Buddhadasaน.7 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ฯ ตสฺส.ตํ เวทนํ อภินนฺทฺโต อภิวทฺโต อชฺโฌสาย ติฺฏฐโต อุปฺปชฺชติ นนฺทิ, ยา เวทนาสุ นนฺทิ ตฺทุปาทานํ, ตฺสฺส อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณ์ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสฺปายาสา สมุภวนฺตี-ติ ธมฺโม สกฺกจฺจํ โสตพฺโพ - ติ ณ บัดนี้ จะได้วิสัชนาพระธรรมเทศนา ของพระผู้มี พระภาคเจ้า เพื่อเป็นเครื่องประดับสติปัญญา ส่งเสริมศรัทธา - ความเชื่อ และวิริยะ - ความพากเพียร ของท่านทั้งหลายผู้เป็น พุทธบริษัท ให้เจริญงอกงามก้าวหน้า ในทางแห่งพระศาสนา ของสมเด็จพระบรมศาสดา อันเป็นที่พึ่งของเราทั้งหลาย กว่า จะยุติลงด้วยเวลา. ธรรมเทศนานี้ เป็นธรรมเทศนาพิเศษ ปรารภเหตุ ความรู้เรื่องคำว่า ชาติ คือ ความเกิด, เป็นคำที่เข้าใจได้ยาก สำหรับคนทั่วไป ว่าจะหมายถึงอะไรกันแน่? และเมื่อเข้าใจคำว่า ๑
น.8 ๒ ชาติ นี้ ไม่ถูกแล้ว คำอื่น ๆ ก็พลอยผิดตามไปด้วย. และคำว่า ชาติ นี้ มีความสำคัญตรงที่ว่า เพราะมีชาติ จึ งจะมีชรา มรณะ เป็นต้น คือมีความทุกข์ ; นี้ชาติชนิดไหนจะเป็นปัจจัย แห่งความทุกข์ จะต้องเข้าใจกันให้ดีๆ. ปัญหาที่มีอยู่ในเวลานี้ ก็มีอยู่เป็น ๒ อย่าง : คำว่า ชาติ - ความเกิด หมายถึง เกิดจากท้องบิดามารดา นี้อย่างหนึ่ง และอีกอย่างหนึ่ง หมายถึง ความเกิดแห่งความยึดมั่นถือมั่น ว่าตัวเรา ว่าของเรา ขึ้นมาในจิตใจครั้งหนึ่ง เรียกว่าชาติหนึ่ง, นี้ก็อีก อย่างหนึ่ง ไม่เหมือนกัน. เรื่องสำคัญในพระพุทธศาสนา ก็คือเรื่อง ป ฏิจจสมุป- บาท. เรื่องนี้ เป็นเรื่องสำคัญ จนถึงกับ พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่า ถ้าไม่รู้เรื่องปฏิจจสมุปบาท ก็ไม่สามารถจะทำที่สุดแห่งความ ทุกข์ได้ : คนจึงได้พยายามศึกษา พยายามที่จะเข้าใจ และปฏิบัติ ในเรื่องปฏิจจสมุปบาทนั้น. แต่แล้วเมื่อมีความเข้าใจผิด ก็ไม่ อาจจะปฏิบัติได้; แต่โดยเหตุที่ยังเชื่อว่าเป็นเรื่องสำคัญ ก็ยัง คงศึกษากันอยู่นั่นเอง แม้ว่าจะปฏิบัติไม่ได้ จึงเกิดมีข้อถกเถียง กันต่าง ๆ นานา ว่าจะเป็นอย่างไรกันแน่. ปฏิจจสมุปบาทสายหนึ่ง คือตั้งแต่ความเกิดแห่งอวิชชา จนมาถึงความทุกข์นั้น บางพวกก็ว่ากินเวลา ๓ ภพ ๓ ชาติ, บางพวกก็ว่ากินเวลาชาติเดียว, บางพวกก็ว่าเพียงแต่วันหนึ่ง ๆ
น.9 ๓ ก็เกิดปฏิจจสมุปบาทได้ตั้งหลายสาย, ดังนี้ก็มี ; มันแตกต่างกัน มากถึงอย่างนี้ .. เพราะฉะนั้น เป็นสิ่งที่ ควรจะทำความเข้าใจกันให้ถูก ต้อง และวิธีที่จะทำความเข้าใจให้ถูกต้อง ก็มา สำคัญอยู่ตรงที่ คำว่า ชา - ติ หรือ ชาติ ซึ่งแปลว่า ความเกิดนั่นเอง. ถ้าเข้าใจ คำนี้ถูกต้องแล้ว ก็จะสามารถเข้าใจปฏิจจสมุปบาททั้งหมดทั้งสิ้น ให้ถูกต้องได้. ทีนี้ เราจะได้พิจารณากันดู โดย อาศัยพระพุทธภาษิต ที่มีอยู่ในบาลีมหาตัณหาสังขยสูตร มูลบัณณาสก์ มัชฌิมนิกาย. ข้อ ความในสูตรนี้มีอยู่อย่างไร พึงนำมาพิจารณากันให้เป็นที่เข้าใจ อย่างแจ่มแจ้งชัดเจนว่า คำว่า ชาติ คือความเกิดนั้น หมายถึง อะไรกันแน่ ? ในที่นี้จะได้ยกเอาพระบาลีนั้น เฉพาะส่วนที่เกี่ยวกับ ความเกิด มาเป็นเครื่องพิจารณา จงตั้งใจฟังให้ดีให้สำเร็จ ประโยชน์เถิด. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า : ติณณ์ โข ปน ภิกขฺเว สนุนิปาตา คพฺ.ภสฺสาวกฺกนฺติ - ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะ ประชุมกันพร้อมแห่งพระองค์ทั้ง ๓ นี้ การก้าวลงสู่ครรภ์ย่อม มีขึ้น. อิธ มาตาปีตโร จ สนฺนิปติตา โหนฺติ - มารดาบิดา มีการอยู่ร่วมกันด้วย, มาตา จ น อุตฺนี โหติ - มารดามิได้มี