Buddhadasaน.118 ต่ำสูงของมติ มติที่ถือพระเป็นเจ้า เช่นนั้น ย่อมเพ่งเล็งในด้านจะกำราบ ผู้เชื่อถือ ให้อยู่ในโอวาท โดยปราศจากความแย้งยันอย่างเดียว จึงเป็นมติที่มีหลักไปในทางกดขี่ ไม่ปล่อยให้มีความคิดและการ กระทำอันเป็นอิสระ, อะไร ๆ ก็ต้องแล้วแต่พระเป็นเจ้าเช่นนี้ นับว่า เป็นลัทธิอัตตาที่ต่ำเตี้ย หรือเหมาะสำหรับคน ที่ส่วนใหญ่ยังเป็น ป่าเถื่อนไร้การศึกษา, นับว่าเป็นลัทธิอัตตาที่ถูกจำกัดเขต เป็น ลัทธิสำหรับคนในวัยเด็ก หรือที่มีความคิดอย่างเด็ก. ครั้นโตขึ้น คนเราก็รู้จักเปลื้องตัวเองออกมาจากโซ่ตรวนอันนี้ ถึงกับมามี อัตตาของตัวเอง ทำอะไรก็ทำของตนเอง โดยตัวเอง เพื่อตัวเอง ไม่ใช่ทำเพื่อพระเป็นเจ้า และเราไม่ต้องพึ่งพระเป็นเจ้า ซึ่งเป็นของ สำหรับเด็กนั้นอีกต่อไป. เรามีความเชื่อในกรรมที่เราทำไว้ และเรา อาจเกิดใหม่อีกกี่ครั้งก็ได้ในเมื่อเรายังไม่เบื่อต่อการเกิด และเราเป็น ไปตามกรรมของเราที่ทำไว้ตลอดเวลานั้น ๆ เราไม่ถูกปิดประตูค้า โดยพระเป็นเจ้าที่ยอมให้ทำกรรมแต่เพียงชาติเดียว แล้วถูกจด บัญชีไว้คอยฟังวันตัดสินพิจารณา. การถืออัตตาในขั้นที่เป็นของ ตนเองเช่นนี้ นับว่าสูงหรือเป็นอิสระมากขึ้นมาชั้นหนึ่ง และยิ่งกว่า นั้นยังมีหวังที่จะเป็นอัตตาอันบรมสุข ไม่มีเปลี่ยนแปลงต่อไปอีก ด้วย ในเมื่อมันได้ทำความดีความงามหรือบริสุทธิ์ถึงที่สุดแล้ว. และเราเห็นได้ว่าตรงกันทั้งอัตตาของปรัชญาตะวันออก และ ตะวันตก.
น.119 ๑๐๗ แม้อัตตาในขั้นที่สอง หรือขั้นที่เป็นตัวของตัวเอง มิใช่ของ พระเป็นเจ้านั้น ก็ยังไม่นับว่าเป็นอิสระถึงที่สุด ยังขังตัวเองไว้โดย ตัวเอง ขังไว้ในคุกคือความยึดถือตัวเอง แบกตัวเอง เมาตัวเอง หลงตัวเอง เผาตัวเองอยู่อย่างไม่รู้สึกว่าเผา ด้วยไฟคือความรู้สึก พอใจตัวเอง รักตัวเอง ชอบตัวเอง ; มติของพุทธศาสนา จึงถือว่า ยังมิใช่ที่สุดของความพ้นทุกข์ดอก. เราลองนึกดูถึงอุทาหรณ์เรื่อง หนึ่ง : คน ๆ หนึ่งไปป่าพบผลไม้ดาดดื่นไปหมด ก็เก็บเอาจน เต็มหาบพะรุงพะรัง ด้วยอารามดีใจว่าเป็นลูกไม้ที่ดี ไม่รู้สึกหนัก. ครั้นเดินไปนานเข้า อารามที่ดีใจเพลาลง ความเหนื่อยมีขึ้น ความ หนักก็ปรากฏ เลยค่อย ๆ แบ่งทิ้ง ๆ คัดเอาไว้แต่ที่เห็นว่าดีที่สุด จนเหลือเพียงพวงเดียว ต่อมาก็ยังรู้สึกหนัก ต้องกินบ้างทิ้งบ้าง จนหมดเดินตัวเปล่า ก็ยังรู้สึกหนักหรือเหนื่อย แทบอยากจะ ล้มลงนอนพักอยู่นั่นเอง. แต่ประเดี๋ยวหนึ่งเขาได้พบทองกองอยู่ในที่ แห่งหนึ่งเต็มไปหมด เขาได้โกยเอาทองนั้นขึ้นแบก เพื่อจะพาไป บ้าน ด้วยน้ำหนักที่หนักกว่าผลไม้ ในตอนแรกพบเสียอีก. เขาเอา เรี่ยวแรงมาจากไหนในขณะนี้ เราบอกให้ชัดไม่ได้. แต่ต่อมาเขา รู้สึกหนักจนแบกไปทั้งหมดไม่ไหว ก็แบ่งทิ้งหรือซ่อนไว้เรื่อย ๆ ไป จนเหลือติดมือไปเพียงส่วนน้อยส่วนหนึ่ง เท่าที่คนเพลียแทบหมด แรงจะพาไปได้. แต่ในไม่ช้านัก เขาได้พบขุมทรัพย์แห่งหนึ่งเต็ม ไปด้วยเพชรพลอยชนิดมีค่าสูง เขาได้โกยเอามาเป็นน้ำหนัก มากกว่าทอง ในตอนที่เขาแรกพบเสียอีก. เราบอกไม่ได้ชัดอีกว่าเขา
น.120 ๑๐๘ เอาเรี่ยวแรงมาจากไหน. แต่ในที่สุดเขาต้องแบ่งออกโยนทิ้งไป เรื่อย ๆ เพราะเขาเหนื่อยยิ่งขึ้นทุกที และได้หลงทางวนเวียนอยู่ เพราะความฟุ้งซ่านในการได้ลาภนั้นเอง. เขาได้โยนทิ้งไปคราว ละเล็กละน้อยจนหมด และเป็นสุขมาก ที่ใจเขาไม่ต้องมีความ รู้สึกว่าเขามีอะไรไว้ หรือทำให้ใจเขาเต้นแรง กว่าธรรมดา. เขา หายใจสะดวกและเยือกเย็น ในเมื่อ ทิ้งเพชรเม็ดสุดท้าย เม็ดที่ดีที่สุด และมีน้ำหนักน้อยไม่ถึงกับเขาจะแบกไปไม่ได้; แต่ที่เขาทิ้งเสีย ก็เพราะมันเข้าไป "กด" ดวงใจของเขา ต่างหาก. เพชรอย่างดีที่สุด เม็ดเดียว จะเก็บหรือถือไว้อย่างไรก็ได้ ไม่รู้สึกหนัก สบายดี, แต่ที่ทำ ไม่ได้ ก็คือการที่จะทำไม่ให้มันเข้าไป "กด" ดวงใจของเขา เขาจึง ตกลงทิ้งเสียในที่สุด. ข้อนี้ ย่อมเป็นอย่างเดียวกับที่เรามีอัตตาของเราเอง จะเอา อย่างไรหรือทำอย่างไรก็ได้ทุก ๆ อย่าง จะอยู่นานเท่าไรหรือตลอด อนันตกาลไม่รู้สิ้นสุดเลยก็ได้ แต่ในที่สุดเราก็พบว่า ยิ่งอยู่นาน เท่าไร ก็ยิ่ง "แบก" ตัวเองอยู่นานเท่านั้น สู้อย่ามีความรู้สึกว่ามี ตัวเราเสียเลยไม่ได้ แม้อะไรมันจะเหลืออยู่ก็ตาม มันจะไม่มีอะไร แบกอะไรไว้ และไม่มีอะไรหนัก, นี่แหละ คือทางที่เราจะเดินต่อ ไปจนพ้นออกไปเสียจากโซ่ตรวนแห่งอัตตา, ทางที่อัตตาของเราจะ ก้าวต่อไปอีกขั้นหนึ่ง จนถึงขั้นที่พ้นจากความเป็นอัตตาได้ และคง อยู่แต่ความสุขสงบชนิดที่ไม่มีใครต้องแบกอีกสืบไป. แต่ถ้าใครชอบ ความสุขชนิดที่มีคนแบก เขาก็ไม่ก้าวต่อไป และไม่เข้าใจหรือลืมตา เห็นผลดี แห่งการก้าวต่อไปอีกด้วย เขาจึงลงหลักหยุดอยู่ที่ตรงนั้น
น.121 ๑๐๙ และตะโกนขึ้นว่า นี่คือที่สุขที่สุดแล้วละท่านทั้งหลายเอ๋ย. เพียงเท่าที่กล่าวมานี้ พอที่จะทำให้เราเห็นได้โดยสรุปความ ชั้นหนึ่งก่อนว่า ความมีอัตตาของตัวเองนั้น แม้จะแท้จริง อย่างจะ เอาอย่างไรก็ได้ทุกอย่าง หรือจะให้เป็นอย่างที่ตนต้องการก็ได้ทุก อย่าง ไม่เปลี่ยนแปลงเลยก็ตาม ถ้ายังมีอัตตาของตัวเรา ก็ยังมี ตัวเราผู้แบก คือความพอใจในอัตตาของเรานั่นเอง. ลักษณะตามที่ มีในอัตตาของเรานั้น จัดเป็นคุณ (Quality) ชนิดหนึ่ง, ดวงใจของ ผู้นั้นยังไม่พ้นไปจากคุณ จึงต้องแบกคุณนั้นไว้ด้วยความยึดถือ หรือความสำคัญแม้จะเต็มไปด้วยความพอใจอิ่มใจอย่างยิ่ง. ถ้าไม่มี ตัวเราที่เป็นผู้แบก คือไม่มีตัวเราที่รู้สึกว่า นี่เป็นตัวเรามันก็เป็นเพียง ธรรมล้วน ๆ, และนั่นแหละคืออนัตตา. อันเป็นขั้นสุดท้ายของปวง ทุกข์ ที่พุทธศาสนาต้องการจะสอนให้รู้: ฉะนั้น อัตตาของนักปรมัตถ์แม้จะสูงสุดเพียงไร มันก็เป็น เพียง "ควันหลง" ที่เหลืออยู่ และหวนขึ้นมาเป็นอัตตาชนิดที่จับตัว ยากอย่างยิ่งเท่านั้น. อัตตาของนักปรมัตถ์จึงยังไม่มีค่า มากไปกว่า การหลอกตัวเองให้แบกตัวเอง อยู่นั่นเอง. แต่มันเป็นการแบกที่ ประณีต ไม่แสดงให้เห็นว่าแบกง่าย ๆ เหมือนอัตตาสามชนิด ที่กล่าวแล้วในโปฏฐปาทสูตรเท่านั้น. จงปัดอัตตา (คือความรู้สึกว่า อัตตา) ทิ้งเสียให้หมด ให้คงอยู่แต่ธรรมล้วน ๆ หมุนไปกลิ้งไปตาม ลักษณะของธรรมที่เป็นประเภทสังขตธรรม และว่างเปล่าอยู่จาก สิ่งหรือกิริยาอาการทั้งปวง ตามลักษณะของธรรมอีกประเภทหนึ่ง
น.122 ๑๑๐ ที่เป็นอสังขตธรรมเถิด นั่นคือที่สุดจบของความทุกข์ และเป็นความ ไม่มีอัตตา คือเป็นอนัตตา. มันจะเป็นได้อย่างไร เราจะได้พิจารณา กันต่อไป. หอสมุดธรรมทาน, ไชยา. วิสาขบูชา, ๒๔๘๒
น.123 แนะนำกองทุนวุฒิธรรม เพื่อการศึกษาและปฏิบัติธรรม กองทุนวุฒิธรรม เพื่อการศึกษาและปฏิบัติธรรม จัดตั้งขึ้นเพื่อ ส่งเสริมการศึกษาและปฏิบัติธรรม เพื่อเป็นกัลยาณมิตรให้คำแนะนำ และกำลังใจแก่ผู้สนใจใฝ่ธรรมทั่วไป ไม่จำกัดสำนักหรืออาจารย์ ใดอาจารย์หนึ่ง กิจกรรมหลักของกองทุน ได้แก่ การจัดพิมพ์หนังสือธรรมะ ที่มีสาระเป็นประโยชน์และมีคุณค่าต่อชีวิตและสังคม ในรูปเล่มที่ ประณีต กระดาษดีทนทานน่าอ่าน และราคาย่อมเยา โดยได้รับ ความเมตตาจากเจ้าของต้นฉบับ มอบลิขสิทธิ์ในการเผยแพร่อย่าง ให้เปล่า กับทั้งได้รับความช่วยเหลือจากผู้มีจิตศรัทธา สละเวลา แรงงาน ความคิด และทุนทรัพย์บางส่วนช่วยสนับสนุน แนวหนังสือ ในความสนใจของกองทุนได้แก่ ๑. ผลงานของท่านพุทธทาสภิกขุ ซึ่งจำแนกเป็น ๓ ประเภท คือ - ข้อเขียนรุ่นเก่าที่มีคุณค่าทางวิชาการ และสาระทาง ความคิด - ธรรมบรรยายแสดงแก่ชาวต่างประเทศ ทั้งภาษาไทย และภาษาอังกฤษ - ธรรมบรรยายส่งเสริมการปฏิบัติธรรม และการประยุกต์ ใช้ในชีวิตประจำวัน
น.124 ๒. ธรรมบรรยาย ประวัติชีวิตและประสบการณ์การปฏิบัติ ธรรมของครูบาอาจารย์และผู้รู้ต่าง ๆ เช่น หลวงพ่อเทียน จิตฺตสุโภ หลวงพ่อคำเขียน สุวณฺโณ พระอาจารย์ยันตระ อมโร ฯลฯ และ กฤษณะมูรติเป็นต้น ๓. ผลงานของผู้ทรงคุณวุฒิ และครูอาจารย์ท่านอื่น ๆ เช่น พระเทพเวที (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) พระไพศาล วิสาโล ศาสตราจารย์ นายแพทย์ประเวศ วะสี เป็นต้น ซึ่งเป็นผลงานเกี่ยวกับ - หลักธรรมเชิงปริยัติ ที่มีประโยชน์แก่การค้นคว้าอ้างอิง - การประยุกต์ธรรมะเพื่อสังคม - พระพุทธศาสนาในต่างประเทศ และต่างนิกาย ๔. หนังสืออื่น ๆ ที่เป็นประโยชน์แก่การสร้างสรรค์คุณภาพ ชีวิต ส่งเสริมสุขภาพกายและสุขภาพจิต ตามแนวพุทธธรรม ๕. หนังสือธรรมะสำหรับเด็ก คนไข้ ผู้สูงวัย และบุคคลใน อาชีพต่าง ๆ กองทุนมีคณะที่ปรึกษา ซึ่งประกอบด้วย ๑. พระธรรมโกศาจารย์ (พุทธทาสภิกขุ) ๒. พระคณาจารย์จีนธรรมสมาธิวัตร พุทธบริษัทจีนเนตา (เจ้าคณะใหญ่จีนนิกาย) ๓. ศจ.นพ.ประเวศ วะสี ๔. ดร.ไพเราะ ทิพย์ทัศน์ ๕. ดร.สุภาพรรณ ณ บางช้าง
น.125 ๖. คุณสัมผัส พึ่งประดิษฐ์ (ที่ปรึกษากฎหมาย) และคณะบรรณาธิการ เพื่อพิจารณาต้นฉบับ ได้แก่ ๑. พระไพศาล วิสาโล ๒. พระดุษฎี เมธงฺกุโร ๓. นายยงยุทธ โรจนวรเกียรติ โดยมีนายการุณย์ หรรษชัยนันท์ เป็นผู้ช่วยดำเนินงาน ท่านที่สนใจจะสนับสนุนกองทุน ในรูปของการแนะนำต้นฉบับ เอื้อเฟื้อผลงานของท่านที่ควรค่าน่าพิมพ์เผยแพร่ บริจาคทรัพย์ หรือให้ยืมเงินเป็นทุนหมุนเวียนเพื่อสามารถจัดพิมพ์หนังสือให้แพร่ หลายกว้างขวางยิ่งขึ้น ตลอดจนให้ข้อคิดเห็นอันเป็นประโยชน์ต่อการ จัดพิมพ์หนังสือธรรมะให้ดียิ่งขึ้น รวมทั้งการนำไปจำหน่ายจ่ายแจก แก่ญาติมิตร เพื่อเป็นธรรมวิทยาทาน กรุณาติดต่อได้ที่ เหรัญญิก กองทุนวุฒิธรรมฯ คุณนิติ อิสระนิติธรรม ๓๐๙/๔๙ หมู่ ๒ ถ.วิภาวดีรังสิต แขวงทุ่งสองห้อง เขตบางเขน กทม. ๑๐๒๑๐ (สั่งจ่าย ป.ท.ประตูน้ำ) โทร. (๐๒) ๕๗๔-๑๕๙๔
น.126 รายชื่อหนังสือที่จัดพิมพ์โดยกองทุนวุฒิธรรม ของท่านพุทธทาสภิกขุ บาท ๑ วิธีปฏิบัติธรรมทางลัด ๓๐ ๒ การเก็บความโกรธใส่ยุ้งฉาง ๑๐ ๓ คุณพระช่วย ๓ ๔ เรื่องการทำทาน ๑๕ ๕ พระพุทธศาสนาชั้นบุถุชน ๑๕ ๖ การส่งเสริมปฏิบัติธรรมและหลักแห่งพระพุทธศาสนา ๑๕ ๗ อานาปานสติ ๓๕ ๘ Mindfulness With Breathing ๑๐๐ ๙ อานาปานสติภาวนาฉบับย่อ (พร้อมภาษาจีน) ๒๐ ๑๐ การใช้อานาปานสติให้เป็นประโยชน์ในบ้านเรือน ๕ ๑๑ การบวชอยู่ที่บ้าน ๑๐ ๑๒ การดำรงชีวิตที่ถูกต้อง ๑๐ ๑๓ เรื่องเกี่ยวกับปาฏิหาริย์ ๑๐ ๑๔ วิธีชนะความตาย ๑๐ ๑๕ คุกของชีวิต ๑๐ ๑๖ บทสวดมนต์แปล ทำวัตรเช้าเย็น ๒๐ ๑๗ ชีวิตคืออะไร ชีวิตเป็นอย่างไร ๒๐ ๑๘ นรกกับสวรรค์ ๑๐ ๑๙ สวัสดีปีใหม่ ๓ ๒๐ สิ่งที่ต้องดีกว่าปีเก่า ๑๐
น.127 ของพระเทพเวที (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) บาท ๑ คู่สร้างคู่สม ๑๒ ๒ ทำอย่างไรจะหายโกรธ ๑๕ ๓ มรณกถา ๑๕ ๔ สัมมาสติในพุทธธรรม ๑๒ ของผู้ทรงคุณวุฒิท่านอื่น ๆ บาท ๑ สัจจะแห่งชีวิต กฤษณะมูรติ ๒๐ ๒ หนึ่งพันจันทรา (กัลยา วงศ์อัจฉริยา แปล) ๔๐ ๓ หยดฝนในม่านเมฆ พจนารถ-ทัศนีย์ ๒๕ ๔ เขื่อนน้ำโจนกับอวสานของอุทยานโลก ๓๐ ๕ หว่านพันธุ์แห่งโพธิ พระไพศาล วิสาโล ๒๐ ๖ พุทธศาสนากับคุณค่าต่อชีวิต พระไพศาล วิสาโล ๒๐ ๗ พระลอ พระวรศักดิ์ วรธมฺโม ๑๐ ๘ อุดมคติของชีวิตคู่ พุทธทาสภิกขุ, เตชธมฺโมภิกขุ, ระวี ภาวิไล ๑๒ ๙ วิธีสร้างความสำเร็จและ ความสุขในวิชาชีพ ศ.นพ.ประเวศ วะสี ๒๐ หนังสือพัฒนาคุณภาพชีวิตอันทรง คุณค่าเหล่านี้ สั่งซื้อโดยตรงจำนวนมากในราคาพิเศษ ได้ที่ คุณเพ็ญนี ฉันท์อติชาต ร้านหนังสือธรรม ๗๐ ถ.พิษณุโลก สี่เสาเทเวศร์ เขตดุสิต กทม. ๑๐๓๐๐ โทร. ๒๘๒-๖๕๙๙ (สั่งจ่าย ปท.วังเทวะเวศม์)
น.128 ฝากเธอให้ทำ เมื่อเธอคิดจะสงเคราะห์ชนเหล่าใด เธอพึงสงเคราะห์ชนเหล่านั้น ด้วยการชักชวนให้ปฏิบัติธรรมะ มีการเจริญสติปัฏฐานทั้ง ๔ เถิด พุทธพจน์ โดยทั่วไป เราคิดแต่จะสงเคราะห์กันเพียงแต่ด้วยวัตถุสิ่งของ เงินทอง ญาติมิตรสหายเราจึงยังคงจมอยู่ในกองทุกข์ ถ้าเราจะคิด สงเคราะห์กันด้วยธรรมสงเคราะห์อย่างนี้บ้าง โลกนี้ก็จะมีความ สุขยิ่งขึ้นเป็นแน่ พุทธทาสภิกขุ
น.129 กองทุนวุฒิธรรม เพื่อการศึกษาและปฏิบัติธรรม หนังสือเล่มนี้ นับได้ว่าเป็นคำอธิบายเรื่องอนัตตาที่ ดีที่สุดชิ้นหนึ่งในภาษาไทย นอกจากแสดงให้เข้าใจเรื่อง อนัตตาของพระพุทธเจ้าอย่างชัดเจนแล้ว ยังเปรียบเทียบ ให้เห็นข้อแตกต่างกับมติของครูทั้งหก ซึ่งเป็นมิจฉาทิฏฐิ ตลอด จนฮินดูเวทานตะ และคัมภีร์ภควัทคีตา และนักปราชญ์ ตะวันตกอีกด้วย ทำให้เห็นอัจฉริยภาพแห่งพุทธมติว่ามี ความลุ่มลึกและสูงสุดอย่างไร ซึ่งนักศึกษาปรัชญา ศาสนา ตลอดจนนักปฏิบัติธรรมที่จริงจังไม่ควรพลาดอย่างยิ่ง บุคคลย่อมพ้นทุกข์ได้ด้วยการสมาทานสัมมาทิฏฐิ หนังสือเล่มนี้จะช่วยชี้และแบ่งแยกสัมมาทิฏฐิ ออกจาก มิจฉาทิฏฐิที่มีอยู่เกลื่อนกล่นในสังคมไทย และแก้ไขความ เข้าใจพุทธศาสนาอย่างผิดพลาดของชาวโลกส่วนใหญ่ด้วย พระดุษฎี เมธงฺกุโร (บางตอนจากคำนำ)