Buddhadasaน.21 ๑๓ ลูกมันโง่ คุณลูกมันโง่ร้ายกาจ มันไม่รู้จักสิ่งที่เรียกว่าสถาบัน ไปเอา พระเจดีย์ บ้าง โบสถ์วิหาร บ้าง ไปเอา กระดูก บ้าง เป็นสถาบัน เอา ก้อนอิฐ ก้อนหิน ก้อนปูน เป็นสถาบัน. ขอให้รู้จักสิ่งที่เรียกว่าสถาบัน สถาบัน แปลว่าตั้งอยู่ ในจิตใจ ถ้าเรียกว่าเป็นสถาบัน มันต้องมาตั้งอยู่ในจิตใจ ไม่ใช่ มาอยู่ตามกลางดิน มาอยู่ในเจดีย์ โบสถ์วิหาร สิ่งก่อสร้างถาวร วัตถุ รู้จักคำว่าสถาบัน สถาบัน เสียให้ถูกต้อง. คำว่าสถาบัน แปลว่าตั้งอยู่ ถ้าตั้งอยู่ มันตั้งอยู่ในจิตใจของคุณแม่ หรือของ มนุษย์ทุกคน ของพ่อแม่หรือของมนุษย์ทุกคน, นี้ตั้งอยู่เป็น สถาบัน คือตั้งอยู่ในจิตใจ โดยความรู้สึกในจิตใจ, มันรู้สึก อยู่ในจิตใจ จึงเรียกว่า สถาบัน. พระคุณ ของแม่นั้นเป็นตัวสถาบัน ไม่ใช่ตัวอิฐ ปูน โบสถ์ วิหาร แม้แต่พระพุทธรูปอะไรนี้ ไม่เรียกว่าสถาบัน ต้องเป็นความตั้งอยู่ในจิตใจของคุณแม่ ระลึกถึงอยู่ในจิตใจของ คุณแม่ โดยถูกต้อง โดยสมบูรณ์ จึงจะเรียกว่าสถาบัน ; สถาบัน คือสิ่งที่ตั้งอยู่ในจิตใจ ไม่ใช่ตั้งอยู่ตามพื้นดิน. คุณแม่มี สถาบันสูงสุดตั้งอยู่ในจิตใจ และคุณลูกก็เหมือนกัน มันต้องมี
น.22 ๑๔ อะไรที่ตั้งอยู่ในจิตใจ สถาบันต้องตั้งอยู่ในจิตใจ ไม่ใช่ตั้งอยู่ ตามพื้นดิน. ธรรมมาตา พระคุณของแม่เป็นบรมธรรม คือสิ่งสูงสุดของ ลูก แล้วก็ถ้าพยายามกันอย่างยิ่งแล้ว แม้คุณแม่ก็จะเป็นผู้บรรลุ ธรรมะได้ มีพระบาลีว่า อตฺถีปิ ปณฺฑิตา โหติ ตตฺถ ตตฺถ วิจกฺขณา : ถ้ามีวิจัก คือประจักษ์ โดยประจักษ์แก่จิตใจแล้ว แม้เป็นสตรีก็เป็นบัณฑิตได้เหมือนกัน มิใช่เป็นบัณฑิตได้ แต่บุรุษ ; เดี๋ยวนี้เรายกย่องคุณของแม่ พระคุณของแม่หรือ ตัวแม่ ว่าเป็นบัณฑิตได้เหมือนกัน. คนเขามักจะพูดกันว่า เป็นพระได้บวชได้เรียนแล้วก็ ลืมคุณของแม่ ไม่นึกถึงคุณของแม่, ไม่ให้ความเหมาะสมหรือ ถูกต้องแก่พระคุณของแม่ โดยถือว่าผู้หญิงนั้นทำอะไรไม่ค่อย จะได้ ; เดี๋ยวนี้ขอให้ชี้ให้ชัดลงไปว่า แม้แต่สตรีก็เป็นบัณฑิต ได้เหมือนกัน ถ้ามีธรรมะอันประจักษ์อยู่ในใจ. กิจกรรมที่ เป็นธรรมะมามีอยู่ในจิตใจคุณแม่ คุณแม่ เรียกว่า ธรรมมาตา
น.23 ๑๕ มารดาของธรรมะ, เป็นมารดาของธรรมะ กระทำจนเป็น มารดาของธรรมะ. นี่เราจงคิดดูเถอะว่า ถ้าเรามีนวังคสัตถุศาสน์ มีปริยัติ สมบูรณ์ : สุตตะ เคยยะ เวยยากรณ์ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรมะ เวทัลละ ครบถ้วนสมบูรณ์เหล่านี้แล้ว ก็เรียกว่าเป็นวรรณคดีอันสูงสุด มีเวลาบรรยายกันได้เต็มที่. คิดดูให้ดี ให้เห็นว่า ถ้าคุณแม่รุ่งเรืองอยู่ด้วยปริยัติธรรม แล้ว โลกนี้มันจะเป็นอย่างไร ? ถ้าคุณแม่รุ่งเรืองอยู่ด้วยปริยัติ ธรรม โลกนี้มันจะเป็นอย่างไร ? ปริยัติธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณ์ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรมะ เวทัลละ อย่างที่พูดมา แล้ว จะจำกันได้หรือไม่ ก็ต้องขอร้องให้จำให้ได้ จำกันให้ จนได้. สุตตะ คือตัวพระสูตร, เคยยะ คือสูตรที่เจืออยู่ด้วย คาถา, แล้วก็เป็น คาถา ๆ คาถาล้วน ๆ, แล้วเป็นเวยยากรณ์ เวยากรณ์คือคำร้อยแก้วทั้งสิ้น, อุทาน คือการที่อุทานออกมา, อิติวุตตกะ คือคำที่กล่าวยืนยัน เป็นหลักอยู่อย่างนั้น ๆ เท่านั้น, ชาดก คือเรื่องแต่หนหลัง ตัวอย่างทิฏฐานุคติใดๆ, อัพภูตธรรมะ
น.24 ๑๖ เรื่องน่าอัศจรรย์ โดยเรื่องก็น่าอัศจรรย์ แล้วก็มีเหตุผลอยู่ในตัว มีปาฏิหาริย์อยู่ในตัว เรียกว่าอัพภูตธรรมะ เป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์, แล้วก็ เวทัลละ ท่านสามารถคิดคำถามขึ้นมา แล้วตอบคำถาม ได้ด้วยตน เพราะเป็นผู้เฉลียวฉลาด นึกคำถามขึ้นมาได้อย่าง เหมาะสม แล้วก็ตอบคำถามอยู่ได้ด้วยตน ใครจะถามเท่าไร ก็ไม่รู้จักจน. คุณแม่ของเราเป็นอย่างนี้ ซึ่งเป็นความน่าอัศจรรย์ สามารถที่จะตอบคำถามของลูกได้ ลูกกี่คน ๆ ก็สามารถตอบ คำถามได้ นี่ พระคุณของแม่ น่าอัศจรรย์อยู่ด้วยสิ่งที่เรียก ว่า ปริยัติ. พระคุณของแม่ มีอยู่ในส่วนการปฏิบัติ ตามคุณของ พระพุทธเจ้าซึ่งเรียกว่า พระพุทธคุณ ๙ นี่มันก็ต้องคล่องปาก คล่องใจกันอยู่ทุกคน ; ถ้าใครยังไม่คล่องปากคล่องใจในเรื่อง พระคุณของพระพุทธเจ้า มันก็ต้องเรียกว่าแย่เต็มที่ : อรหัง สัมมาสัมพุทโธ วิชชาจรณสัมปันโน สุคโต โลกวิทู อนุตตโร ปุริสทัมมสารถิ สัตตาเทวมนุสสานัง พุทโธ ภควา; มัน ละอายจนไม่รู้จะเอาหน้าไปไว้ที่ไหนแล้ว ถ้าไม่รู้จักพระพุทธ- คุณ ๙.
น.25 ๑๗ พระพุทธคุณ ๙ เป็นหลักปฏิบัติของคุณแม่ เป็นหลักปฏิบัติที่ว่า ท่านหักเสียซึ่งวัฏฏะหรือกองแห่งความทุกข์, ท่านปฏิบัติให้รอบรู้ถึงที่สุดได้ด้วยตนเอง, ท่านรู้ทั้งทฤษฎี รู้ทั้งปฏิบัติ, ท่านไปดีมาดี, เป็นผู้รู้แจ้งโลก, ฝึกบุรุษได้อย่างสูง สุด, เป็นครูทั้งของเทวดาและมนุษย์, เป็นพุทธะผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิก บาน, เป็นภควา คือผู้จำแนกสิ่งที่ควรจำแนก พระคุณของแม่ เรียกว่าหลักการแห่งพระพุทธคุณ ก็มีอยู่ ๙. แล้วโดยการรู้แจ้งแทงตลอด คือการบรรลุพระ- นิพพานนี้ มันก็มีมรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ มันก็เป็น ๙ อีกด้วยเหมือนกัน พระคุณแม่ประกอบด้วย สัมมัตตะ ๑๐ นี่จะเอากันสักเท่าไร ขอให้คิดค้นให้ได้ รู้สึกนึกคิด ให้ได้โดยประสงค์ โดยความประสงค์ตามที่ต้องการ ให้นึกอยู่ ในใจไว้เสมอว่า แม่รุ่งเรืองอยู่ด้วยปริยัติ แม่รุ่งเรืองอยู่ด้วย ปฏิบัติ แม่รุ่งเรืองอยู่ด้วยปฏิเวธ, แม่มีหน้าที่ทั้งโดยปริยัติ โดยปฏิบัติ และโดยปฏิเวธ, แล้วท่านก็สามารถๆ สามารถ
น.26 ๑๘ จนสูงสุด, แล้วท่านก็รุ่งเรืองอยู่ด้วยสันติภาพหรือความถูกต้อง คุณแม่อย่างนี้รุ่งเรืองอยู่ด้วยความถูกต้อง ความถูกต้อง ความ ถูกต้อง สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป สัมมาวาจา สัมมา- กัมมันโต สัมมาอาชีโว สัมมาวายาโม สัมมาสติ สัมมา- สมาธิ ๘ สัมมา แล้ว สัมมาญาณะ สัมมาวิมุตติ อีก ๒ รวมเป็น ๑๐ ได้เป็น ๑๐ สัมมา. นี่ท่านประกอบอยู่ด้วยพระคุณ ที่เป็นสัมมา หรือ สัมมัตตะ ๑๐ ซึ่งเป็นธรรมะสูงสุดตามหลักพระพุทธศาสนา. พระธรรมประกอบอยู่ด้วยสัมมา ๑๐ คือ ความถูกต้อง ๑๐ ประการ, ประกอบอยู่ด้วยความถูกต้อง, มีความถูกต้อง, แล้ว ก็มีความเป็นสุขและเป็นประโยชน์ เป็นประโยชน์ มีสันติภาพ คือความเป็นสุขและความเป็นประโยชน์. อย่าเป็นคนอกตัญญู เดี๋ยวนี้คนมันยังลำเอียงมาก ยังเป็นคนอกตัญญู เป็น สัตว์อกตัญญู ไม่รู้คุณของแม่ ไม่รู้คุณของพ่อแม่ ทั้งที่แม่ ประกอบอยู่ด้วยคุณคือ นวังคสัตถุศาสน์ ๙, พระพุทธคุณ ๙, โลกุตตรธรรม ๙ ; นวังคสัตถุศาสน์ องค์คำสอนของพระ