Buddhadasaน.24 ๒๑ มิจฉาทิฏฐิ เป็นของนอกศาสนา เช่นนัตถิกะทิฏฐิเป็นต้น ในบรรดาครูทั้งหก" ในสมัยพุทธกาลนั้น มีอยู่ ๒-๓ ครู ที่สอนเรื่องว่างอย่างมิจฉาทิฏฐิ อย่างอันธพาล คือสอนว่าไม่มีตัวตน ฉะนั้นการฆ่ากัน การทำผิดทำชั่ว อะไรเช่นนั้น จึงเท่ากับมีดชำแรกไปในระหว่างอณู ไม่มี บาป ไม่มีบุญอะไร ฆ่าสัตว์บูชายัญญ์ ก็ไม่ได้บุญ ฆ่าคน ให้ตายหมดเมือง ก็ไม่บาป การให้ทาน สำเร็จอยู่ที่ได้กิน เท่านั้นเอง การทำบุญต่าง ๆ ก็สำเร็จแต่เพียงว่าเขาจะทำ อย่างไร ก็มีเท่านั้น การบูชายัญญ์ ก็สำเร็จเป็นเพียงขี้เถ้า เผาไฟเป็นขี้เถ้าแล้วก็หมดกัน อย่างนี้เรียกว่า สุญญตาแบบมิจฉาทิฏฐิ เป็นความ ว่างแบบอันธพาล มีไว้ใช้อย่างอันธพาลได้ ไว้โกงกัน ไว้ หากามารมณ์ อุตริวิตถาร เอาไว้คอรัปชั่น ไว้ค้าน- ไว้ ค่าผู้อื่นตะพึด นี่แหละ คือความว่างแบบอันธพาล ไม่ใช่ พระพุทธศาสนาเลย แต่ก็เรียกว่าความว่างเหมือนกัน เขา * ครูทั้งหก ในที่นี้ คือศาสดาชื่อ ปูรณกัสสป, มักขลิโคสาล, อชิต เกสกัมพลี, ปกุธ กัจจายนะ, สัญชัย เวลัฏฐบุตร, นิคัณฐนาฏบุตร รวม ๖ คน ที่พระพุทธองค์ระบุว่าเป็นพวกมิจฉาทิฏฐิ หาอ่านราย ละเอียดได้ที่ชุมนุมเรื่องยาว ของพุทธทาส ภิกขุ อ่านที่สารบาญ ก็จะ เปิดพบได้ทันที.
น.25 ๒ ๒ เรียกว่า นัตถิกทิฏฐิ หรือทิฏฐิอย่างอื่น ๆ อีกหลายอย่าง รวมอยู่ในพวกที่ไม่มีตัวตน แล้วก็เอากันตามสบายของกิเลส นี่แหละ ความว่างอันธพาล ส่วนความว่างในพุทธศาสนานี้ หมายถึงว่างโดย จิตใจไม่มีความรู้สึกว่า อะไรเป็นตัวเรา หรือของเรา เพราะ มีปัญญานั่นเอง ขณะใด จิตปราศจากความรู้สึกว่าตัวเรา หรือของเรา ขณะนั้นเรียกว่า จิตว่าง ได้ มีอยู่หลายชั้น เหมือนกัน แม้แต่ที่เราจะเอาเป็นที่พึ่งได้ ก็มีอยู่เป็นหลาย ชั้น ยกตัวอย่างสัก ๓ ชั้น ตามหลักในธรรมะทั่วไป คือ ตทังคะ, วิขัมภนะ, และสมุจเฉท รวมเป็น ๓ ชั้น เหมือนว่าจิตของเราว่างเองตามสบาย นั่งเล่นว่าง ๆ ไปเที่ยวริมทะเลว่าง ๆ หรือมันว่างเอง เพราะเหตุที่มัน ประจวบเหมาะเป็นความว่าง หรือว่าตอนเหนื่อยขึ้นมา มัน ง่วงนอน มันก็ต้องว่าง เหล่านี้คือ ว่างตามธรรมชาติ เรา ไม่ได้ปฏิบัติอะไรเลย ว่างอย่างนี้ มันก็มีประโยชน์ คือทำ ให้เรามีเวลาได้พักผ่อน ได้สบายใจ ไปวิ่งเล่นตามชาย ทะเลก็สบายใจ ไปเดินเล่นตามภูเขา เราก็สบายใจ เท่านี้ มันก็มีประโยชน์แล้ว แม้แต่ที่มันว่างของมันเองอย่างนี้
น.26 ๒๓ ที่นี้ในทางสูงขึ้นไป ให้มัน ว่างโดยกระทำ คือไป ทำสมาธิอย่างถูกวิธี จิตหยุดสงบในอารมณ์ที่บริสุทธิ์สะอาด ไม่มีตัวกู ไม่มีของกู เหมือนกัน นี่ยิ่งว่าสบายขึ้นไปอีก สูงขึ้นไปอีก แต่ว่ายังไม่ใช่ตัวแท้ของพระพุทธศาสนา ความว่าง ที่เป็น ตัวแท้ ของ พุทธศาสนา คือ ปราศจากความรู้สึกว่าตัวเรา ว่าของเรา เพราะพิจารณา เห็นแจ้ง ว่าโลกเป็นของว่าง ตัวเราต้องพิจารณาเป็นพื้น ฐานเสียก่อน ว่าโลก คือรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ และธรรมารมณ์นี้ รวมเรียกว่าโลก และทั้งหมดนี้ เป็นของ ว่าง ว่างจากสาระที่เป็นตัวมันเอง ว่างจากสาระที่จะเป็นตัว ของผู้หนึ่งผู้ใด ไม่มีตัวตน ในความหมายใด ๆ หมด และ ไม่อาจจะเป็นของใครได้ เพราะมันเป็นของธรรมชาติ นี้ แหละ โลกทั้งหลายทั้งปวง โลกทั้งหมดนี่แหละ ว่าง ถ้าในจิตใจเห็นอยู่เช่นนี้ จิตใจก็ไม่รู้จะไปจับเอา อะไรมาเป็นตัวตน-ของตน จิตใจมันก็ฉลาด คือมีปัญญา นี้ก็เรียกว่า จิตว่าง อย่างนี้จึงจะเรียกว่าความว่างที่เป็นหัวใจ ของพุทธศาสนา ในบทที่ว่า "ธรรมทั้งหลายทั้งปวง เป็น อนัตตา ; ธรรมทั้งหลายทั้งปวง อันใคร ๆ ไม่ ควรยึดมั่นถือมั่น" ดังนี้
น.27 ๒๔ พวกเราในที่นี้ ไหน ๆ ก็บวชเป็นศิษย์ของพระพุทธเจ้า เป็นสาวกของพระองค์แล้ว จงช่วยกันสอน สอนลัทธิของ พระองค์ให้ถูกต้อง จงช่วยกันสอนหลักพระพุทธศาสนาของ พระองค์ให้ถูกต้อง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เรื่องความไม่ยึดมั่น ถือมั่นนี้ ต้องสอนให้ถูกต้อง อย่าให้กลายเป็นความว่าง อันธพาล แบบมิจฉาทิฏฐิ ไปเสียได้ พระพุทธศาสนานี้ อย่างไรก็ตาม ต้องเป็นฝ่าย สุญญวาทีอยู่เสมอ จะเป็น อสุญญวาที ไม่ได้เป็นเด็ดขาด แต่คำว่า สุญญวาที คำนี้ พวกอื่นก็มี ไม่ใช่มีแต่พวก พุทธศาสนาเรา เขาว่างไปตามแบบของเขา ก็ตามใจเขา มันก็เป็นเรื่องของเขา แต่ถ้าเป็นเรื่องของพุทธบริษัท ของพุทธศาสนาแล้ว ต้องว่างตามแบบของพุทธศาสนา คือไม่มีความมั่นหมาย อะไรว่าเป็นตัวตนของตน ว่างเองก็ได้ ว่างเพราะบังคับก็ได้ ว่างเพราะขุดรากถอนโคน ตัดรากเหง้าเสียด้วยปัญญา ก็ได้ มันย่อมจะเหมาะแก่คนทุกคน ในระดับใดระดับหนึ่ง หรือมองอีกทีหนึ่ง ก็ว่า จำเป็นที่สุด สำหรับคนทุก คน จะต้องว่าง. ถ้าไม่ว่าง จะไม่มีการนอนหลับสนิท จะ ผวา จนเป็นโรคประสาท วิกลจริต และบ้าตาย นี้อย่างหนึ่ง
น.28 ๒๕ หรือว่าจะไม่มีการพักผ่อนที่เพียงพอ หรือว่าจะไม่มีสติปัญญา ที่เพียงพอ เพราะฉะนั้น เราต้องรู้จักจัดทำให้ปลอดภัย ทั้ง ร่างกายสบายดี จิตใจสบายดี ทิฏฐิความเห็นถูกต้อง ส่วนความว่างอันธพาลนั้น ที่แท้ไม่ใช่ความว่าง แต่เป็นความวุ่นชนิดหนึ่ง โดยเข้าใจผิดเอาเอง ว่าเป็นความ ว่างบ้าง หรือแกล้งทำว่าว่างบ้าง แกล้งมายาว่าว่าง เพื่อจะทำ ลายผู้อื่น เอาเปรียบผู้อื่นบ้าง ในเรื่องเช่นนี้ เขาเอาไปใช้ ประโยชน์ได้เหมือนกัน สำหรับความว่างอย่างอันธพาลนี้ ทางการทหารหรือพวกโจร เหล่านี้ เอาไปใช้ทำประโยชน์ ได้มากเหมือนกัน อย่างพวกโจร อย่างพวกทหาร เขาจะ ต้องฆ่าฟันกัน ต้องสอนความว่างชนิดนั้นก็มี แต่เราไม่ต้อง พูดถึง ส่วนเราจะต้องสอนเรื่องความไม่ยึดมั่นถือมั่น หรือ ความว่าง ให้ถูกต้องตามแบบของพระพุทธเจ้า ให้เป็นกัน ทุก ๆ คน อย่าทำผิดในเรื่องนี้ จะกลายเป็นว่าทำลายพระ พุทธศาสนา ถ้าสอนเกี่ยวกับเรื่องความว่างนี้ ก็คือสอนเรื่อง หัวใจของพุทธศาสนา อะไร ๆ มันก็มารวมอยู่ที่ความไม่ ยึดมั่นถือมั่น :