Buddhadasaน.55 ท่านสาธุชน ผู้มีความสนใจในธรรม ทั้งหลาย, การบรรยายปาฐกถาธรรมครั้งนี้ เป็นการบรรยาย พิเศษ ต่างหากจากธรรมะที่บรรยายอยู่เป็นประจำ ทั้งนี้เนื่อง ด้วยเหตุอะไร ? เข้าใจว่าท่านทั้งหลาย จะทราบได้เองอยู่แล้ว เป็นส่วนมาก ก็ เนื่องจากเป็นวันเนื่องด้วยอภิลักขิตสมัย ที่สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี มีพระชนมายุครบ ๘๔ พรรษา อันเป็นอภิลักขิตสมัย ซึ่งใคร ๆ ก็จะเห็นได้ ว่าเป็นพิเศษ อย่างน้อยก็ของความที่มีพระชนมายุยืนยาว. พสกนิกรทั้งหลายทุกรูปทุกนาม แสดงความจงรักภักดี ตาม ๔๙
น.56 ๕๐ หมายกำหนดการที่ได้ประกาศไปแล้วมีอยู่อย่างไร ? ท่านทั้ง หลายก็ทราบได้ตามนั้น. แต่อาตมา ยังมีความมุ่งหมายเป็น พิเศษ ที่จะขอเสนอความประสงค์และชักชวน สักอย่าง หนึ่งว่า ขอให้ทุกคน ๆ ถือเอาเป็นทิฏฐานุคติ - การกระทำ ของสมเด็จพระบรมราชชนนีเป็นอย่างไรในความหมาย ก็ขอให้ถือเอาในความหมายนั้น เป็นสิ่งที่เป็นหลัก ปฏิบัติดำเนินตาม. กรมประชาสัมพันธ์ก็เป็นเจ้าภาพ หรือเรียกว่าเป็น เจ้ากี้เจ้าการ จัดงานเนื่องในโอกาสนี้เป็นพิเศษ, แล้วก็ขอให้ อาตมาบรรยายปาฐกถาธรรมเป็นพิเศษด้วย อาตมาก็มีความ เห็นด้วย ดังที่กล่าวมาแล้ว. ดังนั้นธรรมบรรยายในครั้งนี้ จึงมีชื่อว่า ทิฏฐานุคติแห่งการทำงานให้เป็นสุข. ที่ว่า ทิฏฐานุคตินี่ หมายถึงตัวอย่างที่ควรดำเนิน ตามเป็นอย่างยิ่ง. สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ได้ทรงบำเพ็ญธรรมะตามรอยพระพุทธยุคลบาทเป็น อย่างยิ่ง, ยิ่งสักเท่าไร ก็ขอได้พิจารณากันดู. สมเด็จพระ บรมราชชนนี ปฏิบัติหน้าที่ตามรอยพระยุคลบาทเป็นอย่างไร นั้น. เราควรจะทราบเรื่องรอยพระพุทธยุคลบาท ว่ามีอยู่
น.57 ๕๑ อย่างไรกันเสียก่อน. ขอได้โปรดตั้งใจฟัง เพื่อประโยชน์ อันนี้ด้วย และเพื่อเป็นประโยชน์พุทธานุสสติด้วยในโอกาส เดียวกัน, แล้วก็จะได้อุทิศส่วนกุศลอันนั้นถวายท่าน. ศึกษาดูรอยพระพุทธยุคลบาท. สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงดำเนินพุทธกิจ ไปจนกระทั่งมีพระชนมายุ ๘๐ พรรษา จึงปรินิพพาน, ได้ทรงกระทำมาตลอด จนกระทั่งพระชนมายุ ๘๐ พรรษา, จะปรินิพพานอยู่ในไม่กี่วันนี้แล้ว ก็ยังทรงกระทำหน้าที่ของ พระพุทธเจ้าอย่างเต็มที่. เรื่องราวปรากฏอยู่ในตำนานคัมภีร์ นั้น ๆ ว่า ในวันที่จะเสด็จปรินิพพานนั้น ยังมีการเดินทางไกล เป็นโยชน์ ๆ แล้วก็ตลอดวัน , แม้กระนั้นก็ยัง เป็นเวลาที่ทรง อาพาธ ด้วยโรคปักขันทิกาพาธ คือมีโลหิตไหลออกไม่หยุด. คิดดูก็แล้วกัน ผู้ชราอายุ ๘๐ ปี มีโรคปักขันทิกาพาธ แล้ว ก็ยังเดิน, เดินทางไกลเป็นโยชน์ เพื่อทำหน้าที่ของ พระพุทธองค์ให้เต็มตามความหมาย. ถ้าเป็นคนสมัยนี้ หรือพวกเราในสมัยนี้ จะเป็นอย่างไร ? ก็วิ่งไปโรงพยาบาล
น.58 ๕๒ อย่างที่เห็น ๆ กันอยู่ อะไรนิดก็โรงพยาบาล, อะไรนิดก็โรง พยาบาล. เดี๋ยวนี้พระองค์เป็นโรคชนิดที่จะสิ้นพระชนม์ในเวลา อันสั้นนี้แล้ว ก็ยัง เดินทางไกล; เป็นการแสดงให้เห็น น้ำพระหฤทัยหรืออะไรหลาย ๆ อย่าง. พระองค์ ทรงทำ หน้าที่ของพระพุทธเจ้า เรียกได้ว่า จนวินาทีสุดท้าย. นี่ ขอให้อ่านดูจากพระพุทธประวัติในตอนนี้ คือข้อที่จะปริ- นิพพานอยู่ใน ๒ - ๓ ชั่วโมงนี้แล้ว, ก็ยัง เปิดโอกาสให้คน เข้าเฝ้า เข้าทูลถามปัญหา, คือปริพพาชกคนหนึ่งมาขอเข้า เฝ้าในเย็นวันนั้น. พระอานนท์หรือ ผู้อุปัฏฐากทั้งหลายก็ห้าม เสียว่า ท่านทรงอาพาธหนัก อย่ารบกวนเลย, ไล่กลับไป. แต่พระพุทธองค์ได้ทรงสดับเสียงนั้น ตรัสห้ามพระอานนท์ว่า อย่า, อย่าไล่เขา บอกเขามา, บอกเขามา . นี่พระองค์ ยัง ได้ทรงแสดงธรรมโปรดปริพพาชกนั้นบรรลุธรรม, และได้ ทรงแสดงธรรมะอื่น ๆ อีกบางอย่างบางประการ เหมือนกับว่า เป็นพระพินัยกรรม คำสั่งอันสุดท้ายของพระองค์. เรื่องที่สำคัญที่สุด ควรจะยึดไว้ให้เป็นหลักตลอด ไปนั้น ก็คือ เรื่องที่ ตรัสว่า : ถ้าภิกษุเหล่านี้จักเป็นอยู่
น.59 ๕๓ โดยชอบไซร้ แล้วโลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์, นี่ก็ เรื่องหนึ่ง. แล้วก็ เรื่องสุดท้าย ที่จะถึงวาระดับจิตนี่ ตรัส เรื่องความไม่ประมาท ว่า สิ่งทั้งปวงไม่เที่ยงเปลี่ยนแปลง ไป ท่านทั้งหลายจงทำความไม่ประมาทให้ถึงพร้อม, แล้วก็เงียบ แล้วก็ปรินิพพาน. ท่านลองคำนวณดูว่า อย่างนี้จะเรียกว่า ทำหน้าที่ จนวินาทีสุดท้ายได้หรือไม่ ? และกำลังป่วยหนักขนาดที่จะ ปรินิพพานอยู่หยก ๆ นี้ ยังเปิดโอกาสให้นักบวชในศาสนาอื่น เข้ามาเฝ้าสนทนาธรรมจนบรรลุธรรม กลายเป็นพระภิกษุใน พระพุทธศาสนาไป, ทำหน้าที่จนวินาทีสุดท้ายของความ เป็นพระพุทธเจ้า นี่แหละรอยพระพุทธยุคลบาท. สรุปความว่า ทำหน้าที่จนกระทั่งพระชนมายุ ๘๐ ปี เจ็บป่วยด้วยอาพาธ แล้วก็ยังต้องเดินทางไกล และเปิดโอกาส ให้ผู้ประสงค์จะเข้าเฝ้าทูลถามปัญหาถามได้คนหนึ่ง เป็นคน สุดท้ายในพระชนม์ชีพ, แล้วก็ตรัสคำสั่งพิเศษ จะเรียกว่า คำสั่งหรืออะไร ก็ดูจะยังไม่ค่อยตรงตามความหมาย. อาตมา อยากจะเรียกว่า พินัยกรรมคำสุดท้าย ว่าจงทำความไม่ประมาท
น.60 ๕๔ ให้ถึงพร้อม, แล้วทรงยืนยันในขณะเดียวกันว่า ถ้าอยู่กันโดย ชอบโลกนี้จะไม่ว่างจากพระอรหันต์ เราทุกคนควรจะสนองพระพุทธประสงค์อัน นี้ คือพยายามที่จะเป็นอยู่โดยชอบ ตามที่ได้แสดงไว้แล้ว อย่างไร, โดยเฉพาะอย่างยิ่งก็คือ อริยอัฏฐังคิกมรรค หรือ มรรคมีองค์ ๘ เป็นบทหลักแห่งการเป็นอยู่โดยชอบ ; เมื่อ เป็นอยู่โดยหลักนั้นแล้ว ตัณหาก็ไม่เกิด กิเลสก็ไม่ เกิด ความทุกข์ก็สิ้นไป. นี่เป็นสิ่งที่จะต้องระลึกกันตลอด เวลา หรือเป็นนิรันดรก็ว่าได้, แล้วก็ เป็นอยู่ด้วยความไม่ ประมาท, ไม่ประมาท ; จะมาแก้ตัวว่าไม่รู้ หรือไม่ทันคิด หรือเผลอไป อย่างนี้ไม่ได้, อยู่ในพวกประมาททั้งนั้น. ดัง นั้นสิ่งใด ๆ ที่ ควรละ ก็รีบละเสีย, สิ่งใด ๆ ที่ควรกระทำ ก็กระทำให้มีขึ้นมา, เป็นการดำเนินตามรอยพระพุทธ ยุคลบาท, และตามคำสั่งสุดท้ายหรือพินัยกรรม. สมเด็จทรงดำเนินตามรอยพระพุทธยุคลบาท. เอ้า, ทีนี้ก็มาดูที่องค์สมเด็จพระศรีนครินทราบรม- ราชชนนี ที่อาตมาได้กล่าวแล้วข้างต้นว่า ท่านทรงดำเนิน
น.61 ๕๕ ตามรอยพระพุทธยุคลบาท ในความหมายเดียวกันแท้, ท่าน ทั้งหลายก็คงจะทราบกันได้อยู่ทั่วๆ ไป. อาตมาขอระบุแต่ใจ ความว่า สมเด็จพระบรมราชชนนีทรงมีพระชนมายุกว่า ๘๐ เสียอีก, เกินพระพุทธเจ้าปรินิพพานเสียอีก. นี่เป็นความแก่ ชราที่ครอบงำสังขารทั้งหลาย แล้วอย่างน้อยที่สุดก็จะต้องมี พระชราพาธ คืออาพาธเพราะความชรานั้น, แม้จะอย่างเล็ก ๆ น้อย ๆ ก็มีอยู่เป็นประจำตามธรรมชาติ ตามธรรมชาติที่จะ ต้องเป็นอย่างนั้น ไม่ต้องบอกก็รู้ได้เอง. ทีนี้ สมเด็จ พระบรมราชชนนี ยังทรงดำเนินงาน ตามพระราชประสงค์อยู่จนทุกวันนี้, จนทุกวันนี้ คือวันที่ เราจะถวายพระราชสดุดีแก่ท่าน. ขอเน้นอีกครั้งหนึ่งว่า พระชนมายุกว่า ๘๐ แล้ว มีพระชราภาพและชราภาพตาม ธรรมชาติ แต่ยังทรงงานตามพระราชประสงค์ ในการช่วย พสกนิกรอยู่ตลอดเวลา ; นี่เป็นสิ่งที่ควรนำมากระทำไว้ในใจ ให้แจ่มแจ้งในใจ ในหลายแง่หลายมุม อย่างน้อยก็ในการ ที่ทรงเสียสละอย่างยิ่ง อย่างสุดที่จะเสียสละได้ อย่างเดียวกับ พระพุทธองค์ ในข้อความที่กล่าวมาแล้ว.
น.62 ๕๖ ถ้าทุกชีวิตปฏิบัติตามหน้าที่ จะรอดจากปัญหา. ทีนี้ก็มีเรื่องที่จะต้องคิดต่อไปว่า เราทุกคนจะถือเอา เป็นตัวอย่าง ปฏิบัติกิจในหน้าที่ของตน จนวินาทีสุดท้ายได้ อย่างไรกัน. ข้อนี้ขอยืนยันว่า ถ้าทุกคน เอาตัวอย่างจาก พระราชทิฏฐานุคติแล้ว จะมีผลดีมหาศาลแก่ทุกคน แก่ประเทศชาติ, หรือแก่โลกด้วยซ้ำไป. การที่จะถือเอาเป็นตัวอย่างได้นั้น ต้องเข้าใจ สัจจธรรมของธรรมชาติ ที่เกี่ยวเนื่องกันอยู่กับเรื่องนี้, ถือเอาเป็นตัวอย่าง ด้วยจิตที่เห็นประจักษ์อยู่ว่า หน้าที่ นั่นแหละคือธรรมะ, ธรรมะนั่นแหละคือหน้าที่, การ ปฏิบัติหน้าที่คือการปฏิบัติธรรมะ, การปฏิบัติธรรมะคือ การปฏิบัติหน้าที่. สรุปว่า หน้าที่นั่นแหละคือธรรมะ, นี้ก็ข้อหนึ่ง ซึ่งจะต้องประจักษ์อยู่ในจิต ของผู้จะดำเนินตาม รอยพระยุคลบาท. และมองเห็นต่อไปว่า ถ้าประชาชนชาวไทยทุกคน ทุกคน ทุกชีวิตจะดีกว่า ทุกชีวิตทำหน้าที่อย่างเดียวเท่านั้น แหละ, ทำหน้าที่จริง ๆ แล้ว ประเทศชาติจะรอดจาก
น.63 ๕๗ ปัญหาทุกปัญหา : ปัญหาทางการเมือง การเศรษฐกิจ แม้กระทั่งการสงครามหรืออะไรก็ตาม ซึ่งเป็นหน้าที่ เรียกว่า เป็นปัญหาทั้งนั้น : ถ้าทุกชีวิตทำหน้าที่ของตน ๆ ให้ถูก ให้ตรงตามที่เป็นจริง ปัญหาจะหมด. เดี๋ยวนี้มี คนเป็นอันมากไม่ทำหน้าที่ เพราะไม่ได้ เล่าเรียน แล้วก็มีคนเป็นอันมาก แม้เล่าเรียนแล้วก็ไม่ทำ หน้าที่, แล้วก็ ทำหน้าที่อย่างคดโกง คือทำงานแต่น้อยจะ เอาเงินให้มาก; แสวงหาแต่งานเบา ๆ และมีโอกาสที่จะ เอาเปรียบได้เท่าไรก็ยิ่งดี, แล้วก็ต้องการผลประโยชน์จากงาน นั้นมาก ; อย่างนี้ก็ เรียกว่าผู้ที่ไม่ทำหน้าที่. ผู้ที่ทำหน้าที่ต้องทำหน้าที่สุดกำลัง อย่างสมเด็จ พระพุทธองค์ที่ทรงทำหน้าที่ จนกระทั่งวินาทีสุดท้าย ดังที่ กล่าวมาแล้ว, และที่สมเด็จพระบรมราชชนนียังทรงกระทำอยู่ ในเวลานี้, การทำหน้าที่เต็มที่แห่งชีวิต ของตน ๆ นั่น จะแก้ปัญหาทั้งหมดได้. ควรพิจารณาข้อนี้กันดูบ้างสัก เล็กน้อย ว่า ชีวิตทุกชีวิตในประเทศชาติเรานี้ต้องทำ หน้าที่.
น.64 ๕๘ ทุกชีวิต ต้องทำหน้าที่อันถูกต้อง. คำว่าทุกชีวิต ทุ กชีวิตทำหน้าที่นี้ มีความหมาย มาก เกินกว่าที่ท่านทั้งหลายอาจจะนึกอยู่ก็ได้. อาตมาใช้ คำว่า ชีวิตทุกชีวิตทำหน้าที่ ถ้าอย่างนี้ก็หมายความหมดเลย : บรรดาสิ่งที่มีชีวิต ที่เป็นคนหรือเป็นมนุษย์ นับตั้งแต่คน ขอทานขึ้นมาถึงกรรมกร, ขึ้นมาถึงคนชาวไร่ชาวนา ชาว สวน คนค้าขาย กระทั่งคนทำราชการ, กระทั่งพระมหาจักร พรรดิกระทั่งว่าถ้ามีเทวดาที่เป็นบุคคลอยู่อย่างที่เชื่อ ๆ กันอยู่ ก็ต้องทำหน้าที่ ทำหน้าที่เทวดา กระทั่งแม้ว่าจะเป็นชั้น พรหม ก็ยังต้องทำหน้าที่แผ่พรหมวิหาร. ขอให้ทำหน้าที่ของตน ๆ อย่างเต็มที่ แม้กระทั่งลง ไปถึงสัตว์เดรัจฉาน, ขออภัยเป็นคำที่ไม่ค่อยน่าฟัง แต่ว่า ยังจำเป็นที่จะต้องนึกถึงและเอามาพูดจากัน. สัตว์เดรัจฉาน ทุกตัวทำหน้าที่ ; สัตว์ใช้งานเช่นโคกระบือ ช้างม้า เป็นต้น ก็ทำหน้าที่สุดที่จะทำได้, สัตว์พิทักษ์รักษาทรัพย์ เช่น สุนัขเฝ้าบ้าน และแมวป้องกันหนู ก็ทำหน้าที่ดีที่สุด ไม่มีทรัพย์สมบัติใดเสียหายไป, แม้สัตว์ที่ให้เนื้อเป็นผลตอบ แทนก็ทำหน้าที่. ในที่สุดอยากจะพูดว่า แม้แต่ลิงที่เขานำมา
น.65 ๕๙ ใช้ขึ้นมะพร้าวทั่วไปทางภาคใต้นี้ ทุกตัวจะทำหน้าที่, ต้องทำ หน้าที่ ก็จะขึ้นมะพร้าวได้วันละ ๖๐๐ ลูก, ถ้าเป็นลิงขี้เกียจ มันก็ทำไม่ได้. แม้แต่ลิงที่จับมาเล่นละครเก็บเงิน ก็ต้อง ทำหน้าที่ให้ดีที่สุด, เรียกว่าสัตว์เดรัจฉานทั้งหลายทั้งปวง ทำหน้าที่ดีที่สุด. ให้เลยไปถึงต้นไม้, ต้นไม้ที่มีชีวิต ทำ หน้าที่เจริญงอกงามให้ดีที่สุด. แต่ว่ามันเนื่องด้วยคน ต้นไม้ มันทำเองไม่ได้, ทำเองได้ก็ยังมีส่วนน้อย แต่ก็พยายามทำ หน้าที่ ; เห็นได้ว่าส่งรากไปหาอาหารไกล ๆ แล้วยื่นกิ่งยื่น ใบออกไปรับแดดเป็นวงกว้าง, ทำหน้าที่ให้เจริญงอกงาม สมบูรณ์. นี่แม้แต่ พืชก็ต้องทำหน้าที่, สัตว์ก็ต้องทำ หน้าที่, คนก็ต้องทำหน้าที่ ให้สุดความสามารถจนวินาที สุดท้ายด้วยกันทั้งนั้น ต้องทำหน้าที่ให้สนุก เป็นสุขเมื่อทำงาน. ทีนี้ก็จะพูดต่อไปอีกสักเล็กน้อยว่า วิธีที่จะถือเอา เป็นตัวอย่างนั้น ก็คือ ทำหน้าที่ให้สนุก แล้ว เป็นสุข เมื่อกำลังทำหน้าที่ นั่นเอง ; การงานทั้งหลายก็จะมิใช่
น.66 ๖๐ ของหนัก, การงานทั้งหลายจะกลายเป็นสิ่งประเล้าประโลมใจ ให้มีความสนุก. ที่ว่า ทำหน้าที่สนุกนั้น ก็เพราะรู้ว่า หน้าที่นั้น คือธรรมะ, ธรรมะคือหน้าที่, ธรรมะคือสิ่งจะช่วยให้ รอด, หน้าที่คือสิ่งจะช่วยให้รอด เป็นสิ่งสูงสุดอยู่ที่นั่น. เมื่อได้ทำหน้าที่ก็พอใจ ว่าได้ทำสิ่งที่ดีที่สุด มีเกียรติที่สุด ประเสริฐที่สุด. เมื่อพอใจมันก็เป็นสุข เพราะว่าความสุขนี้เกิด จากทางอื่นไม่ได้ ต้องเกิดจากความพอใจ ; ถ้าความพอใจ ผิด ๆ หรือปลอม ๆ, ความสุขก็ผิด ๆ หรือปลอม ๆ. ในที่ นี้หมายถึง ความพอใจที่ถูกต้อง เพราะมองเห็นอยู่ว่า หน้าที่คือธรรมะ ธรรมะคือหน้าที่, เห็นอยู่อย่างนี้ก็ทำ หน้าที่สนุก ไม่เหน็ดเหนื่อยและก็ไม่หลีกงาน, ไม่เอาเปรียบ เวลางาน, พอใจที่ไหนเป็นสุขที่นั่น, พอใจเมื่อเวลาทำการ งานอยู่ ก็เป็นสุขเมื่อทำการงานอยู่. ชีวิตนี้ก็ถูกบรรจุด้วย ความสุขเพียงพอแล้ว, ไม่ต้องเลิกงานเอาเงินไปทำอบายมุข ซึ่งไม่ใช่ความสุข เป็นความเพลิดเพลินที่หลอกลวงทั้งนั้น.
น.67 ๖๑ อบายมุข ที่เต็มไปทั้งบ้านทั้งเมืองนั้น ไม่ได้ให้ ความสุขแก่ใคร, ให้แต่ความเพลิดเพลินอันหลอกลวง, เป็นเหยื่อส่งเสริมกิเลส ยิ่งกว่าอันตรายใด ๆ, ยิ่งกว่า ศัตรูใด ๆ แม้ศัตรูข้างนอกด้วยซ้ำไป. แต่เราก็มิได้กลัว อันตรายนี้ ยังมุ่งหน้ามุ่งตาทำงานเก็บเงินไว้ให้มาก แล้วก็ ไปซื้อหาอบายมุข คือ ความหลอกลวง, ความเพลิดเพลินที่ หลอกลวงอันไม่จำเป็นแก่ชีวิตเลย. นี่สถานะทางจิตทางวิญญาณยังตกต่ำอยู่อย่างนี้ ; ถ้าเราไม่ ตั้งจิตอธิษฐานใจ เดินตามรอยพระพุทธยุคล- บาทแล้ว ไม่อาจจะแก้ปัญหาเหล่านี้ได้. แต่ ถ้าเห็น การงานเป็นสิ่งสูงสุด เป็นพระเจ้าที่จะช่วยให้รอด, แล้วก็จะพอใจ, จะพอใจแม้งานจะหนักอย่างไร ก็ทำ อย่างสนุกสนาน. จงดูกรรมกรทำงานหนัก บางครั้ง บางคนบางประเภท สนุกสนานร่าเริงในการทำงาน, แม้แต่ คนโง่ที่สุด มันก็สนุกสนานในการจับปลา ในการล่าสัตว์ เป็นต้น. ถ้ารู้ค่าคุณค่าของหน้าที่แล้ว การงานจะมิกลาย เป็นของหนัก, คือไม่ใช่สิ่งที่จะต้องผืนกระทำ, แต่ว่าเป็น
น.68 ๖๒ สิ่งที่ยั่วให้กระทำ. มันก็กลายเป็นสิ่งประเล้าประโลมใจ ให้ ความสนุกในการทำงาน, เมื่อสนุกก็ทำได้มาก, ผลงานก็ เหลืออยู่ ไม่ต้องใช้เงินเพื่อซื้อความสุข เพราะความสุข มีแล้ว. ถ้าใช้เงิน ทีนี้ก็จะใช้เพื่อ ซื้อความเพลิดเพลิน อันหลอกลวง เท่านั้นเอง, จมลงไปในอบายมุข จน หมดเนื้อหมดตัว. พึงถือเอาหนทางช่วยประเทศชาติตามสมเด็จ. ในที่สุดนี้ขอสรุปความว่า เราทั้งหลายสำรวมจิต อธิษฐานถวายพระพร พระราชสดุดีแด่ สมเด็จพระศรีนคริน- ทราบรมราชชนนี เป็นประการที่หนึ่งแล้ว, และ ถือเอา ทิฏฐานุคติจากพระราชกิจเหล่านั้น ๆ กระทำงานอย่าง เสียสละ ไม่เห็นแก่ความยากลำบาก แต่บูชาหน้าที่ การงาน จนกระทั่งวาระสุดท้ายแห่งชีวิต ก็จะเป็นการ ทำหน้าที่ที่สมบูรณ์, เป็นการถือเอาหนทางที่จะช่วย ประเทศชาติได้ ด้วย การทำตามทิฏฐานุคตินี้. หวังว่าท่านทั้งหลายทุกคน จะมีความเข้าใจในเรื่อง นี้ มีจิตเป็นกุศล แล้วอุทิศบูชาคุณ สมเด็จพระศรีนคริน-
น.69 ๖๓ ทราบรมราชชนนีในโอกาสนี้, แล้วทุกคนมีความพอใจใน ตัวเอง ที่ ได้ทำในสิ่งที่ควรกระทำ, ได้ทำสิ่งอันเป็น หน้าที่ด้วยความสนุก เป็นสุข พอใจ, ไม่เสียทีที่ได้ เกิดมาเป็นมนุษย์และพบพระพุทธศาสนา. ขอให้ผล อันนี้จงเป็นผลสำเร็จ เป็นผลสำเร็จแก่ทุกฝ่าย ทุกฝ่าย ทุก ฝ่าย, แล้วมีความสุขสวัสดี เจริญอยู่ทุกทิพาราตรีกาลเทอญ. —————————