Buddhadasaน.4 ๒ ถ้าว่าโดยที่แท้จริงแล้ว ตัวการงานนั้นเป็นการงานกระทำที่ สืบเนื่องมาจากการศึกษา ถ้าการศึกษาเป็นการทำให้เกิดความก้าว หน้าอย่างถูกต้อง แก่วิวัฒนาการของมนุษย์แล้ว การงานก็คือ ตัวการทำให้ก้าวหน้า นั่นเอง เพราะว่าศึกษาแล้วก็ต้องทำตามที่ ควรจะทำ เดี๋ยวนี้ทุกคนรู้สึก หรือมีความรู้สึกต่อสิ่งที่เรียกว่าการงาน ในลักษณะนั้นหรือเปล่า ? เมื่อเราถูกใช้ให้ทำงาน ก็อิดหนาระอา ใจกระพัดกระเพียด เพราะความที่ไม่อยากทำงาน พวกที่ทำงานอยู่ ก็อยากจะให้ถึงเวลาเลิกงานเร็ว ๆ ยิ่ง เป็นลูกจ้างแล้วก็คิดจะเอาเปรียบนายจ้าง เขาไม่อยากทำงาน แต่ เขาอยากจะเอาค่าจ้างให้มันมาก นั้นมันเป็นความรู้สึกที่ผิดพลาด อยู่หลายขั้นตอน เพราะเขาไม่รู้สึกว่าการงานนั้น คืออะไร? ทำไป ทำไม ? จึงทำไปอย่างจำใจจำทำ การงาน เป็นสิ่งที่น่ารัก น่าพอใจ หรือว่าน่าเกลียดน่าชัง ไม่อยากจะพบเห็น และถ้ามีความหมายเติมเข้ามาว่า " งานหนัก " อย่างนี้ด้วยแล้ว จะถึงกับขยะแขยงหรือหาไม่ ? ใคร ๆ ก็ลองคิด
น.5 ๓ ดูว่าตนเองชอบทำงานหนัก หรือไม่ชอบทำงานมาก ๆ ยุ่งยากหรือ ไม่ ? ถ้าเขารู้สึกว่าการงานเป็นสิ่งที่มีค่าหรือเป็นเกียรติของ มนุษย์ เป็นสิ่งที่ดีสำหรับมนุษย์ เขาคงจะไม่รู้สึกอย่างนั้น. อาตมาเห็นว่ามันมีปัญหาอย่างนี้ จึงได้เอามาพูด แล้ว ก็จะพูดกันอย่างความรู้สึกของพุทธบริษัท ดังกล่าวแล้ว ไม่พูด อย่างปรัชญาเพ้อเจ้อของนักปรัชญาทั้งหลาย คำว่าการทำงานเป็นภาษาไทย ถ้าเป็นภาษาบาลี จะได้แก่ คำว่า สัมมากัมมันโต แปลว่า มีการงานชอบ เมื่อมีการงาน ชอบ ก็จะเป็นองค์ประกอบองค์หนึ่งสำหรับอริยมรรค เพื่อการก้าว ไปสู่พระนิพพาน. กัมมันโต กมุม กับ อนุต ก็เป็นกัมมันตะ กมุม ก็แปลว่า การกระทำที่ประกอบไปด้วยเจตนา อนุต ก็แปลว่าที่สุด คือการ กระทำอันสูงสุด ถ้าจะเอาความให้ละเอียดประณีต ก็อยากจะแปล ว่า สิ่งสุดท้าย คือที่สุดนั่นเอง ที่ไม่อาจจะผ่อนผันให้ได้ ว่าไม่ต้องทำ.
น.6 ๔ ในบรรดาสิ่งที่ไม่อาจจะผ่อนผันให้ได้ว่าไม่ต้องทำแล้ว สิ่งที่ เรียกว่าการงาน นี้แหละ เป็นสิ่งสุดท้าย สิ่งที่ว่าต้องทำนี้มันทำเพื่อมนุษย์จะรอดอยู่ได้ หรือเพื่อ มนุษย์จะได้รับสิ่งที่ดีที่สุดที่มนุษย์ควรจะได้รับ ไม่รอดอยู่เปล่า ๆ หมายความว่ามนุษย์เราอย่ารอดชีวิตอยู่เปล่า ๆ เลย จงรอดชีวิต อยู่ในลักษณะที่ให้ได้สิ่งที่ดีที่สุด ที่มนุษย์ควรจะได้รับ นี้เรา เรียกว่าสิ่งที่ต้องทำ. ต้นไม้ก็ยังต้องทำงาน เพื่อทำให้ตัวมันเองรอดอยู่ได้ หรือ เพื่อให้ตัวมันเองเจริญงอกงามดีที่สุดที่มันจะดีได้ และมีพืชพันธุ์ ต่อไป. ถ้ามองสูงขึ้นมาถึงสัตว์เดรัจฉาน สัตว์เดรัจฉานก็มีสิ่งที่ ต้องทำให้มันรอดชีวิตอยู่ได้ และให้ปลอดภัยที่สุดให้อยู่ด้วยความ ผาสุก หรือกระทั่งสืบพันธุ์ต่อไปได้ นี้คือสิ่งที่ต้องทำ ก็เรียกว่า การงาน นั่นเอง ครั้นมาถึงมนุษย์ สิ่งที่เรียกว่าการงานก็สูงขึ้นมาตามลำดับ ในระดับที่เรียกว่ามนุษย์ เพราะมันสูงขึ้นมาทั้งทางกายและทาง