่างจากสวนโมกข์ที่ไชยา

ความสัมพันธ์กับพระดุลยพากย์สุวมัณฑ์ยังต่อเนื่องอีกยาว — พ.ศ. ๒๕๑๖ ท่านผู้นี้เป็นผู้ขอให้พุทธทาสเขียนบทความ 'สมเด็จในความรู้สึกของข้าพเจ้า' เพื่อพิมพ์ในหนังสือครบรอบ ๑๐๐ ปี สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ และเมื่อท่านเสียชีวิต ลูกหลานได้ส่งหนังสือส่วนหนึ่งมาเข้าหอสมุดสวนโมกข์

กำลังโหลดรายละเอียด…