Buddhadasaน.40 ท่านสาธุชนผู้มีความสนใจในธรรมทั้งหลาย วันที่สมมุติ กันว่าเป็น "วันแม่" ได้เวียนมาถึงอีกครั้งหนึ่ง ตามที่ท่านทั้ง หลายได้ทราบเป็นอย่างดีอยู่แล้ว เรามาประกอบพิธีแห่งการ ระลึกในวันแม่เป็นพิเศษ จะต้องทำให้ถูกต้อง ให้มีความหมาย ให้มีประโยชน์ ในชั้นแรกก็จะต้องทราบกันเสียก่อนว่า วันแม่นี้คืออะไร ข้อแรกก็จะตอบว่า วันแม่คือ วันที่ระลึกแด่ความหมายของ แม่ จะทำให้ความหมายของแม่ปรากฏชัดเจนในใจ จึงควรจะ ทำความเข้าใจในข้อนี้เป็นพิเศษ ๓๓
น.41 ความหมายของแม่คืออะไร ตอบในทางฝ่ายกายก็เป็น อย่างหนึ่ง ตอบในทางฝ่ายวิญญาณก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง ฝ่าย กายเราก็มีมารดาที่ให้กำเนิดเรามานั้นเป็นแม่ ทางฝ่ายวิญญาณ นั้น เรามีอะไรมากไปกว่านั้น คือเรามีพระพุทธเจ้าเป็นพ่อ มี พระธรรมเป็นแม่ มีพระสงฆ์เป็นพี่ และเนื่องจากวันนี้ เป็นวัน ประกอบพิธีที่ระลึกแก่แม่ ในทางฝ่ายกาย เราก็จะพูดถึงกัน แต่แม่ทางฝ่ายกาย จะต้องระลึกถึงความหมายของแม่ในทาง ฝ่ายกายให้สมบูรณ์ เพื่อจะเป็นวันที่บูชาพระคุณของแม่ และเป็น วันที่ประกาศพระคุณของแม่ที่กึกก้อง อยู่ในจิตใจของคนทุกคน เมื่อถามว่าแม่คือใคร ตอบได้ว่า แม่คือผู้ที่ทำให้สัตว์โลก ไม่สูญพันธุ์ ถ้าขาดผู้ที่เรียกว่าแม่อย่างเดียวเท่านั้น โลกนี่มนุษย์ นี่ก็สูญพันธุ์ ฉะนั้น ในข้อแรกเราจะต้องนึกถึงข้อที่มีความหมาย ว่า ทำให้โลกไม่สูญพันธุ์ อีกอย่างหนึ่ง แม่เป็นผู้สร้างดวงวิญญาณของลูก คือ ไม่ใช่เพียงแต่ให้ชีวิต จิตใจเท่านั้น แต่ให้ดวงวิญญาณ คือ ความ เป็นมนุษย์ที่ถูกต้อง สติปัญญาในความเป็นมนุษย์ที่ถูกต้อง นี่แม่ ก็พร่ำสอนใส่ให้มาตั้งแต่อ้อนแต่ออก ดูให้กว้างออกไปก็จะพบว่า แม่นี้เป็นผู้สร้างโลก ดูให้ดี แม่เป็นผู้สร้างโลก แต่เขามองข้ามกันไปเสียหมด จึงไม่เห็น แม่ สร้างลูกที่ดี ลูกที่ดีก็เป็นพลเมืองที่ดี รวมกันก็เป็นพลโลกที่ดี เมื่อมีพลโลกที่ดี โลกนี้ก็เป็นโลกที่ดี ดังนั้น แม่นั่นแหละเป็นผู้ ที่สร้างโลก แล้วก็สร้างโลกที่ดี สร้างโลกให้มีสันติภาพ และ ๓๔
น.42 กลายเป็นผู้สร้างสันติภาพของโลกอย่างลึกซึ้งยิ่งกว่าผู้ใด ขอให้ เรารู้จักแม่ แม่กันในความหมายนี้ เมื่อทำให้สัตว์โลกไม่สูญพันธุ์ สร้างดวงวิญญาณแห่งความเป็นมนุษย์ที่ถูกต้อง ให้มาตั้งแต่ อ้อนแต่ออก แล้วก็ผู้สร้างโลก สร้างโลกที่ดี เพราะสร้างบุตร ที่ดี สร้างบุตรคนที่จะเป็นพลเมือง พลโลกที่ดี แม่จึงเป็นผู้สร้าง โลก แล้วก็สร้างโลกที่ดี ดังนั้น จงพิจารณาดูเถิดว่า พระคุณ ของแม่นั้นมีอยู่อย่างใหญ่หลวงเพียงไร ดูให้ละเอียด ในทางธรรมะ ท่านก็กล่าวว่า แม่ รวมทั้งพ่อ หรือจะแยก แต่แม่ก็ได้ว่า แม่นี้เป็น บูรพาจารย์ เป็นอาจารย์คนแรกของ ลูก ครู - อาจารย์ที่โรงเรียนนั่นมาทีหลังกันมากนัก แม่สอนลูก มาตั้งแต่วันแรกคลอด นับตั้งแต่สอนให้ดูดนม สอนให้ทำอะไร ทุกอย่าง สอนมาเรื่อยๆ จนกว่าลูกจะเติบโตเป็นทารก เป็นเด็ก ที่โตขึ้นมานี่ แม่สอนก่อนใคร ๆ และสอนมาก ข้อนี้ย่อมปรากฏ แก่จิตใจของคนทุกคน ท่านจึงเป็นครูคนแรกของโลก แม่นั้นเป็น พระพรหม ของลูก พระพรหม คือ ผู้มีเมตตา กรุณา ท่านไปค้นหาดูเถิด ในโลกนี้หรือโลกไหน ๆ ใครเป็นผู้ มีเมตตากรุณาแก่เรามากที่สุด ในที่สุดก็จะพบว่า แม่อีกนั่นเอง เป็นผู้มีเมตตากรุณาแก่เราถึงที่สุด และยิ่งกว่าใคร ๆ จึงกลาย เป็นพระพรหม พระพรหมคือผู้ที่มีเมตตาของลูก แม่เป็นนาบุญ เป็นอาหุเนยยบุคคลของลูก คือเป็นเหตุให้ ลูกได้เกิดบุญเกิดกุศล ให้เกิดความดี ความงาม ทุกอย่างทุก ประการ เป็นผู้ที่ให้ลูกได้ตอบสนอง และก็กลายเป็นบุญเป็นกุศล ๓๕
น.43 ขึ้นมาแก่ลูกนั้น เป็นเนื้อนาบุญของโลก ของลูกยิ่งกว่าสิ่งใด จะ เรียกว่าเป็น พระอรหันต์ ก็ยังได้ คือในฐานะที่ลูกจะต้องเคารพ บูชา อย่างเดียวกันกับเคารพพระอรหันต์ เมื่อทราบว่า แม่คือใครแล้ว เราก็จะได้พิจารณากันต่อไป ว่า แม่มีพระคุณอย่างนี้ แล้วเราจะสนองหรือตอบสนองพระคุณ ของแม่กันอย่างไร ข้อแรกขอตอบว่าด้วยการ ทำหน้าที่ของลูกที่ดี เป็นลูก ที่ดี ให้ตรงตามความหมายของคำว่าลูก คำว่าลูกหรือบุตรนี่มัน มีความหมายว่า ผู้ที่ทำให้พ่อแม่สบายใจ ลูกคือผู้ที่ทำให้พ่อ แม่สบายใจ เกิดมาสำหรับทำให้พ่อแม่สบายใจ ถ้าไม่เช่นนั้น ก็ไม่เรียกว่าลูก สบายใจในสองความหมาย คือ ในโลกปัจจุบันนี้ ก็ ทำให้พ่อแม่สบายใจ ด้วยการอุปัฏฐาก บำรุงบำเรอบิดา มารดา แม้อยู่เฉย ๆ พ่อแม่ก็ยังสบายใจ พ่อแม่สบายใจมาตั้งแต่ เมื่อลูกอยู่ในท้อง แม่หวังที่จะได้ลูก พอใจที่ลูกปลอดภัย ลูก จะคลอดออกมา แม่ก็สบายใจเสียแล้ว จนกระทั่งว่าคลอดออก มาแล้ว แม่ก็สบายใจว่าได้สิ่งที่ตนปรารถนา ความหมายเป็น ความพอใจสบายใจในโลกนี้นี่เป็นอย่างหนึ่ง สำหรับ ในโลกหน้านั้น พ่อแม่ก็หมดห่วง ว่าจะไม่มีใคร บำเพ็ญบุญ อุทิศส่วนกุศลไปให้ พ่อแม่มีความสบายใจใน ความหมายของโลกหน้าก็เป็นอย่างนี้ เราจะต้องตอบสนองพระคุณ ด้วยการปฏิบัติตนเป็นคน ๓๖
น.44 กตัญญูกตเวที คือรู้พระคุณของแม่เป็นอย่างดี แล้วประกาศความรู้นั้นออกมา เป็นการประพฤติในธรรม ตอบสนองพระคุณของพ่อแม่ ให้เป็นที่รู้กัน ไม่ใช่กตัญญูอยู่ในใจ มันไม่พอ มันต้องตอบสนองด้วยการกระทำ ให้รู้กันทั่วไปว่า เป็นผู้รู้พระคุณแล้วก็ตอบสนอง จะพยายามทุกอย่าง ๆ ไม่ให้เป็นที่ขุ่นข้องหมองใจแม้แต่ว่าเพียงแต่ทำให้แม่โกรธ หรือไม่สบายใจนี่ก็ไม่ทำ ไม่ต้องพูดถึงว่า จะทำให้แม่น้ำตาตกนั้น มันมากเกินไป ลูกคนใดทำให้แม่น้ำตาตก ท่านกล่าวกันว่า ลูกคนนั้นจะตกนรก ในชั้นอเวจี แม่รู้อย่างนี้ก็ไม่กล้าน้ำตาตก แม้ลูกจะทำความผิดร้ายกาจต่อแม่อย่างไร แม่ก็ไม่กล้าเสียใจกันนัก แม่ก็ไม่กล้าเสียใจจนน้ำตาตก เพราะกลัวว่าลูกจะตกอเวจี นี่ดูพระคุณของแม่ว่ามีมากถึงอย่างนี้ แล้วก็ให้รับรู้ไว้ด้วยเถิดว่าจะสนองพระคุณของแม่กันอย่างนี้ ในที่สุดเราก็จะได้รับอานิสงส์ของการที่ตอบสนองพระคุณของแม่อย่างถูกต้อง ในวันที่เป็นการระลึกถึงแม่ที่เรียกว่าวันแม่ อานิสงส์ที่รับก็คือ ทำให้โลกนี้มีแม่ ทำให้โลกนี้ไม่ว่างจากแม่ การที่โลกนี้แม่นี้มีความหมายมาก เพราะว่าจะทำให้โลกนี้ มีจิตใจอ่อนโยน มีความรักใคร่ ประนีประนอม ผ่อนผันซึ่งกันและกัน มีความรักในส่วนตัว ที่จะนำไปสู่ความรักสากล คือรักคนทุกคน ในฐานะเป็นเพื่อน เกิด แก่ เจ็บ ตาย แม่ได้ปลูกฝังนิสัยแห่งความอ่อนโยนหรือความรักความเมตตาให้แก่ทุกคน เลยสร้างโลกแห่งความรักความเมตตาขึ้นมาได้ ๓๗
น.45 ถึงที่สุดขอให้มุ่งหมายในข้อที่ว่า แม่เป็นผู้สร้างโลก แม่เป็นผู้สร้างความรักสากล คือความรักคนทุกคนในโลก ทำให้โลกนี้เป็นโลกที่มีคุณธรรม มีสันติสุข มีสันติภาพ เราจงเฉลิมฉลองวันแม่กันโดยนัยนี้เถิด คือรู้พระคุณของแม่ ระลึกถึงพระคุณของแม่ ตั้งใจปฏิบัติให้ถูกต้อง ให้เหมาะสมให้เพียงพอแก่การที่แม่มีพระคุณสูงสุดอย่างไร แล้วท่านทั้งหลายก็จะเป็นผู้ที่มีชื่อว่า เป็นผู้ประพฤติธรรมในส่วนนี้ อย่างครบถ้วนบริบูรณ์ ขอให้ท่านทั้งหลาย ผู้ประพฤติธรรมอย่างนี้ ประสบความสำเร็จในการประพฤติแล้ว เป็นผู้มีความสุขอยู่ทุกทิพาราตรีกาลเทอญ ๓๘
น.46 Oตัมมโย ลด ละ เลิก เลื่อน คำบรรยายเรื่อง "แม่ที่ท่านยังไม่รู้จัก" นี้ ช่วยให้รู้จักแม่ทั้ง ๓ ระดับ คือแม่ในภาษาคนธรรมดา แม่ในภาษาจริยธรรม และแม่ในภาษาปรมัตถธรรมอันสูงสุด ตลอดจนหน้าที่ของลูกที่จะประพฤติกระทำอย่างถูกต้องในระดับต่าง ๆ คำบรรยายนี้จึงมีความครอบคลุมครบถ้วนกว่าคำบรรยายเรื่องแม่ที่ผ่านมาทั้งหมด ทำให้รู้ว่า แม่คืออะไร ลูกคืออะไร ทำไมแม่จึงมาก่อนพ่อ พ่อกับแม่ใครสำคัญกว่ากัน พ่อแม่และลูกแยกจากกันได้หรือไม่ และลูกที่ดีที่สุดคือลูกชนิดใด ผนวกด้วยคำปราศรัยในโอกาสวันแม่ ซึ่งเป็นแนวทางปฏิบัติเตือนใจให้ลูกและแม่ทำหน้าที่ให้ถูกต้อง ครบถ้วน สมบูรณ์ แล้วโลกนี้จะมีแต่ความดี ความงาม และความสุขสันติ เต็มไปด้วยความรักสากลที่ทุกคนต้องการ จงมารู้จักแม่ให้ถ่องแท้กันเถิด