Buddhadasaน.22 ๘ การแสดงออกมาทางวัตถุหรือกิริยาท่าทางอยู่เพียงพอแล้ว ต้นไม้มีอัสมิมานะ หรือความถือว่าตัวมีตัว หรือความ ปรารถนาในการมีความเด่นของตัว โดยแสดงออกมาทาง การต่อสู้ดิ้นรนเพื่อเอาชีวิตรอด ดิ้นรนเพื่อสืบพันธุ์ ดิ้นรนหา อาหารและอื่นๆ ซึ่งสัญชาติญาณเหล่านี้เป็นเพียงสัญชาตญาณ ชั้นรอง หรือชั้นสองเท่านั้น ไม่เหมือนกับอัสมิมานะซึ่งควรจะ จัดเป็น แม่แห่งสัญชาตญาณทั้งหลาย หรือจัดว่าเป็นตัวสัญ- ชาตญาณแท้ เพราะว่าสัญชาตญาณรอง ๆ เหล่านั้น ออกมา จากอัสมิมานะ คือความรู้สึกว่าฉันเป็นฉัน หรือฉันมีตัวฉันนั่นเอง และความยึดถือใน "ตัวฉัน" นั่นแหละคือความรู้สึกที่เป็น "ปม เขื่อง" เมื่อความรู้สึกว่าฉันมีตัวฉันกับความยึดถือในตัวฉัน เป็นสิ่งที่แยกออกจากกันไม่ได้เพราะเป็นสิ่งเดียวกัน จึงเป็น การถูกต้องเพียงพอที่จะเรียกอัสมิมานะว่าปมเขื่องของแต่ละ ชีวิต ที่ทำให้แต่ละชีวิต (แม้กระทั่งต้นไม้) ต่างมีความทะนงใน ความมีตัวของตัว และเป็นมูลเหตุแห่งวิวัฒนาการ หรืออีวอ- ลิวชั่นของชีวิตนั้น ๆเรื่อย ๆ ไปไม่สิ้นสุด อัสมิมานะของสัตว์ ก็มีลักษณาการอย่างเดียวกับของพืช เป็นแต่ว่าสูงขึ้นมามากกว่า ชัดเจนกว่า แสดงออกเป็นผลมากกว่า เพราะเคลื่อนไหวได้โดยสะดวก เราจึงแลเห็นอาการแห่งปมเขื่อง หรือการหล่อเลี้ยงปมเขื่องของสัตว์ได้ชัดเจนกว่าของพืช สัตว์ ประเภทที่มีเลือดนักสู้รุนแรง เช่นปลาจำพวกปลากัด หรือไก่ ประเภทไก่ชน เหล่านี้ล้วนแต่มีอัสมิมานะจัดยิ่งกว่าสัตว์ประเภท
น.23 ๙ อื่น สัตว์ประเภทนี้จะแสดงปมเขื่องหรืออัสมิมานะออกมารุนแรง ก่อนอายุขนาดที่มีความรู้สึกในการสืบพันธุ์ ลูกปลากัดพันธุ์แท้ จะรู้จัก "วางโต" ตั้งแต่เมื่อตัวมันยังยาวเพียง ๕-๖ มิลลิเมตร เมื่อมีการแยกเลี้ยงเป็นรายตัว หรือแม้เลี้ยงรวมกลุ่มกันไว้แต่ พวกขนาด ๕-๖ มิลลิเมตรด้วยกันในขวดแก้ว ลูกไก่อูจะวาง ท่าโตต่อกัน ตั้งแต่เมื่อเริ่มมีขนชุดที่ต่อมาจากชุดที่ออกมาจากไข่ ซึ่งนกกระจอกหนุ่มสาวก็ทำเช่นนี้ไม่เป็น ปลากัดหนุ่มที่เลี้ยง ถึงที่ จะแสดงอาการวางโตแม้แก่มนุษย์ที่เพียงแต่เข้าไปมองดู เฉย ๆ ใกล้ขวดโหล มันแสดงปมเขื่องหวงถิ่นมากกว่ามุ่งหมาย จะต่อสู้หรือหวงคู่ สุนัขจะรี่เข้าวางโตต่อกันทุกแห่งที่ "เพียงแต่ เห็นกัน" เหล่านี้ล้วนแต่เป็นอำนาจของอัสมิมานะ หรือปมเขื่อง ที่แสดงออกมารุนแรงจนถึงกับรู้สึกว่าการปรากฏตัวของอีก ฝ่ายหนึ่งนั้น คือการลดปมเขื่องของตัว ฉะนั้น โดยไม่ต้องมี การบาดหมางกันมาก่อนความรู้สึกที่เป็นไปในทางผลักดันหรือ เหยียบย่ำ ก็เกิดขึ้นในใจของสัตว์เหล่านี้เสียแล้ว ด้วยเหตุสักว่า การปรากฏตัวของอีกฝ่ายหนึ่ง ซึ่งความมีอัสมิมานะทำให้เกิด ความรู้สึกว่าการปรากฏตัวนั้น กระทบกระเทือนปมเขื่องของตน นักเลงที่กำลังเมาปมเขื่องจึงอยากจะฆ่านักเลงอีกฝ่ายหนึ่ง ด้วย เหตุที่ว่ามาปรากฏตัวแก่สายตาของตนเท่านั้น โดยไม่ต้องมี เหตุผลอะไรมากกว่านี้ นี่คือผลของอัสมิมานะหรือปมเขื่องที่ เป็นไปรุนแรงโดยไม่ต้องมีสุรา หรือเครื่องกระตุ้นอย่างใดเข้า ช่วย ให้มากไปกว่าลำพังอำนาจแห่งสัญชาตญาณแห่งการยึด ถือตัวตน กล่าวคืออัสมิมานะ นั่นเอง
น.24 ๑๐ อัสมิมานะของคนก็อย่างเดียวกับสัตว์ เป็นแต่รุนแรงและ พิเศษแนบเนียบไปกว่านั้น เพราะมีความต้องการอย่างอื่น ๆ หลายอย่างเข้ามาแทรกแซงทั้งในทางสนับสนุนและขัดขวาง คนหรือสัตว์ก็ตาม ย่อมมีความรู้สึกยึดถือตัวตนเป็นรูปร่างแห่ง ความคิดอย่างใดอย่างหนึ่งอยู่เสมอ แล้วแต่ระดับของจิตใจที่ ผ่านสิ่งแวดล้อมหรือการศึกษาอบรมมาอย่างไร ความสำคัญว่า "ฉันเป็นฉัน" หรือ "ฉันมีตัวฉัน" นั้นคงมีอยู่เท่ากัน แต่ "รูปร่าง" แห่งตัวฉันนั้น ต่างชีวิตต่างก็มีของตัวเองแตกต่างกันไกล แต่ ก็มีนามว่า "ตัวฉัน" เหมือนกันทั้งนั้น ฉะนั้น ทุกชีวิตจึงมีอัส- มิมานะเต็มเปี่ยมด้วยกันทั้งนั้น ทั้งที่สิ่งที่เรียกว่า "ตัวฉัน" นั้น เป็นของลม ๆ แล้ง ๆ ไม่มีตัวตนอะไรเลย เมื่ออัสมิมานะมีก็คือปมเขื่องมี สัญชาตญาณแห่งการ ขยายพันธุ์ นั้นเป็นแต่เพียงความต้องการขยายตัวของปมเขื่อง ให้กว้างออกไป หรือสร้างตัวแทนช่วยกันแสดงความเขื่องเป็น วงกว้างออกไป มามารมณ์ อันเนื่องด้วยการสืบพันธุ์ ก็เป็น เพียงความต้องการจะแสดงอำนาจบาตรใหญ่ในทางตามใจ ตัวเองของปมเขื่อง ด้วยการให้ถูกบำเรอจากสิ่งแวดล้อม (แต่ แล้วก็ต้องถูกลงโทษให้ด้วยการต้องลำบากบางอย่าง) การรัก ลูกและเลี้ยงลูก คือความต้องการจะให้เป็นไปสมตามความ ต้องการในการที่จะเผยแพร่ความเขื่อง จึงไม่มีความรู้สึกว่าเสีย ความเขื่องไปในการต้องทนลำบากเพราะเหตุนี้ สัญชาตญาณ แห่งการหาอาหาร เป็นการแสดงอำนาจบาตรใหญ่ในทาง