พระนิสิต–พระนักศึกษา ๒๕๑๐–๒๕๓๓

ในทุกชุดที่ทำมา ท่านพุทธทาสเรียกตัวเองว่า “อาตมา” และเรียกผู้ฟังว่า “ท่านทั้งหลาย” · แต่เมื่อผู้ฟังเป็นพระที่เป็นนิสิตนักศึกษา ท่านเปลี่ยนทันที — ใช้คำว่า “ผม” และเรียกผู้ฟังว่า “สหธรรมิก” คือเพื่อนร่วมงาน · ทะเบียนเสียงเก็บไว้ ๖๙ ครั้ง ตั้งแต่ ๒๕๑๐ ถึง ๒๕๓๓ รวม ๘๐ ชม. ๕๕ นาที

“เราจะพูดกันอย่างเพื่อนสหธรรมิก”

ท่านนักศึกษาทั้งหลาย เราจะพูดกันอย่างเพื่อนสหธรรมิก … พูดกันอย่างสหธรรมิก นี่มันหมายความว่า เป็นเพื่อนร่วมงานกันเพื่อสนองพระพุทธประสงค์ … อย่างน้อยก็รู้ว่าพระพุทธประสงค์นั้นไม่มีเพื่อให้เราต่างคนต่างแสวงหาประโยชน์ส่วนตน

ปฐมนิเทศ ชุดอบรมพระนิสิตมหาจุฬาฯ ๒๕๒๖ · ๒๔ ธันวาคม ๒๕๒๖

ความต่างนี้ไม่ใช่เรื่องมารยาท แต่เปลี่ยนเนื้อหาด้วย — เมื่อผู้ฟังเป็นพระที่เรียน มหาวิทยาลัย โจทย์จึงไม่ใช่ “ธรรมะคืออะไร” แต่เป็น ระหว่างวิชาที่เรียนกับธรรมะ อันไหนสำคัญกว่ากัน และท่านตอบไว้เป็นชื่อชุดเลยในปี ๒๕๑๖

วันนี้เป็นวันแรกของการบรรยาย ผมจะได้กล่าวโดยหัวข้อว่า วิชาธรรมสำคัญกว่าวิชาชีพ … บางคนอาจจะคิดว่าวิชาชีพเรียนกันเป็นปีๆ วิชาธรรมะเรียนกัน ๒-๓ ชั่วโมงต่อปี ข้อนี้ขอให้ทราบว่าวิชาธรรมะนั้น ถ้าเข้าใจเรียนชั่วโมงเดียวก็ปฏิบัติได้จนตาย ก็ไม่หมด

ครั้งที่ ๑ ชุด “วิชาธรรมจำเป็นกว่าวิชาชีพ” · พระนิสิตจุฬาฯ · ๙ เมษายน ๒๕๑๖

และท่านขยายคำว่า “วิชาชีพ” ให้กว้างกว่าที่ผู้ฟังคิด

สำหรับวิชาชีพนี้ผมมิได้หมายถึงวิชาชีพคืออาชีวศึกษาโดยตรง แม้วิชาหนังสือล้วนๆ มันก็เป็นวิชาชีพเพราะว่าคนเรียนสิ่งเหล่านั้นเพื่อจะได้ประโยชน์ เพื่อการอาชีพทั้งนั้น ไม่ว่าวิชาใดในโลกนี้มันเป็นวิชาชีพไปหมด

ครั้งเดียวกัน

บอกตรง ๆ ว่าพุทธศาสนาไม่ได้มาตอบคำถามที่พวกคุณถือมา

ในชุด ๒๕๑๙ ที่ผู้ฟังคือนิสิตที่บวชระหว่างปิดภาค ท่านเปิดด้วยการปิดประตูความหวัง บางอย่างก่อน แล้วจึงค่อยเริ่ม

ท่านทั้งหลายบวชระหว่างปิดภาค มีความประสงค์ส่วนใหญ่หรือว่าแรงกล้า ที่จะทราบธรรมะในพุทธศาสนา … สิ่งแรกที่สุดที่เราควรจะทราบนั้น คือจะต้องทราบกันเสียก่อนว่า พุทธศาสนาในรูปแบบที่พระพุทธเจ้าท่านตรัสรู้แล้วนำมาสั่งสอนโดยตรงนั้น ไม่ได้มุ่งหมายจะตอบคำถามหรือแก้ปัญหาอย่างที่ท่านทั้งหลายประสงค์

ครั้งที่ ๑ “พุทธศาสนาให้อะไรแก่พวกเรา” · อบรมพระนักศึกษา ๒๕๑๙ · ๓๐ เมษายน ๒๕๑๙

เช้ามืด ๐๔.๓๐ น. และการนั่งบนพื้นดิน

ชุด “อบรมวินัยพระนักศึกษา ปี ๒๕๑๕” เป็นชุดเดียวในบรรดางานที่ทำมาที่ท่านบอกเวลา ในเทปว่าเช้ามืด — ประโยคเปิดของครั้งหนึ่งคือ

สำหรับพวกเราที่นี่ได้ล่วงมาถึงเวลา ๔:๓๐ น. แล้ว เป็นเวลาที่ได้กำหนดไว้สำหรับจะได้บรรยายเรื่องต่อจากที่บรรยายแล้วในครั้งก่อน

ชุดอบรมวินัยพระนักศึกษา ๒๕๑๕ · ๑๗ เมษายน ๒๕๑๕

และในชุดปุจฉา–วิสัชนา ๒๕๒๐ ท่านอธิบายว่าทำไมต้องนั่งกับพื้นแทนห้องเรียน — เพราะเรื่องที่จะพูดเป็นเรื่องของธรรมชาติ

เช่นเดี๋ยวนี้เรามานั่งอยู่กับพื้นดิน ท่ามกลางธรรมชาติ ใกล้ชิดธรรมชาติกว่าที่จะนั่งพูดกันในห้องเรียน ดังนั้น ธรรมชาติก็จะแวดล้อมให้เกิดความรู้สึก หรือเกิดความเข้าใจที่ลึกได้มากกว่า

ครั้งที่ ๑ “การใกล้ชิดธรรมชาติ” · ปุจฉา–วิสัชนา กับพระเณรนักศึกษาธรรมศาสตร์ · ๑๑ พฤษภาคม ๒๕๒๐

เทปที่เก็บเรื่องนอกคำบรรยายไว้ด้วย

ม้วนปฐมนิเทศ ๒๕๒๖ เริ่มก่อนคำบรรยายจริง — เก็บเสียงจัดที่นั่ง จัดโปรแกรมวันแรก และประโยคที่ท่านพูดถึงสายตาของตัวเองไว้ทั้งหมด

ยืนแล้วไม่ต้อง ไม่ต้องกราบหรอก ยืนไหว้ก็ได้พอ พอแล้วๆ นั่งตามมีตามได้ … ผมเดี๋ยวนี้ยิ่งตาฝ้ามาปีกว่าแล้วยิ่งจำอะไร ดูอะไรไม่ถนัด จะจำคนก็ไม่ถนัด ชอบนั่งตรงนั้นก็ได้ นั่งที่ทรายก็ได้ นั่ง แบบธรรมชาติ เสรีภาพตามธรรมชาติ

ครั้งที่ ๑ “กล่าวต้อนรับปฐมนิเทศ” · พระนิสิตมหาจุฬาฯ ๒๕๒๖ · ๒๔ ธันวาคม ๒๕๒๖

ในม้วนเดียวกันท่านสั่งโปรแกรมบ่ายวันนั้นไว้ด้วย คือให้ไปรู้จักพื้นที่ก่อนเรียน — “ไปดูไอ้โรงมหรสพทางวิญญาณ” เวลา ๑๓.๐๐ น. “ทำให้เหนื่อยไม่ง่วงหรอก”

ครั้งที่ผู้ฟังไม่ได้เป็นอย่างที่นัดไว้

รายการเก่าที่สุดของชุดนี้ (๒๕๑๐) ท่านตั้งใจมาพูดกับพระนิสิตมหาจุฬาฯ แต่พอถึงที่จริงกลายเป็นงานทอดผ้าป่าที่มีฆราวาสมาเต็ม — ท่านเปิดด้วยการบอกตรง ๆ

อาตมา เอ่อ, รู้สึกว่าผิดจากที่ตั้งใจมา ทั้งที่เมื่อได้รับอาราธนามานั้น คิดว่ามาพูดกันในที่เฉพาะหน้าบรรดานิสิต … บัดนี้มากลายเป็นว่ามีท่านสาธุชน ที่เป็นคฤหัสถ์มากมาย ดังนั้นขอได้ถือว่าเป็นเรื่องที่จะต้องมีอะไร เอ่อ, ลำบากบ้าง คือว่าจะต้องพูดเพื่อคนสองฝ่ายร่วมกันอย่างนี้

บรรยายแก่พระนิสิตมหาจุฬาฯ ๒๕๑๐ · ๑๙ พฤศจิกายน ๒๕๑๐ — รายการเก่าที่สุดของชุดนี้

สังเกตว่าในครั้งนี้ท่านใช้ “อาตมา” ไม่ใช่ “ผม” — เพราะผู้ฟังกลายเป็นฆราวาสไปแล้ว

ตารางเสียงทั้งหมด

แบ่ง ๓ กลุ่ม (๓๐ · ๓๔ · ๕ รายการ) แล้วเรียงตามเวลา · ความยาวทุกช่องวัดจากไฟล์เสียงจริงด้วย ffprobe · ชื่อชุดอยู่ใต้หัวข้อ

พระนิสิตมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ๓๐ รายการ · ๓๔ ชม. ๕๖ นาที

๒๕๑๐–๒๕๓๓ · คณะที่กลับมาเกือบทุกปีนานที่สุดในชุดนี้

พระนิสิตที่บวชภาคฤดูร้อน และปุจฉา–วิสัชนา ๓๔ รายการ · ๔๐ ชม. ๕๕ นาที

จุฬาฯ · ธรรมศาสตร์ · มหิดล — นิสิตที่บวชระหว่างปิดภาคเรียน

อบรมวินัยพระนักศึกษา ๒๕๑๕ ๕ รายการ · ๕ ชม. ๓ นาที

ชุดที่บรรยายตอนเช้ามืด — ในเทปท่านบอกเวลา ๐๔.๓๐ น.