Buddhadasaน.43 จะมีชีวิตเป็นคนอยู่อย่างไร จึงจะไม่ขาดทุน พุทธทาสภิกขุ ฉันอยากให้เพื่อนมนุษย์ของฉันทุกคน คิดปัญหา ข้อที่ว่า ถ้าเราจะไม่เป็นคนชนิดที่เหมือนกับเขา แต่จะเป็นอย่างของเรา เราจะต้องเป็นอย่างไร จึง จะไม่ขาดทุน. บางคนคงจะย้อนถามฉันว่า การเป็นคนอยู่ ทุกวัน ๆ นี้ ต้องลงทุนด้วยหรือ? เห็นมีแต่ลงทุน เรียน ลงทุนค้า หรืออะไรทำนองนี้ทั้งนั้น ไม่เห็น มีใครลงทุนในการเป็นคนเลย.
น.44 ๓๖ ฉันจะต้องขอโทษ ในการที่ฉันมีความเห็นว่า การเคลื่อนไหวของเราทุกอย่าง ไม่ว่าจะเป็นฝ่าย การทำ หรือเป็นการรับผลของการทำ ล้วนแต่ เป็นการลงทุนในการเป็นคนไปหมด. เราลงทุน ลงแรงวิ่งแล่นไปในวัฏฏสงสาร ลงทุนมาเกิดเป็น คน ลงทุนในการดำรงชีพ เป็นอยู่ ต้องหัวเราะ ต้องร้องไห้ อิ่ม หิว รัก โศก เพลิน หงอย ไป ห้องน้ำ ไปห้องส้วม ฯลฯ ป่วยไข้ หาย สบาย กระทั่งตายเพื่อเกิดใหม่ในที่สุด ทั้งหมดนี้เป็นการ ลงทุน เรียนเพื่อรู้ แล้วเข็ดหลาบ ในการที่จะไม่ ต้องวิ่งมาวนเวียน เป็นเช่นเดียวกันต่อไปอีก. ฉันเห็นว่า ทั้งการกระทำและการรับผลของ การกระทำ ทั้งดีและชั่ว ทั้งหมดนั้นล้วนแต่เป็น การถูกธรรมชาติบังคับให้เราทำและเป็นไป เป็น การ ลงทุนเรียน เพื่อให้เรากลายเป็นผู้สามารถ ขึ้นอยู่เหนือกฎเหล่านั้นคือ นิพพาน! ถ้าเราไม่ลงทุน ด้วยการลองมาเป็นคนดูเสียก่อน เราก็จะไม่มีความรู้ อะไรเลย ในการที่จะถอนตัวขึ้นให้พ้นจากการที่ จะต้องเป็นคน (หรือเป็นสัตว์) ไป อย่างไม่มีที่ สิ้นสุด. เราลงทุนด้วย การทนเป็นคน เพื่อเรียนรู้
น.45 ๓๗ และ สอบไล่ ให้ได้ ถึงขั้นที่จะ ไม่ต้องเป็นคน อีกต่อไป. การตาย ช่วยอะไรเราไม่ได้ในข้อนี้ เพราะมัน กลับมาเกิดเป็นคนอีก, เว้นไว้แต่เราจะเป็นคนให้ ครบถ้วนตามหลักสูตรเสียก่อน คือเป็นคนชนิด ที่มีกำไร ไม่ขาดทุน. หรือกล่าวอีกอย่างหนึ่งก็คือ ศึกษาให้รู้จักการเป็นคน ด้วยการเคยเป็นคนเสีย อย่างเต็มที่ จนตนสามารถเอาชนะอ ยู่เหนือการ เป็นคนของตนเอง ได้นั่นเอง. เราจะเป็นมีกำไร ประจำวัน ทุก ๆ วันได้ด้วยการที่เราทุกข์กะใคร ไม่เป็น ไม่ว่าเหตุการณ์อย่างใดจะเกิดขึ้น. และเรา จะงบยอดมีกำไรเด็ดขาดในขั้นสุด ในการที่เรา เข้าถึงขีดที่ความทุกข์ไม่อาจเกิดขึ้นอีกต่อไป. บางคนคงจะถามว่า ถ้าเกิดมาทำงานได้รับ ผลสำเร็จ ร่ำรวยสมบูรณ์พูนสุขด้วยเกียรติและ ทรัพย์แล้ว ยังจะว่าขาดทุนในการเป็นคนอีกหรือ? ฉันตอบว่า การสมบูรณ์พูนสุขนั้น ก็เป็นเพียง การลงทุนอย่างหนึ่ง หรือตอนหนึ่งของการลงทุน ในการเป็นคนเท่านั้น, คือเป็นการลงทุนเพื่อให้เรา ได้เรียนรู้ว่า มันก็เป็น ของหลอก ๆ เช่นเดียวกับ การตกระกำลำบากเหมือนกัน. ครั้นเรารู้จัก
น.46 ๓๘ มันอย่างถูกต้องแล้ว เราก็จะเป็นคนมากขึ้นอีก จนกระทั่งเป็นคนที่เต็ม (Perfected) โดยทุก ๆ ทาง ในการที่จะ บริสุทธิ์ สว่างไสว และ สุขเย็น. ความ สมบูรณ์พูนสุขจึงเป็นเพียงการลงทุนเท่านั้น ยัง หาใช่ผลกำไรแห่งการเป็นคนไม่. ก็ถ้าใครหลง เอาต้นทุนมาใช้จ่ายเสีย อย่างกะว่ามันเป็นผลกำไร แล้ว คนนั้นก็จะหมดกระเป๋าเลย! แล้วเขาก็จะต้อง ฟุบหน้าลงร้องไห้กับพื้นดิน ตรงที่เขายืนนั่นเอง. ไม่เชื่อใครลองใช้ความสมบูรณ์พูนสุขในฐานเป็น ผลกำไรของชีวิตดูเถิด. เชิญท่านลอง ค้าการเป็นคน ของท่านดูเรื่อย ๆ ไปเถิด ท่านจะเห็นเอง. พุทธทาส อินฺทปญฺโญ หอสมุดธรรมทาน ไชยา ๑๙ มีนาคม ๒๔๘๖ หมายเหตุ คัดจากหนังสือพิมพ์ "พุทธศาสนา" (ต้นฉบับเรื่องนี้เป็นแบบ "รัถนิยม" ในการพิมพ์ใหม่นี้ได้ แก้ไขอักขรวิธีให้เป็นแบบปัจจุบัน เพื่อสะดวกแก่การอ่าน)
น.47 ธรรมะ คือการประพฤติ กระทำ ที่ถูกต้องแก่ความเป็นมนุษย์ ทุกขั้นตอนแห่งวิวัฒนาการของเขา
น.48 สวรรค์อยู่ที่ไหน. สวรรค์ พลันสฤษถิ์ด้วย พอใจ ในขณะ หน้าที่ใด เผด็จแล้ว ทุกถิ่น ทุกกาลไหน ทุกชนิด อิริยาบถ สดใสแผ้ว เพียบด้วยดวงธรรม พ. อินทปัญโญ. ๑๔
น.49 อตัมมโย ลด ละ เลิก เลื่อน ธรรมะคืออะไร? จะมีธรรมะได้ อย่างไร? หนังสือเล่มนี้จะไขปริศนาที่ น่าสนใจดังกล่าวนี้ทั้งหมดให้หมดสิ้น และช่วยให้ผู้อ่านได้รู้จักตัวเอง เชื่อมั่น ในตัวเอง บังคับตัวเองได้ พอใจในตัวเอง และสามารถไหว้ตัวเองได้ เพราะมี ธรรมะ คือ การปฏิบัติหรือกระทำ หน้าที่ ที่ถูกต้องแก่ความเป็นมนุษย์ นั่นเอง