Buddhadasaน.35 ๒๑ ในชนบทที่ประชาชนยังไร้การอบรม บิดามารดาเองเสียอีก ที่สนับสนุนความต้องการของเด็กในเมื่อครูลงโทษลูก เด็กตาม ชนบทส่วนมากจะนั่งตากระปริบ ไม่ยอมตอบคำถาม เพราะ อำนาจของสัญชาตญาณที่รู้สึกว่าการถูกถามนั้นเป็นการลด ปมเขื่องของตัว ยิ่งการต้องตอบแล้ว ยิ่งลดมากลงไปอีก คนโตจนกระทั่งบวชพระบวชเณร ก็ยังมีลักษณะดังกล่าว อยู่เต็มที่ ทำให้ลำบากอย่างยิ่งแก่การอบรมสั่งสอน เมื่อบีบ บังคับหนักเข้า บางคนจะถึงกับก่ออาชญากรรมขึ้นในที่นั้นก็ได้ พระเณรที่มาจากเด็ก ๆ ที่ไม่เคยเข้าโรงเรียนหรือเข้าชนิดพอ ไปที จะมีลักษณะเช่นว่านี้มาก จนการบวชคราวหนึ่งของตน แทบจะไม่ได้รับประโยชน์อะไรคุ้มกัน คนประเภทนี้ไม่ยอมถาม ข้อที่ตนสงสัยกะครูบาอาจารย์ แม้ครูจะคะยั้นคะยอให้ถาม เพราะ รู้สึกว่าการถามนั้น ทำให้ตนด้อยลงไป ยังมีพระเณรจำนวน ไม่น้อย ที่อยากจะได้ความรู้จากเพื่อนหรืออาจารย์ แต่ไม่ยอม แสดงความประสงค์ซึ่งหน้าหรือร้องขอให้บอก เพราะปมเขื่อง ของตนจะลดลงไปด้วยการต้องลดตนลงเป็นอุปัฏฐากหรือเป็น หนี้บุญคุณ สู้แอบฟัง "ฟรี" ไม่ได้ แม้จะต้องคอยเก็บเล็กผสมน้อย ก็ยังเป็นการดีกว่าที่จะแสดงออกไปว่าตนไม่รู้อะไร และทั้ง ต้องการจะให้ยังคงเป็นความลับอยู่ว่า ตนรู้มาจากใคร เพื่อให้มี ส่วนว่าตนคิดเอาเองหรือรู้เอง เราเรียกชื่อความรู้สึกอันนี้กัน อย่างผิด ๆ ว่า ความละอายครู ความจริง ความกระด้างกระเดื่อง ทั้งหมดนี้ ทุกอย่างเป็นเพราะความต้องการของปมเขื่องหรือ