รวบรวมคำถามน่าสนใจเกี่ยวกับพุทธทาสภิกขุ คัดสรรจากคำถามที่ผู้คนสอบถามผ่านแชทบอทหอจดหมายเหตุพุทธทาส และตรวจสอบคำตอบกับทะเบียนจดหมายเหตุและหนังสือต้นฉบับแล้ว คลิก "ดูคำตอบเต็ม" เพื่ออ่านคำตอบพร้อมเอกสารและภาพอ้างอิง
ถามคำถามของคุณเอง →จิตว่างไม่ได้หมายถึงจิตที่หยุดคิดหรือเฉื่อยชา แต่คือจิตที่ยังคิดนึกและทำหน้าที่ตามปกติ เพียงไม่ยึดถือสิ่งใดว่าเป็นตัวเราหรือของเรา ท่านพุทธทาสอธิบายว่า “จิตว่าง คือจิตที่รู้สึกคิดนึกอยู่ด้วยความฉลาด ไม่ยอมยึดอะไรว่าเป็นตัวตนหรือของตน”
ดูคำตอบเต็ม →ท่านพุทธทาสอธิบายว่านิพพานไม่ใช่สถานที่ที่ต้องเดินทางไปหา แต่เป็นความเย็นของจิตที่ไม่ถูกกิเลสแผดเผา ท่านกล่าวว่า “นิพพานคือเย็น สังสารวัฏฏ์คือร้อน” ขณะใดจิตไม่ปรุงเป็นตัวกู-ของกู ขณะนั้นก็เป็นนิพพานได้ นิพพานจึงหาพบได้ในวัฏฏสงสารนี้เอง
ดูคำตอบเต็ม →สีลัพพตปรามาสคือการยึดถือศีลและพรตหรือข้อปฏิบัติผิดไปจากความมุ่งหมายที่แท้จริง ท่านพุทธทาสจัดไว้เป็นสังโยชน์ข้อที่ 3 และยกตัวอย่างการทำของดีให้เขว เช่น รักษาศีลหรือทำสมาธิเพื่อความขลังและความศักดิ์สิทธิ์ แทนที่จะทำเพื่อกำจัดกิเลส
ดูคำตอบเต็ม →ธรรมะสี่เกลอคือธรรม 4 ประการที่ทำงานร่วมกัน ได้แก่ สติ สัมปชัญญะ สมาธิ และปัญญา เมื่อมีสิ่งมากระทบทางตา หู จมูก ลิ้น กาย หรือเกิดอารมณ์ในใจ สติจะระลึกได้ว่ากำลังเกิดอะไรขึ้น แล้วนำปัญญาเรื่องความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่ใช่ตัวตน ที่เคยอบรมไว้มาใช้ให้ทันเหตุการณ์
ดูคำตอบเต็ม →ปณิธาน 3 ประการของท่านพุทธทาส คือ ช่วยให้ศาสนิกของทุกศาสนาเข้าถึงหัวใจของศาสนาที่ตนนับถือ ทำความเข้าใจอันดีระหว่างศาสนา และช่วยกันดึงมนุษย์และโลกออกจากอำนาจของวัตถุนิยม
ถามเรื่องนี้ต่อ →ไตรลักษณ์คือลักษณะ 3 ประการของสิ่งทั้งปวง ได้แก่ อนิจจัง ไม่เที่ยง ทุกขัง ทนอยู่ในสภาพเดิมไม่ได้ และอนัตตา ไม่ใช่ตัวตนถาวร ท่านพุทธทาสสรุปว่า “ทุกสิ่งเป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ไม่มีอะไรที่น่าหลงใหลปรารถนา” เมื่อเห็นเช่นนี้ก็ค่อย ๆ วางความยึดมั่นลงได้
ถามเรื่องนี้ต่อ →ท่านพุทธทาสกล่าวถึงปรัชญาของเดการ์ตว่า “ฉันคิดได้ ดังนั้นฉันมีอยู่” และชี้ว่าการยึดถือผู้คิดว่าเป็นตัวตนมีมาตั้งแต่ครั้งพุทธกาลแล้ว ในทางพุทธศาสนา การคิดได้ไม่ใช่หลักฐานว่ามีตัวเราจริง เพียงแต่คนมักเข้าใจผิดว่าจิตที่คิดนึกได้นั้นคือตัวตน
ดูคำตอบเต็ม →ท่านพุทธทาสได้รับสมณศักดิ์ตามลำดับ คือ พระครูอินทปัญญาจารย์ พ.ศ. 2489 พระอริยนันทมุนี พ.ศ. 2493 พระราชชัยกวี พ.ศ. 2500 พระเทพวิสุทธิเมธี พ.ศ. 2514 และพระธรรมโกศาจารย์ พ.ศ. 2530 ซึ่งเป็นสมณศักดิ์สุดท้าย
ถามเรื่องนี้ต่อ →ท่านพุทธทาสมรณภาพเมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม พ.ศ. 2536 หลังกลับถึงสวนโมกขพลารามในวันเดียวกัน วันรุ่งขึ้นข่าวขึ้นหน้าหนึ่งหนังสือพิมพ์แทบทุกฉบับ เช่น ไทยรัฐพาดหัวว่า “ฟ้ามืดที่สวนโมกข์ ท่านพุทธทาส ละสังขาร!”
ถามเรื่องนี้ต่อ →ปลายเดือนตุลาคม พ.ศ. 2534 ท่านพุทธทาสอาพาธหนัก หอจดหมายเหตุยังเก็บใบประกาศอาการอาพาธที่ติดแจ้งต่อสาธารณะที่สวนโมกข์เมื่อวันที่ 30 ตุลาคม และแฟ้มที่จารึกว่า “บันทึกการตรวจ - รักษา ท่านอาจารย์พุทธทาส” เริ่มตั้งแต่ 28 ตุลาคม 2534
ดูคำตอบเต็ม →ใน พ.ศ. 2472 ท่านพุทธทาสเป็นครูสอนนักธรรมที่วัดพระบรมธาตุไชยา สอนนักเรียนสองชั้นเพียงคนเดียว แต่นักเรียนสอบได้เกือบทั้งหมด จนท่านกลายเป็นครูมีชื่อเสียงทันที และได้รางวัล 150 บาทไปซื้อเครื่องพิมพ์ดีดเรมิงตันแบบกระเป๋าหิ้ว
ดูคำตอบเต็ม →ท่านพุทธทาสอุปสมบทเมื่อวันอาทิตย์ที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2469 ก่อนเข้าพรรษา ที่โบสถ์วัดนอก หรือวัดอุบล ตำบลพุมเรียง อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี ได้รับฉายาว่า “อินฺทปญฺโญ” เป็นพิธีอย่างธรรมดา ไม่ได้แห่ใหญ่โต
ดูคำตอบเต็ม →สมัยที่ท่านพุทธทาสเรียนบาลีที่กรุงเทพฯ มหาน้อยแห่งวัดปทุมคงคา ซึ่งเป็นพระนักเทศน์ชื่อดังที่สุดคนหนึ่งในยุคนั้น มักนิมนต์ท่านไปเป็นพระสวดแจงในการเทศน์ ท่านจึงมักติดเรือยนต์ไปกับมหาน้อยตามที่ต่าง ๆ ภายหลังท่านยังเคยไปตอบปัญหาธรรมแก่นิสิตที่วัดนี้ด้วย
ดูคำตอบเต็ม →พ.ศ. 2475 เป็นปีหัวเลี้ยวหัวต่อของท่านพุทธทาส ท่านตัดสินใจออกจากกรุงเทพฯ ละเส้นทางเปรียญในเมืองหลวง และกลับถึงพุมเรียงเมื่อ 6 เมษายน เพื่อหาที่สงัดค้นคว้าและปฏิบัติธรรมตามอุดมคติ ปีเดียวกันนั้นเองท่านเริ่มต้นสวนโมกขพลาราม
ดูคำตอบเต็ม →ธรรมทานมูลนิธิ สวนโมกขพลาราม เคยมอบหนังสือให้ห้องสมุดโรงเรียนสุราษฎร์พิทยา หลักฐานคือตราประทับทรงสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่จารึกว่า “ธรรมทานมูลนิธิ สวนโมกขพลาราม มอบให้เป็นสมบัติของห้องสมุดโรงเรียนสุราษฎร์พิทยา” แต่ยังไม่ทราบว่ามอบในปีใด
ถามเรื่องนี้ต่อ →ชื่อ “โมกขพลาราม” เกิดขึ้นเมื่อท่านพุทธทาสเข้าอยู่วัดร้างตระพังจิก ใน พ.ศ. 2475 ท่านนำชื่อต้นโมกและต้นพลาในบริเวณนั้นมาผูกเป็นชื่อ หมายถึงสถานที่อันเป็นพลังแห่งความหลุดพ้น พื้นที่เดิมเรียกว่า “ด่านน้ำไหล” เป็นช่องแคบโบราณระหว่างเขานางเอกับพรุลึก
ดูคำตอบเต็ม →วัดร้างตระพังจิกเคยเป็นวัดเจ้าคณะเมืองไชยา ก่อนเสื่อมลงและร้างไปราว 80 ปี จนเป็นป่ารกที่ชาวบ้านมาหาเห็ดและล่าหมูป่า ใน พ.ศ. 2475 คณะธรรมทานทำสัญญาเช่าพื้นที่ราว 70 ไร่จากรัฐบาล ล้อมรั้วลวดหนามและขึ้นป้าย “ห้ามเยี่ยม” จนกลายเป็นจุดเริ่มต้นของสวนโมกข์
ถามเรื่องนี้ต่อ →วันเยี่ยมสวนโมกข์เป็นประเพณีที่จัดในวันขึ้น 13 ค่ำ เดือน 10 ซึ่งคนภายนอกริเริ่มกันเอง โดยมีพระครูถาวรฯ เป็นตัวตั้งตัวตี คนทั่วไปเรียกว่า “ทำวัตร” แต่ท่านพุทธทาสเห็นว่าเรียกเช่นนั้นเกินไป จึงเรียกว่า “วันเยี่ยมสวนโมกข์”
ดูคำตอบเต็ม →พระครูโสภณเจตสิการาม รองเจ้าคณะเมืองที่วัดเหนือ เป็นพระอุปัชฌาย์ของท่านพุทธทาสในพิธีอุปสมบทที่วัดอุบล พุมเรียง เมื่อ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2469 ท่านเป็นผู้มักน้อยสันโดษ มรณภาพใน พ.ศ. 2473 และท่านพุทธทาสเขียนเรื่อง “ประโยชน์แห่งทาน” แจกในงานพระราชทานเพลิงศพ
ถามเรื่องนี้ต่อ →นางเคลื่อน พานิช มารดาของท่านพุทธทาส ทำตามประเพณีแต่ใจไม่ได้เชื่อในสิ่งเหล่านั้น บ้านจึงไม่มีนางกวักหรือศาลพระภูมิ นางอบรมลูกอย่างกวดขันและเน้นความรู้บุญคุณคน ต่อมาทำพินัยกรรมตั้งทุนต้นตระกูลพานิชเพื่อบำรุงสวนโมกข์และคณะธรรมทาน
ถามเรื่องนี้ต่อ →คุณระบิล บุนนาค เป็นปรมาจารย์ถ่ายภาพที่ช่วยงานภาพของสวนโมกข์ รู้จักท่านพุทธทาสในฐานะนักศึกษาธรรมะหลังท่านเลิกเล่นกล้องแล้ว ผลงานมีทั้งชุดภาพพุทธประวัติหินสลักจำลอง และภาพยนตร์สารคดี “วันหนึ่งในสวนโมกข์” พ.ศ. 2509 อีกทั้งสอนพระบุญชูจนทำงานภาพได้ครบวงจร
ถามเรื่องนี้ต่อ →เจ้าชื่น หรือนายชื่น สิโรรส คหบดีชาวเชียงใหม่ เป็นผู้อุปถัมภ์ท่านพุทธทาส ช่วยสร้างโรงธรรมของสวนโมกข์อย่างช้าตั้งแต่ พ.ศ. 2494 และนำแบบอย่างสวนโมกข์ไปตั้งพุทธสถานที่วัดอุโมงค์ เชียงใหม่ ท่านพุทธทาสกล่าวว่าวัดอุโมงค์ของเจ้าชื่น “มีเพราะมีสวนโมกข์”
ดูคำตอบเต็ม →อุบาสิการัญจวน อินทรกำแหง มาอยู่สวนโมกข์และทำงานใกล้ชิดท่านพุทธทาส ทั้งจัดหอสมุด สอนอานาปานสติแก่ชาวต่างประเทศ และเป็นที่ปรึกษางานหนังสือของท่าน เช่น ธรรมโฆษณ์อรรถานุกรม และภาพชีวิต 80 ปีของท่านพุทธทาสภิกขุ
ดูคำตอบเต็ม →อาจารย์สุลักษณ์ ศิวรักษ์ พบท่านพุทธทาสครั้งแรกที่วัดทองนพคุณ ในงานศพเจ้าคุณภัทรมุนี ท่านเป็นผู้ตั้งชื่อวารสาร “ปาจารยสาร” ใน พ.ศ. 2514 และเป็นองค์ปาฐกคนแรกของปาฐกถาปาจารยสาร เมื่อ 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2529 เนื่องในโอกาสครบรอบ 80 ปีของท่านพุทธทาส
ดูคำตอบเต็ม →นายเซี้ยง พานิช โยมบิดาของท่านพุทธทาส ค้าขายเป็นอาชีพหลักและต่อเรือเป็นงานสมัครเล่น จนถ่ายทอด “หัวช่าง” ให้ลูก ท่านมีวิญญาณกวี แต่งโคลงได้ถูกแบบฉบับ เช่น “โคลงหยูกยา” และยังทำยาแผนโบราณที่ได้วิชามาจากปู่
ดูคำตอบเต็ม →คุณประยูรเป็นเพื่อนชาวมุสลิมของท่านพุทธทาส ร่วมคณะไปอินเดียระหว่าง 19 ตุลาคม พ.ศ. 2498 ถึง 16 มกราคม พ.ศ. 2499 เมื่อท่านพูดว่า “พวกเราชาวพุทธมาท่องเที่ยวอินเดีย” คุณประยูรก็ทักท้วงว่าตนเป็นอิสลาม เขายังชอบนำปลาสวยงามจากกรุงเทพฯ มาให้ท่านเลี้ยง
ดูคำตอบเต็ม →พระครูเอี่ยมเป็นพระเถระวัดพระบรมธาตุไชยาที่ฉลาดและมีความคิดทันสมัย ท่านริเริ่มสร้างโรงเรียนนักธรรมที่วัดนี้ และชักชวนให้ท่านพุทธทาสมาสอนใน พ.ศ. 2472 งานฉลองโรงเรียนนักธรรมที่ท่านจัดขึ้นยังเป็นที่มาของงานเขียนชิ้นแรกของท่านพุทธทาส เรื่อง “พระพุทธศาสนา”
ดูคำตอบเต็ม →จุดเริ่มต้นคือจดหมายลงวันที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2481 ที่ท่านพุทธทาสเขียนถึงกุหลาบ สายประดิษฐ์ บรรณาธิการหนังสือพิมพ์ประชาชาติ เพื่อเสนอเรื่อง “ชีวิตกับนิพพาน” ลงพิมพ์ ต่อมากุหลาบนำปาฐกถาชุดพุทธธรรมไปย่อลงพิมพ์ และยึด “พุทธประวัติจากพระโอษฐ์” เป็นคัมภีร์ส่วนตัว
ดูคำตอบเต็ม →พันเอกสาลี่ ปาลกุล เป็นผู้ขวนขวายมากที่สุดในการสร้างโรงมหรสพทางวิญญาณของสวนโมกข์ ท่านนำคนจากกรมทหารสื่อสารมาช่วยทำแปลน จัดหาวัสดุราคาถูก และประชาสัมพันธ์ทางวิทยุจนมีผู้ส่งเงินมาช่วยต่อเนื่อง การก่อสร้างอยู่ในช่วง พ.ศ. 2505–2510 โดยได้แรงบันดาลใจจากถ้ำอชันตา
ดูคำตอบเต็ม →บาทหลวงยอน อุลลิอานา เขียนจดหมายมาถามปัญหาพุทธศาสนาเป็นข้อ ๆ เช่น เรื่องการเกิดใหม่และเรื่องพระเจ้า เป็นเหตุให้ท่านพุทธทาสเขียนหนังสือ “ตอบปัญหาบาทหลวง” ใน พ.ศ. 2482 ภายหลังทั้งสองกลับกลายเป็นมิตรกัน
ดูคำตอบเต็ม →วิลาส มณีวัต นักเขียนและบรรณาธิการชาวไชยา รู้จักท่านพุทธทาสเมื่อมาขอเรื่องลงหนังสือพิมพ์ที่จุฬาฯ ท่านจึงเขียนเรื่อง “ธรรมะคืออะไร” ให้ ต่อมาเขาเขียนถึงสวนโมกข์บ่อยครั้งในคอลัมน์ “สายลมแสงแดด” จนคนรู้จักสวนโมกข์มากขึ้น และเคยแนะนำหนังสือ “บรมธรรม” จนขายหมด
ดูคำตอบเต็ม →อาเสี้ยง หรือพระเสี้ยง พานิช เป็นน้องชายของบิดาท่านพุทธทาส เคยบวชที่วัดปทุมคงคาและรับใช้ใกล้ชิดเจ้าคณะเมืองไชยา ก่อนลาสิกขาไปเป็นหลงจู๊เรือ ใช้นามปากกา “ท่านางสังข์” แต่งกาพย์ล้อไสยศาสตร์ และเป็นผู้เร่งเร้าให้ท่านพุทธทาสไปเรียนต่อที่กรุงเทพฯ
ดูคำตอบเต็ม →พระยาลัดพลีธรรมประคัลภ์ เป็น “สหายธรรมหมายเลขหนึ่ง” และผู้อุปถัมภ์สำคัญของท่านพุทธทาส ใน พ.ศ. 2481 ท่านนำคณะฆราวาสจากกรุงเทพฯ มาเยี่ยมสวนโมกข์เป็นครั้งแรก และมักซื้อหนังสือครั้งละ 2 เล่มเพื่อส่งให้ท่านพุทธทาสเล่มหนึ่ง เช่น งานของกฤษณมูรติ
ดูคำตอบเต็ม →สัญญา ธรรมศักดิ์ มาเยี่ยมสวนโมกข์ครั้งแรกใน พ.ศ. 2481 พร้อมคณะพระยาลัดพลีธรรมประคัลภ์ ต่อมาขณะเป็นปลัดกระทรวงยุติธรรม ได้นิมนต์ท่านพุทธทาสไปแสดงปาฐกถาที่กรุงเทพฯ เป็นครั้งแรก เรื่อง “วิถีแห่งการเข้าถึงพุทธธรรม” ที่พุทธธรรมสมาคม เมื่อ 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2483
ดูคำตอบเต็ม →คุณชำนาญ ลือประเสริฐ เป็นฆราวาสผู้อุปถัมภ์งานของท่านพุทธทาสสายกรุงเทพฯ ช่วยทั้งเงิน พาหนะ และติดต่อธุระต่าง ๆ จนท่านเปรียบว่า “เหมือนกับที่เขาเรียกว่าหนุมานอาสา” และเคยพาท่านพุทธทาสไปเยี่ยมสุชีโวภิกขุถึงกุฏิ
ดูคำตอบเต็ม →พระโรเบิร์ต สุเมโธ เป็นพระเถระชาวอเมริกัน ศิษย์สายตรงของหลวงพ่อชา และเป็นสื่อสำคัญที่ทำให้แนวปฏิบัติของหลวงพ่อชาแพร่ไปในต่างประเทศ ท่านนำคณะพระภิกษุจากวัดป่านานาชาติมาสนทนาธรรมกับท่านพุทธทาสที่สวนโมกขพลาราม ระหว่าง 28–31 ธันวาคม พ.ศ. 2534
ดูคำตอบเต็ม →นรินทร์กลึงเป็นผู้วิพากษ์พุทธศาสนาในยุคราว พ.ศ. 2473 ประกาศ “ปราบพระอลัชชี” และโจมตีเรื่องความเป็นอยู่ของพระที่สบายเกินไป เขาเคยเขียนไปรษณียบัตรมาต่อว่าท่านพุทธทาส และบุกไปซักถามท่านถึงที่พักที่วัดปทุมคงคา ซึ่งท่านตอบว่า “ไม่รู้ ฉันทำของฉันอย่างนี้”
ถามเรื่องนี้ต่อ →ท่านพุทธทาสบรรยายแก่คณาจารย์คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เรื่อง “มหาวิทยาลัยกับความรู้เรื่องจิต” เมื่อ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2516 และอบรมภิกษุนิสิตมหิดลที่บวชภาคฤดูร้อน เช่น ชุด “เตกิจฉกธรรม” พ.ศ. 2514 และชุด “มหิดลธรรม” พ.ศ. 2517
ถามเรื่องนี้ต่อ →ธรรมโยธเป็นนามปากกาหนึ่งของท่านพุทธทาส ใช้เขียนบทความวิพากษ์สภาพพระศาสนาราว พ.ศ. 2476 ท่านยังมีนามปากกาอื่นอีก เช่น ชินวาทก์ และทุรโลการมณจิต โดยท่านเล่าว่า “ส่วนใหญ่เขียนคนเดียวใช้หลายนามปากกา”
ถามเรื่องนี้ต่อ →ใน พ.ศ. 2516 ท่านพุทธทาสบรรยายชุด “ไกวัลยธรรม” ที่สวนโมกข์ ชุด “ธรรมศาสตรา” แก่นักศึกษาธรรมศาสตร์ที่บวช เรื่อง “มหาวิทยาลัยกับความรู้เรื่องจิต” แก่อาจารย์แพทย์มหิดล และ “ประชาธิปไตยแบบสังคมนิยม” ปลายปีนั้นท่านอาพาธขณะเทศน์และเข้ารักษาที่ศิริราช
ดูคำตอบเต็ม →หนังสือที่เหมาะเป็นเล่มแรกคือ “คู่มือมนุษย์” ซึ่งจัดคำสอนสำหรับผู้เริ่มศึกษาอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ไตรลักษณ์ อุปาทาน ไตรสิกขา ไปจนถึงลำดับการหลุดพ้น อีกเล่มที่เหมาะคือ “พระพุทธศาสนาชั้นบุถุชน” ซึ่งปูพื้นสำหรับคนทั่วไป และเชื่อมหลักธรรมเข้ากับชีวิตประจำวัน
ดูคำตอบเต็ม →กล้องตัวแรกของท่านพุทธทาสคือ “โกดัก เวสต้า” ราคา 12 บาท ซื้อจากเวิ้งนครเขษม ท่านใช้ในสมัยเรียนบาลีที่กรุงเทพฯ ราว พ.ศ. 2473–2475 เที่ยวเดินดูวัดและถ่ายรูปทั้งวัน ล้างอัดรูปเอง และเคยถ่ายแต่เมฆอย่างเดียวนับพันภาพ
ถามเรื่องนี้ต่อ →ท่านพุทธทาสรับเสด็จรัชกาลที่ ๙ ที่สถานีรถไฟไชยาเมื่อ 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2510 คราวเสด็จพระราชดำเนินโดยรถไฟพระที่นั่งหลังเยี่ยมราษฎรภาคใต้ และเมื่อท่านอาพาธอยู่ที่สวนโมกข์ ได้มีการอัญเชิญกระแสพระราชดำรัสมาอาราธนาให้ท่านอยู่ต่อเพื่อผดุงพระพุทธศาสนา
ถามเรื่องนี้ต่อ →ใน พ.ศ. 2477 ท่านพุทธทาสไปช่วยทำพิธีเปิดสวนปันตารามที่นครศรีธรรมราช ซึ่งเป็นความพยายามครั้งแรกที่จะทำกิจการแบบสวนโมกข์ขึ้นนอกไชยา ต่อมาในช่วง พ.ศ. 2494–2495 ท่านกล่าวอบรมในที่ประชุมเจ้าคณะจังหวัด ภาค 5 ที่วิหารหลวง วัดพระบรมธาตุนครศรีธรรมราช
ถามเรื่องนี้ต่อ →ท่านพุทธทาสพบดาไลลามะ 2 วาระ ครั้งแรกเดือนธันวาคม พ.ศ. 2510 ท่านเข้าเฝ้าที่วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามพร้อมกรรมการพุทธสมาคมแห่งประเทศไทย ครั้งที่สองระหว่าง 29–30 มกราคม พ.ศ. 2515 ดาไลลามะเสด็จเยือนสวนโมกขพลารามและสนทนาธรรมกับท่าน
ดูคำตอบเต็ม →คำตอบเรียบเรียงโดยแชทบอทจากทะเบียนจดหมายเหตุและหนังสือของ หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ ตรวจทานข้อเท็จจริงกับหลักฐานเมื่อ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๙ · ข้อมูลบางส่วนยังอยู่ระหว่างการตรวจของผู้เชี่ยวชาญ หากพบข้อคลาดเคลื่อน แจ้งได้ที่ archives@bia.or.th
Buddhadasa