Buddhadasaน.6 ๒ และผู้ที่เข้าใจอยู่บ้างแล้วเข้าใจยิ่งขึ้นอีก จึงจะพรรณนา ลักษณะ การทำทานอย่างละเอียด วางหลักเป็น ๓ อย่าง คือ อามิสทาน การ ให้สิ่งของ ธรรมทาน การให้คำสั่งสอน อภัยทาน การให้ความ ไม่มีเวรไม่มีภัย ผู้อ่านพึ่งเลือกค้นอ่านเอาตามที่ตนปรารถนา ดัง ต่อไปนี้ : _ ตอนที่ ๑ อธิบายคำว่า ทาน ทั่วไปโดยย่อ ๆ ก. คำว่า ทาน แปลว่า ให้ แต่มีความหมายหลายอย่าง คือ (๑ ) จะหมายเอาจิตต์ ที่คิดเผื่อแผ่แก่ผู้อื่นอันเรียกว่า จาคเจตนา ก็ได้ เพราะคนเราจะให้ทานได้ก็ด้วยจิตต์ดวงนี้ ( ๒ ) จะหมายเอา ของ ที่ให้ไป อัน เรียก กันว่า ไทยธรรม ( คือ ของ ควร ให้ ) ก็ได้ เพราะเป็นของสำหรับให้ และ ( ๓ ) จะหมายเอาการประพฤติตน เป็นคนไม่มีเวรภัยแก่ใครก็ได้ เพราะให้ความไม่เบียดเบียฬและความ ไม่มีทุกข์แก่โลก ได้แก่ศีล ๕ เรียกว่า วิรัติ กล่าวโดยย่อ ทานมี ๓ อย่างดังนี้ คำนี้กล่าวไว้ ในอรรถกถาแห่งคัมภีร์กถาวัตถุ และคำว่า ให้ ในที่นี้ หมายว่าให้ โดยไม่หวังผลตอบแทนซึ่งเป็นการแลกเปลี่ยน ทำนองค้าขาย เป็นการให้เพื่อบูชาคุณความดีของผู้ประพฤติดี หรือ เป็นการสงเคราะห์คนยากจนอนาถาให้พ้นทุกข์ หรือเป็นการทำประ-
น.7 ๓ โยชน์ ให้ โลกทั้งสิ้นได้รับความสุขยิ่ง ๆ ขึ้นไปไม่เลือกหน้า จะกล่าว ให้เข้าใจง่าย จำต้องแยกออกเป็นประเภท ๆ. ข. ประเภทแห่งทาน แบ่งการให้ออกเป็น ๓ อย่าง คือ อามิส- ทาน ให้สิ่งของเพื่อบำรุงผู้อื่น นับตั้งแต่บำรุงบุคคล คณะ และ โลกทั้งสิ้น ( ๒ ) ธรรมทาน ให้การสั่งสอน แนะนำให้รู้จักประ- โยชน์ โลกนี้และประโยชน์ โลกหน้า แก่ผู้ที่ยังต้องเวียนเกิดเวียนตาย อยู่ในสังสารวัฏฏ์ นับเป็นเบื้องต้น และแนะนำให้รู้จักประโยชน์อย่าง สูงสุดยอดอันได้แก่พระนิพพาน แก่ผู้ ที่จะไม่ต้องเวียนเกิดเวียนตายอีก ต่อไป ( ๓ ) อภัยทาน ให้ความสงบ ไม่ต้องมีการอาฆาตผูกเวร แก่สัตว์ทั่วหน้า นับตั้งแต่เล็กที่สุดจนถึงใหญ่ที่สุด ทั้งที่เป็นบุคคลและ คณะ และรวมทั้งที่เป็นมิตรและเป็นศัตรูแก่ตน ทานมีประเภทโดย ย่อเป็นสามดังนี้ : _ ค. อรรถแห่งทาน ( ๑ ) ทานมีการที่สละออกไปเป็นเนื้อความ หมายเอาการช่วยเหลือ การเอื้อเพื่อ การเผื่อแผ่ การบำรุงผู้อื่น และการบำเพ็ญตนเป็นประโยชน์แก่โลกเป็นต้น ( ๒) ทาน มีการ ที่ฝ่ายหนึ่งให้ไป ฝ่ายหนึ่งได้ รับ เป็น เครื่องหมาย เครื่องปรากฏ เครื่องแสดงว่าได้ ให้ทานแล้ว ( ๓ ) ทาน มีความปีติของผู้ให้ และความสำเร็จประโยชน์ของผู้รับ เป็นรส คือวิสัยที่น่ายินดีเพลิด เพลินและซาบซ่าน ( ๔ ) ทาน มีเมตตา คือความรักใคร่อันประกอบ ด้วยธรรมเป็นสมุฏฐาน คือเป็นที่ตั้ง หรือเหตุบังเกิดขึ้น ( ๕) ทาน มีการได้เสวยสุขทั้งโลกนี้และโลกหน้า เป็นอานิสงส์ ฯ.