Buddhadasaน.7 เราจะมองกันในแง่กว้าง ๆ ทั่วไปทีหนึ่งก่อน ในส่วน ที่ว่า "ชีวิตนี้เป็นการเดินทาง". เมื่อพูดว่า ชีวิตเป็นการเดินทาง เด็ก ๆ ก็คงจะไม่เข้าใจ คนโต ๆ ส่วนมากก็ไม่เข้าใจ ; เพราะว่า รู้กันแต่เรื่องทางร่างกาย ชีวิตก็ไม่มีตัวตนอันแสดงให้เห็นนี่ก็ไม่ รู้ว่าจะอยู่ที่ไหน จะเดินทางไหน. แต่ถ้าเป็นนักศึกษาอย่างพวก คุณ จะต้องศึกษาถึงเรื่องทาง biology เป็นต้น ก็ต้องรู้อยู่ดี ว่า สิ่งที่มีชีวิตนี้ มันเปลี่ยนแปลงไป ในทางที่สูงขึ้น ๆ ดีขึ้น ๆ นี้ก็เป็นการเดินทาง ; แม้จะเป็นการเดินทางทางฝ่ายวัตถุ ดูทาง biology ก็จะเห็นว่าวิวัฒนาการของสิ่งที่มีชีวิตนับตั้งแต่เซลล์ เดียวอะไรเรื่อยมา จนกระทั่งมามีมนุษย์ ถ้าไม่สืบสายกันมา อย่างนี้ มันก็มีความเป็นมนุษย์ขึ้นมาไม่ได้. ทีนี้มันสืบสาย กันมาเรื่อย เป็นวิวัฒนาการที่เดินทางเหมือนกับเดินทาง จึง มีสัตว์ที่สูงขึ้นมาตามลำดับ จนกระทั่งมีมนุษย์และต่อไปใน อนาคตอีกสักกี่หมื่นปี อาจจะมีอะไรที่ดีกว่ามนุษย์ก็ยังรู้ไม่ ได้ แต่ว่าทางฝ่ายวัตถุ ทางฝ่ายฟิสิกส์นี้ก็เป็นการเดินทางใน ลักษณะอย่างนี้. ทีนี้ที่บอกว่า ชีวิตเป็นการเดินทาง นั้น เรา ไม่ได้ หมายถึงเรื่องทางวัตถุ อย่างนี้ เป็นการเดินทางทางวิญญาณ ทางนามธรรม ซึ่งจะดีขึ้น ๆ ด้วยเหมือนกัน : คือเราเรียกว่า มีความรู้อะไรมากขึ้น : พอเกิดมาก็ศึกษาเล่าเรียน จิตใจก็มี
น.8 ๓ ความเจริญงอกงาม มีวิวัฒนาการตามลำดับ ตั้งแต่อยู่ในครรภ์ ตั้งแต่คลอดออกมา กระทั่งเรียนรู้นั่นนี่ มีจิตใจสูงขึ้นตาม ลำดับ ๆ จนถึงระดับสูงสุด คือเป็นพระอรหันต์ หรือบรรลุถึง นิพพาน ; แม้ว่าของบางคนมันจะวกวนไปมา ดีชั่วสลับกัน ไปบ้าง แต่ในที่สุดมันก็ไปสู่จุดหมายปลายทางที่สูงสุด. ความผิดก็เป็นครู ความถูกก็เป็นครู มันสอนให้เรื่อย ; ในที่สุดก็ต้องพบจุดหมายปลายทางที่ถูกต้องได้เหมือนกัน ผิด กันอยู่แต่ว่า บางกรณีช้ามาก บางกรณีมันก็เร็วมาก, แล้วแต่สิ่ง แวดล้อมที่เรียกว่า เหตุปัจจัย, แล้วแต่สิ่งที่เรียกว่า กรรม คือ การกระทำ และผลของการกระทำ ; ผลของการกระทำที่มันมี อยู่ในตัวมันเองนั้น มีทั้งตัวมันเอง มีทั้งอำนาจสิ่งแวดล้อม มัน ก็วิวัฒนาการไปในทางวิญญาณ ทำให้เราพูดได้ว่า ชีวิต ทั้งหมดมีจุดหมายปลายทางเป็นนิพพาน. แต่มันจะไปถึงหรือ ไม่นั้นมันก็อีกเรื่องหนึ่ง. การเดินทาง บางทีก็เดินไปไม่ถึง ไปตายเสียก่อน อะไรเสียก่อนก็มี แต่ถ้ามีสติปัญญา มีความรู้มีอะไรมากพอ ก็ถึงแน่ ; เพราะฉะนั้น ความรู้เรื่องการเดินทางนี้จำเป็น ที่ จะช่วยให้ชีวิตนี้ถึงจุดหมายปลายทาง ก่อนแต่ที่ร่างกายจะ แตกดับ นี่เราจึงพูดกันถึงเรื่องการเดินทางของชีวิตให้เป็นที่ เข้าใจ แม้โดยหลักหรือโดยหัวข้อที่สำคัญ. นักศึกษาสมัย