ตั้งแต่วันบวชถึงวันสึก ๒๕๐๘–๒๕๓๕

ทะเบียนเสียงของสวนโมกข์เก็บคำสอนของท่านพุทธทาสไว้ครบทั้งวงจร ชีวิตพระ — ตั้งแต่นาทีที่ยังเป็นนาคจนถึงวันที่กลับไปเป็นฆราวาส · ๓๒๓ ครั้ง รวม ๓๔๓ ชม. ๓๑ นาที ระหว่าง ๒๕๐๘–๒๕๓๕ · และแต่ละช่วงท่านมีงาน คนละอย่างชัดเจน ไม่ใช่พูดธรรมะทั่วไปซ้ำ ๆ

① ก่อนบวช: “ไม่ใช่เพียงแต่กล่าวด้วยวาจา โดยไม่รู้ว่าอะไร”

เสียงชุด “โอวาทอุปสมบท” และ “โอวาทบรรพชา สอนนาคเณร” (๓๒ ครั้ง) เป็นเสียงที่บันทึกทันทีหลังนาคกล่าวคำขอบวชเป็นภาษาบาลีจบ · งานของท่าน ในนาทีนั้นมีข้อเดียว คือทำให้คำที่เพิ่งกล่าวไปมีความหมายจริง

จะต้องตั้งใจฟังถ้อยคำทั้งหมดนี้ ให้ดี ให้เข้าใจ และให้จงใจไปตามถ้อยคำนั้นด้วย … เพื่อว่าให้การกระทำของเรานี้เป็นจริง คือด้วยจิตใจ ไม่ใช่เพียงแต่กล่าวด้วยวาจา โดยไม่รู้ว่าอะไร … คำที่ได้กล่าวไปนั้นเป็นภาษาบาลี บางทีก็ยังไม่ทราบข้อความนั้นก็มี แต่ว่าถึงแม้จะทราบ อาจจะไม่ได้ทำในใจอย่างนั้นก็ได้

โอวาทบรรพชา สอนนาคเณร · ๓๐ กรกฎาคม ๒๕๐๙

ทะเบียนบันทึกชื่อผู้บวชไว้ในชื่อชุดหลายครั้ง — “นาคประทีป” · “นายเขมไชย รสานนท์” · “นาคสุชาติ จรุง สันทัด สมพร” · “คุณเมตตา น้อม ชอบ ฮั้วเล้ง อมฤต” · ทำให้ชุดนี้เป็นหนึ่งในไม่กี่ที่ที่ชื่อของผู้ฟังถูกจดไว้เป็นรายบุคคล

② ในพรรษา: หลักสูตรที่ยาวเป็นเดือน

ก้อนใหญ่ที่สุดของชุดนี้คือการอบรมพระนวกะในพรรษา (๒๐๘ ครั้ง) — ปรากฏใน ๒๒ ปี ตั้งแต่ ๒๕๑๒ ถึง ๒๕๓๕ · เป็นหลักสูตรจริง ๆ ไม่ใช่คำบรรยายเดี่ยว: บางพรรษามีเกินยี่สิบครั้ง เรียงเลขต่อกัน และเนื้อหาเป็นหลักคำสอนแกนกลางของท่าน — เช่นเรื่องภาษาคน–ภาษาธรรม

อยากจะกล่าวในหัวข้อว่า ความหมายอันสับสนระหว่างคำว่า “ความตาย” กับคำว่า “ความอยู่” … ความสับสนอันนี้เนื่องมาจากข้อเท็จจริงที่มีอยู่ระหว่างความไม่เหมือนกัน ของภาษาคนกับภาษาธรรม … ส่วนผู้ที่ทิ้งบ้านไปอยู่ในสภาพที่เรียกว่าบรรพชิต ไม่มีบ้าน ไม่มีเรือน เป็นอนาคา จะคิด จะนึก จะมองเห็นอะไรอีกอย่างหนึ่ง

ครั้งที่ ๒๑ · อบรมพระนวกะในพรรษา ๒๕๑๒ · ๓๑ สิงหาคม ๒๕๑๒

ในกลุ่มนี้ยังมีชุด “อบรมพระนวกะราชภัฏ” คือข้าราชการที่ลาบวช และชุด “อบรมพระนวกะในพรรษาเวลาฉัน” ปี ๒๕๑๕ — ซึ่งบอกเวลาและสถานที่ไว้ในชื่อชุดเอง ว่าเป็นการพูดระหว่างฉันภัตตาหาร ไม่ใช่การบรรยายบนอาสนะ

③ วันสึก: “ไม่ได้บอกคืนพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์”

โอวาทลาสิกขา ๓๙ ครั้งตลอดยี่สิบกว่าปี และท่านพูดเรื่องเดียวกันแทบทุกครั้ง — เพราะเป็นความเข้าใจผิดที่ท่านเห็นว่าอันตราย

ในโอกาสแห่งการลาสิกขานี้ ควรจะได้ทำความเข้าใจกันบางอย่าง … ความหมายการลาสิกขา ไม่ได้บอกคืนพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ และไม่หลงเข้าใจผิดไปว่ารับศีลใหม่นี้ พอศีลขาดหมด … ขอให้สรณาคมน์เป็นสิ่งที่มีอยู่ โดยไม่มีขาดตอนจนกระทั่งสิ้นชีวิต

โอวาทแก่ผู้ลาสิกขา · ๔ พฤศจิกายน ๒๕๐๘ — เสียงเก่าที่สุดของชุดนี้

ในคำบรรยายเดียวกันท่านชี้ต่อว่าสรณาคมน์จะขาดก็ต่อเมื่อ “กล่าวปฏิเสธพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ หรือประพฤติตนชนิดที่เป็นการย่ำยี … ถึงที่สุด” เท่านั้น · ส่วนพิธีรับศีลรับสรณาคมน์ที่ทำกันเรื่อย ๆ ท่านว่า “ในเมืองไทยนี้มีพิธีอะไรก็บอกยาก”

หมายเหตุ: โอวาทลาสิกขาที่พูดกับคณะจากวัดชลประทานรังสฤษฏ์ อยู่ในบทความ วัดชลประทานฯ ที่สวนโมกข์ ไม่นับซ้ำในหน้านี้

④ สามเณรภาคฤดูร้อน

๔๔ ครั้งที่ผู้ฟังเป็นเด็กในผ้าเหลือง — บวชช่วงปิดเทอมแล้วยกคณะมาไชยา · ทะเบียนระบุที่มาไว้ละเอียด: ภูเก็ต · พังงา (คุระบุรี) · นครศรีธรรมราช (เขาปรีดี) · เบตง · วัดสวนแก้ว · และศานติไมตรี ที่มาซ้ำหลายปี

ม้วนหนึ่งของปี ๒๕๑๒ เก็บคำกล่าวรายงานของผู้นำคณะไว้ก่อนที่ท่านจะเริ่มพูด ซึ่งทำให้รู้รายละเอียดที่ทะเบียนไม่ได้บันทึก — เป็นสามเณรพัฒนารุ่นที่สองของภูเก็ต บรรพชา ๕ เมษายน ๒๕๑๒ อบรมหนึ่งเดือนเต็ม และคณะที่มาทั้งหมด ๘๕ คน

ตารางเสียงทั้งหมด

แบ่งตามช่วงของชีวิตพระ (๓๒ · ๒๐๘ · ๓๙ · ๔๔ รายการ) แล้วเรียงตามเวลาในแต่ละช่วง · ความยาวทุกช่องวัดจากไฟล์เสียงจริงด้วย ffprobe · ชื่อชุดในทะเบียนอยู่ใต้หัวข้อ

① ก่อนบวช — โอวาทอุปสมบทและบรรพชา ๓๒ รายการ · ๓๕ ชม. ๔ นาที

พูดกับนาคทันทีหลังกล่าวคำขอบวช · หลายครั้งทะเบียนบันทึกชื่อผู้บวชไว้ในชื่อชุด

② ในพรรษา — อบรมพระนวกะ ๒๐๘ รายการ · ๒๓๙ ชม. ๑๒ นาที

หลักสูตรยาวรายพรรษา บางปีเกินยี่สิบครั้ง — เป็นก้อนใหญ่ที่สุดของชุดนี้

③ วันสึก — โอวาทลาสิกขา ๓๙ รายการ · ๓๒ ชม. ๕๓ นาที

เรื่องเดียวกันที่ท่านพูดซ้ำทุกครั้งตลอดยี่สิบปี

④ สามเณรภาคฤดูร้อน ๔๔ รายการ · ๓๖ ชม. ๒๑ นาที

เด็กที่บวชช่วงปิดเทอม — จากไชยา ภูเก็ต พังงา เบตง ศานติไมตรี ฯลฯ