น.13 ๘ จะตัดปัญหา การกระทำที่เป็นการตัดปัญหา ปัญหาคือความ ทุกข์ นี้ต้องรู้เรื่องเกี่ยวกับความทุกข์ ว่ามันเป็นตัวปัญหา, แล้วก็รู้ต่อไปว่า ความทุกข์ นั้นก็ดี ตัวผู้ที่สมมติว่าเป็นบุคคล หรือเป็น ผู้ทุกข์ ก็ดี, นี้มัน เป็นตัวธรรมชาติ ที่เรียกว่าสภาวธรรม แล้ว กำลังเป็นไปตามกฎเกณฑ์ของธรรมชาติ ที่เรียกว่า สัจจธรรม. ตัวความทุกข์ ที่เกิดเป็นความรู้สึกขึ้นในใจนี้ ก็ คือ สังขตธรรม ชนิดหนึ่ง ซึ่งปรุงแต่งกันขึ้นแล้วเกิดขึ้นในใจของคน. ทีนี้ตัว สิ่งที่สมมติที่เรียกว่าคนนี้ คำว่า "คน" อย่างนี้ ต้องอยู่ในอัญญประกาศเสมอ ใน inverted comma, เพราะ ว่าคนนั้น ตามหลักพุทธศาสนาไม่ได้ถือว่ามีอยู่จริง , ถ้าผม พูดว่าคนอย่างนี้ ก็หมายความว่า พูดตามภาษาชาวบ้านพูด ที่เป็นตัวคน โดยเข้าใจว่าเป็นคน. ในเมื่อหลักพุทธศาสนา ไม่ได้ถือว่า มีตัวมีตนของคนโดยแท้จริง มีแต่สภาวธรรม ธรรมที่ปรุงแต่งกันขึ้นเป็นคน โดยสมมติเรียกกันเท่านั้น. นี่ตัวคนนั้นก็ดี ความทุกข์ของคนก็ดี นั้นมันเป็น เพียงสภาวธรรม แล้วก็เป็นไปตามกฎ นี่เราพูดกันแล้ว ไม่ ต้องพูดกันอีก. แต่บางทีก็ยังเอามาพูดอีก ว่า สภาวธรรม หรือธรรมชาตินั้นต้องเป็นไปตามกฎของธรรมชาติ, หรือว่า ในตัวธรรมชาตินั่นเอง ทุก ๆ อานุภาพของมัน ก็มีสิ่งที่เรียกว่า กฎของธรรมชาตินั้นสิงอยู่, นั้นมันจึงเป็นไปตามกฎได้ คือ การเปลี่ยนแปลงในทุกอณูหรือปรมาณูก็ตาม ของสิ่งใดสิ่ง
Buddhadasa