Buddhadasaน.13 ๘ ซึ่งเป็นผู้ชี้หนทาง สำหรับวิญญาณของสัตว์จะได้เดินไป. ขอเตือนอยู่ทุกวันว่าอย่าลืมไหว้ครู สพฺพญฺญู สพฺ- พทสุสาวี ชิโน อาจริโย มม มหาการุณิโก สตฺถา สพฺพโลกติกิจฺฉโก. -อาจารย์ของเราเป็นผู้รู้สิ่งทั้งปวง เห็นสิ่งทั้งปวง เป็นผู้ชนะมารแล้ว เป็นผู้สั่งสอนที่ประกอบด้วยกรุณาอันใหญ่หลวง เป็นแพทย์ผู้เยียวยา รักษาโรคของสัตว์โลกทั้งปวง ดังนี้. ต้องไหว้ครูทุกเช้าทุกเย็น จึงจะเกิดกำลังใจอะไรขึ้นมาพร้อมพรั่ง ในการที่จะก้าวหน้าคือ การเดินทาง. เอาละเมื่อพูดถึงข้อที่ว่า ทำไมจึงพูดเรื่องนี้พอสมควร แล้ว ก็จะได้พูดถึงสิ่งที่เรียกว่า ทาง กันต่อไปให้ชัดเจนยิ่งขึ้น. หนทาง ตามธรรมดา มีอยู่ ๓ สิ่งที่เรียกกันว่า "ทาง" นี้ เราดูกันตามความรู้ อย่างธรรมดา ๆ ที่เห็น ๆ กันอยู่ แม้ในการเดินทางด้วยเท้า มาเป็นเครื่องเปรียบเทียบ ซึ่งผมอยากจะแบ่งเป็น ๓ อย่าง คือ : ทางผิด อย่างหนึ่ง, ทางวนเวียน อย่างหนึ่ง, แล้วก็ ทาง ถูก อีกอย่างหนึ่งเป็น ๓ อย่าง. ทางที่ ๑. ทางผิด ก็พอจะเข้าใจได้กระมัง คือผิด ทิศผิดทาง ดึงไปเสียทางหนึ่ง ผิดจุดหมายปลายทาง, ไม่ไป ตามจุดหมายปลายทาง ไม่รู้ว่าต้องเดินทาง นี่ก็เพราะไม่รู้จัก
น.14 ๙ ทางถูก. ทางที่ ๒. คือทางวนเวียนวกวน วนไปวนมาไม่รู้ว่า ทิศไหน ไม่เป็นทิศเป็นทาง นี่ก็เพราะไม่รู้สึก ไม่รู้สึกตัวว่า กำลังเดินอยู่ที่ไหน ตั้งต้นที่ไหนไม่รู้ทั้งนั้น. เกิดมาอย่างหลับ หูหลับตา ไม่รู้ว่าชีวิตเป็นการเดินทาง, ไม่รู้ว่าต้องเดินทาง, ไม่รู้ว่าจุดตั้งต้นอยู่ที่ไหน จุดปลายอยู่ที่ไหน, หรือว่าแม้จะรู้ บ้างโดยสามัญสำนึก แต่ความรู้สึกที่จะควบคุมการเดินทาง นั้น มันสูญเสียไป. คนที่ไม่มีความรู้สึกตัวในการเดินทางนั้น เผลอวกวนไปทางไหนเสียเมื่อไรก็ไม่รู้. แม้ว่าทีแรก จะรู้แนว ว่าเขาเดินกันทางนี้แหละ เราก็เดินไปทางนั้นแหละ แต่แล้ว ก็เผลอ ไม่รู้สึกตัวตลอดเวลา ก็เลยเผลอวกวนออกไปนอกทาง วนไปวนมาอยู่ที่ตรงนั้นเอง ; เดินไปได้หน่อยเดี๋ยวก็กลับมา ที่ต้นทางอีก, เดี๋ยวก็กลับมาที่ต้นทางอีก ; นี่เรียกว่า ทางวกวน เพราะไม่รู้สึก. ทางที่ ๓. ก็คือ ทางถูก คือ ทั้งรู้จัก และ รู้สึก จึงเดิน ได้ถูกทาง : รู้จักว่าทางเป็นอย่างไร แล้วก็รู้สึกตัว มีสัมปชัญญะ ในการเดินไปตามทางที่ถูกนั้น ก็กลายเป็นถึงจุดหมายปลาย ทางได้. สรุปความว่า ทางผิด ก็เพราะว่าเรา ไม่รู้จัก, ทาง วนเวียน เพราะเรา ไม่รู้สึก. ทางถูก นั้น เพราะเรา ทั้งรู้จัก และ ทั้งรู้สึก. ขอให้แยกความหมายของคำว่า "รู้จัก" และ "รู้สึก"นี้