Buddhadasaน.401 ๙๑ ปัญหาข้อ ๑๙ ถาม : จิตที่หลุดพ้นไปจากอารมณ์ทั้งปวงนั้น จะเรียกว่า วิมุติจิต ได้หรือไม่ ? ตอบ : ถ้าคำว่า หลุดพ้น ที่ถามมานี้หมายถึง "การไปหรือ ไม่ยึดถือด้วยอุปาทาน" แล้ว ก็เรียก วิมุติจิต ได้. เพราะ คำว่าอารมณ์ทั้งปวง ย่อมหมายถึงทุก ๆ สิ่งที่จิตสัมผัสได้. วิมุติจิตในที่นี้ ย่อมหมายถึงจิตที่หลุดพ้นของผู้บรรลุ อรหัตตผลแล้ว. แม้จะมีบางท่าน แยกการหลุดพ้นหรือนิพพาน เป็นสี่ครั้งตามจำนวนของมรรคผลสี่ขั้นก็ตาม การหลุดพ้นที่ ถามมาในที่นี้ ก็อาจจะแยกเป็นสี่ขั้นได้ตามนั้น ตามสูงตามต่ำ นั่นอีก. ปัญหาข้อนี้ เป็นการบอกลักษณะ แล้วให้ทายตัว, เช่น ถามว่าสัตว์มีรูปร่างเช่นนั้น ๆ เรียกว่าสัตว์ชื่อนั้นใช่ไหม. ถ้า เป็นการได้เห็นมาแล้วจริง เพียงแต่ไม่รู้จักชื่อเช่นนี้ก็ไม่เป็นไร, และน่าอนุโมทนาเท่ากัน. แต่อาจจะมีคนนึกขำ ที่คล้าย ๆ กับ ถามว่า คนที่เอาตรวนออกได้หมดแล้ว ชื่อว่าคนหลุดจาก ตรวนใช่ไหม.