Buddhadasaน.455 เป็นศัตรูต่อต้านกันก็มี แต่ว่าส่วนใหญ่แล้ว จิตใจของคนส่วนใหญ่นั้น เข้าถึงธรรมะรู้ธรรมะ เข้าใจธรรมะจริง ๆ สำเร็จประโยชน์เป็นการบรรลุมรรคผลนิพพาน เป็นพระอริยเจ้า พระอริยบุคคลอยู่มากทีเดียว. ครั้นมาถึงสมัยนี้ หันเหกันไปในทางรูปธรรมทางวัตถุ เห็นเรื่องนามธรรมเป็นเรื่องลึกลับน่ากลัว, เรื่องนิพพานเป็นเรื่องลึกลับน่ากลัว. คนที่ลุ่มหลงในของอร่อยก็ว่า เรื่องนิพพานนี้เป็นเรื่องไร้สาระ ไม่มีรส ไม่มีชาติ ก็เลยไม่สนใจ. ตัวแท้ของศาสนา หรือของธรรมะก็ไม่มีในหมู่คนเหล่านั้น, ทั้งที่มีอยู่ในโลก หรือมีอยู่ในศาสนา หรือมีอยู่ในธรรมชาติ จนพูดได้ว่า ธรรมชาติมีให้ครบ เราเลือกเอาแต่สิ่งที่มันมีเสน่ห์ยั่วยวน, รู้จักแต่ส่วนที่เป็นเสน่ห์ยั่วยวนของโลก หรือของธรรมชาติ,จึงได้ติดบ่วงของธรรมชาติ หรือของพญามาร หรือของโลกอะไรก็ตาม, มีแต่เรื่องติดบ่วง ; แล้วก็ไม่รู้จักปลดเปลื้องหลุดจากบ่วง เพราะไม่เคยพยายามที่จะหลุดจากบ่วง,แล้วก็ยิ่งเป็นมากขึ้น ๆ ในสมัยที่โลกเป็นวัตถุนิยมจัด. เพราะฉะนั้นธรรมะ หรือศาสนาจึงเป็นหมัน. อย่างจะนับถือที่สุดแล้ว ก็เก็บไว้บนหิ้ง แขวนไว้ข้างฝา ในฐานะเป็นของมีค่า เป็นของที่จะต้องเก็บไว้, แต่แล้วก็ไม่รู้จักเอามาใช้ให้เป็นประโยชน์. พระพุทธเจ้าได้เคยตรัสพระพุทธภาษิต ที่ตรงกันกับเรื่องนี้ว่า : - " หนทางมีอยู่ แต่ก็ไม่มีใครเดินทางจากเมืองสาวัตถีไปเมืองมคธนี้ก็มีอยู่ แต่ไม่มีใครเดินแล้วจะมาโทษหนทางได้อย่างไร ". คนไม่เดิน แล้วไปโทษหนทางว่าไม่ถึง ว่าเราไม่ถึงบ้านเมืองที่เราจะไป. นี่คุณก็ควรจะคิดดู. พระพุทธเจ้าตรัสว่า “ สระน้ำก็มีอยู่แต่คนก็ไม่ลงไปอาบไปกิน แล้วก็จะมาโทษสระน้ำ ". นี้มันจะได้แก่คนสมัยนี้ ซึ่งหนทางแห่งความดับทุกข์ หรือสันติภาพอันถาวรก็มีอยู่ แต่คนก็ไม่เดินตามทางของสันติภาพ ;เพราะเขาดูไม่ออก แล้วก็ไม่รู้จัก รู้จักแต่เรื่องเอร็ดอร่อยของวัตถุ ก็หลงอยู่แต่เรื่องนั้น รู้จักแต่เรื่องนั้น, ก็มองไม่เห็นส่วนที่เป็นหนทางของสันติภาพ, และก็ไม่เดิน.
น.456 เพราะฉะนั้นโลกจึงอยู่ในฐานะที่ว่า ไม่มีสันติภาพ, ไม่รู้จักสิ่งที่เรียกว่าสันติภาพ, แล้วก็ไม่รู้จักทางของสันติภาพ ; เหมือนกับที่ว่า ไม่รู้จักเรื่องที่เกี่ยวกับบุหรี่ รู้จักแต่รสที่หลอกลวงของบุหรี่ ไม่รู้จักตัวบุหรี่, ไม่รู้จักโทษของบุหรี่ ไม่รู้จักวิถีทางที่จะเอาชนะบุหรี่ ก็เลยได้เป็นทาสของบุหรี่ ; ถ้าถือวัตถุนิยมเป็นบุหรี่ มันก็เข้าใจง่ายได้ทันที. เพราะฉะนั้นต่อไปนี้ขอให้มองให้ดี ให้กว้างขวาง อย่างการบรรยายครั้งที่แล้วมา ว่าระบบการฝึกจิตเพื่อบรมธรรมนั้น มีอยู่มากมาย ครบทุกอย่างทุกระบบพอที่จะแก้ไขปัญหาของมนุษย์ได้ แต่แล้วก็ไม่มีใครสนใจหยิบขึ้นไปใช้เป็นเครื่องแก้ไข หรือเอาเป็นที่พึ่ง, เพราะกำลังไปหลงในศัตรู ในความทุกข์ และไม่ต้องการที่พึ่งอะไรอีกแล้ว. แล้วก็มาพิจารณากันดูในวันนี้ให้เห็นชัดว่า เพราะไม่รู้จักสิ่งที่ควรจะรู้จักโลกจึงอยู่ในสภาพอย่างนี้ แล้วก็มีหวังที่จะเป็นอย่างนี้ไปไม่มีที่สิ้นสุด จนกว่ามันจะถึงจุดอิ่มตัว ซึ่งคำนวณดูแล้วมันก็น่าใจหาย คือจะต้องวินาศแล้ว วินาศอีก, วินาศแล้ววินาศอีกหลายครั้งหลายหน จึงจะเกิดการสำนึกบาป สำนึกตัว, เรียกว่าจุดอิ่มตัว. ทำให้สำนึกบาปสำนึกตัว แล้วก็หันมาหาสิ่งที่เรียกกันว่า ดีที่สุดที่มนุษย์ควรจะได้ ที่เราเรียกกันว่า " บรมธรรม " ทั้งในแง่ของจริยธรรมสากล คือ - ความสุข, - ความเต็มเปี่ยมของความเป็นมนุษย์ - หน้าที่การงานบริสุทธิ์, - มีความรักสากล ไม่มีเรา ไม่มีเขาอย่างนี้ก็ตาม; หรือจะโดยหลักว่า อหิสา ปรโม ธมฺโม - ไม่เบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนผู้อื่น นั้นเป็น บรมธรรม. ส่วนในพระพุทธศาสนา เรียกว่าพระนิพพานอย่างที่กล่าวว่า :- นิพฺพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทธา พระพุทธเจ้าทั้งหลายกล่าวพระนิพพานว่าเป็น บรมธรรม อย่างนี้. นี่ ผมก็อยากจะยุติการพูดจากับพวกคุณเรื่องบรมธรรม กันไว้เพียงเท่านี้ที.จบชุดของการบรรยายอย่างนี้กันไว้ที่ก่อน เพราะเห็นว่าเป็นการเพียงพอแล้ว. ขอให้เอาไปคิดไปนึกให้มันสมกัน พูด ๒ - ๓ นาทีเก็บไปคิดได้ตั้งปี สองปี สามปี, กลัว
น.457 แต่ว่าจะไม่คิด. เพราะฉะนั้นไม่ต้องกลัวว่า พูดน้อยไป หรืออธิบายน้อยไป. มันออกจะมาก ออกจะเกิน ออกจะเพื่อในเรื่องพูด, ขาดอยู่แต่ว่าให้เอาไปคิด ไปนึกไปพิจารณา แล้วเอาไปปฏิบัติให้ได้. การพูดทั้งหมด ก็ได้พูดไปแล้วในแง่ของการปฏิบัติเป็นส่วนใหญ่, ให้ความเข้าใจ ให้ความสะดวก ในการที่จะปฏิบัติอย่างเพียงพอแล้ว. หวังว่าทุกคนจะได้ไปลองดู การบวชของคุณจะได้ไม่เป็นหมัน. การที่ลงทุนมาทนลำบากอยู่ที่นี่ เพื่อจะรับการศึกษาอบรม นี้ก็คงจะไม่เป็นหมัน. ขอหวังว่าจะเป็นอย่างนั้นด้วยกันทุกคน. ขอยุติการบรรยายอบรมชุดนี้ ไว้เพียงเท่านี้
น.458 พิมพ์ที่ ห้างหุ้นส่วนจำกัด การพิมพ์พระนคร 92 ถนนบุญศิริ กรุงเทพฯ2 นายบุญธรรม สุนทรวาที่ ผู้พิมพ์และผู้โฆษณา 2518 โทร. 212337
น.459 โปรดแก้คำผิด ใน บรมธรรม ภาคปลาย หน้า บรรทัด คำที่ผิด แก้เป็น ๔๐๘ ๒ (จากล่าง) ตอง ต้อง ๔๑๗ ๕ ,, ในใจ ใจ ๔๒๑ ๙ ,, ชีวต ชีวิต ๔๒๗ ๑ ที่ ที่ ๔๔๓ ๘ จะหวัง หวัง ๔๔๔ ๒ ชีวต ชีวิต ๔๔๔ ๑๑ เอหิภิกฺ เอหิ ภิกฺ ๔๕๓ ๓ (จากล่าง) ตอง ต้อง ๔๖๐ ๔ ,, ส้ ถ้า ๔๖๑ ๑๑( จากล่าง ) ชาติ ชาติ ๔๖๑ ๑๔ ชาต ชาติ ๔๗๒ ๕ รกุข เจตยา รุกฺขเจตฺยา ๔๗๒ ๑๐ รุกข รุกฺข ๔๗๒ ๑๒ เจตีย - เจตฺย หรือ เจติย- ๔๗๖ ๑๐ ด้วย โดยใช้ ๔๗๗ ๔ สงฆ สงฺฆ ๔๗๗ ๙ สี่ อยู่ด้วย สี่ อยู่ด้วย ๔๘๐ ๘ พระสงฆ์ก็ พระสงฆ์" ก็ ๔๘๙ ๗ (จากล่าง) การกระทำ -การกระทำ ๔๙๖ ๓ ,, ภาษาม ภาษา ๕๐๒ ๕ ,, วาจาดี วาจาดี ไม่บาป ไม่ชั่วอะไร, ๔๐๔ ๒ โยโค. โยโค ๕๐๔ ๓ ขึ้นไป ขึ้นไป. ๕๐๔ ๖ สุทโธ สฺทฺโธ ๕๐๕ ๙ จำเปน จำเป็น ๕๑๔ ๒ มน มัน ๕๑๔ ๓ รู รู้ ๕๑๔ ๔ (จากล่าง) มีทฺทํ มิทํ ๕๑๔ ๓ ,, อุปกิ (สองแห่ง) อุปกุกิ ๕๑๕ ๑๒ ที่มัน ที่ ๕๑๗ ๒ กน กัน
น.460 (จากล่าง) ภวัดจิต ภวังคจิต ๕๒๐ ๑๒ อพยา (สองแห่ง) อัพยา ๕๒๑ ๕ และรูป รูป ๕๒๓ ๕ เพราะะ เพราะ ๕๓๓ ๖ (จากล่าง) ชญญะ ชัญญะ ๕๔๐ ๒ ไม่ได ไม่ได้ ๕๔๗ ๗ ได ได้ ๕๖๑ ๔ (จากล่าง) สดท้าย ต่อไป ๕๖๑ ๔ การทำ -การกํา ๕๖๑ ๔ ๔ กำ ๔ : กำ ๕๖๖ ๒,๖,๑๐,๑๔ ปัสสนา ( ๔ แห่ง ) ปัสสนา - ๕๖๗ ๑๐ สัตตะโพช สัตตะ โพช ๕๖๗ ๑๑ วิชชา วิมุต วิชชาวิมุตติ ๕๖๗ ๑๒ วิมุตติ์ วิมุตติ ๕๖๘ ๔ (จากล่าง) อสสะ อัสสะ ๕๗๒ ๑ ๕๗๖ ๕๗๒ ๕๗๒ ๑ (จากล่าง) หนด กำ หนด : กำ ๔๗๓ ๑๐ เขากล่าว กล่าว ๕๗๗ ๙ คลายความ ความคลาย ๕๘๑ ๑๐ "วิตก" , ของ "วิตก" ๕๘๑ ๒ (จากล่าง) คุม การ คุมการ ๖๐๗ ๘ ; (ขีดออกเสีย) ๖๐๗ ๑๖ มันต่างกัน เพราะมันต่างกัน ๖๑๐ ๒,๓ รญฺญ คโต, มูล คโต รญฺญฺคโต, มูลคโต ๖๑๕ ๑๓ บาน บ้าน ๖๑๗ ๑ (จากล่าง) มันเป็น "มันเป็น (คำแรก)" ๖๑๘ ๙ หญง หญิง ๖๑๙ ๓ หัตถ หถ ๖๑๙ ๙ ย่น หยุ่น ๖๒๐ ๘ -ปริมฺกฺขํ : ปริมฺขํ ๖๒๐ ๘ , ดำรง -ดำรง ๖๒๑ สุดท้าย tormular formula ๖๒๑ ๒ เรื่อง : / เข้า เรื่อง/เข้า : ๖๒๑ ๓ มีสติหายใจออก - มีสติหายใจออก ๖๒๔ ๒ วา ว่า
น.461 ก็รู้ ก็รู้ตัวทั่วพร้อม ๒๒๘ ๒ อสฺส ปฺสส ๖๒๙ ๒(จากล่าง) อยู อยู่ ๖๓๑-๖๔๕ ๑ - เติมคำว่า "ขั้นที่ ๑-๒”ทุกหน้า ๖๔๒ ๘ ใช้ ให้ ๖๔๙ ๕ วน วัน ๖๕๓ ๘, ๑๓ คพฺพ คพฺภ ๖๕๗ ๙ มน มัน ๖๖๒ ๕ กาย ปฏิ กายปฏิ ๖๖๗ ๔ ๒๕๑๗ ๒๕๑๒ ๖๖๘ ๔ อยู่' อยู่, ๖๗๑ ๑๐ ma me ๖๗๒ ๙ - ๑๑ อารมณฺู, นิชฺชฌ (๒ แห่ง) อา รมุมณฺู,นิชฺฌ ๖๗๗ ๒ (จากล่าง) กระทั่ กระทั่ง ๖๗๘ ๔ หนึ่ง หนึ่ง ๖๙๐ ๓ (จากล่าง) lar la ๖๙๐ ๒ ,, ปีติ ปฏิ ปีติปฏิ ๖๙๔ ๕ จตวิทยา จิตวิทยา ๖๙๖ ๘ (จากล่าง) ขาร ปฏิ ขารปฏิ ๖๙๙ ๕,๙,๒๐ ,, สัญญเจต สัญเจต ๗๐๑ ๑๒, ๑๔ สัญญเจต สัญเจต ๗๐ ๓ ๓ (จากล่าง) สัญญเจต สัญเจต ๗๐๕ ๘ บีสสนา ปัสสนา - ๗๐๙ ๒ จิตปัส จิตตปัส ๗๒๑ ๔ ฐิติตั้งมั่น ฐิติ ตั้งมั่น ๗๒๑ ๓ ,, อวิเฉโต อวิกเขโป ๗๒๒ ๑๑ ไม่ได้ผ่าน ได้ผ่าน ๗๒๒ ๕ (จากล่าง) จะอยู่ อยู่ ๗๔๓ ๘ ,, สะไล้ต์ สไลด์ (ทุกแห่ง) ๗๔๓ ๓ ,, ภยอุป ภายตูบ๋อ ๗๔๖ ๑๒ จรง จริง ๗๔๘ ๗, ๙, ๑๐ มุจจิตุกัมมย บุญจิตุกัม์ย ๗๔๘ ๖ (จากล่าง) เบกขา เบกขา- ๗๔๙ ๓ ,, รส ที่มัน รส ฯลฯ ที่มัน
น.462 ) (ขีดออกเสีย) ๗๕๑ ๗ (จากล่าง) แต่ (ขีดออกเสีย) ๗๕๒ ๙ มัน เรา ๗๕๒ ๑๖ ตัวกูไป ตัวกู-ของกูไป ๗๕๓ ๖ ปรม สูญ ปรมสูญ ๗๕๓ ๕ (จากล่าง) ราคะความ ราคะ-ความ ๗๕๔ ๓ ,, หลก หลัก ๗๕๔ ๑ ,, สมุด สมุด ๗๖๕ ๔ ,, อุทธาหรณ์ อุทาหรณ์ ๗๖๘ ๑๒ มัน เขา ๗๖๙ ๕ (จากล่าง) มากมาย ข้อนี้ มากมายข้อนี้ (วรรค ) ๗๗๓ ๕ เห็น เป็น ๗๘๐ ๗ (จากล่าง) ถา ถ้า ๗๘๓ ๑๑ ควบคุม ควบคุมจิต ๗๘๖ ๒ (จากล่าง) ศิล์ป ศิลป ๗๙๐ ๖ ,, ที่จะ ที่จะไม่ ๗๙๒ ๕, ๖ มากเร็ว มากและเร็ว ๗๙๖ ๒ มาถึง จนถึง ๗๙๙ ๑๑, ๑๒ มันก็ จึง ๘๐๒ ๑๑ มัน นี่ ๘๐๓ ๑๓ คำไก คำว่าไก ๘๐๗ ๘ (จากล่าง ) มันกำลัง คนกำลัง ๘๐๘ ๓ นึก นึก ๘๑๐ ๒๒ กน กัน ๘๑๒ ๕ จรย จริย ๘๑๓ ๕ ลง ลิง ๘๑๗ ๒ ทน ทีนี้คนในศาสนา ๘๒๑ ๓ (จากล่าง) นิพพาน นิพฺพาน