Buddhadasaน.396 ๘๖ ปัญหาข้อ ๑๖ ถาม : จิตที่หลุดพ้นอิสระจากกิเลสแล้ว ความรู้ว่าจิตบริสุทธิ์ เป็นอัตตาหรือไม่ ? ตอบ : ถ้าคำว่าอัตตา หมายถึงสิ่งที่มั่นคงถาวร ไม่แปรผัน ไม่มีอะไรปรุงแต่ง, ความรู้นั้น ก็เป็นอัตตาไม่ได้ เพราะตัว ความรู้นั้น ยังดับได้ และเกิดขึ้นเพราะมีเหตุของมันเอง. ถ้าคำว่าอัตตา หมายเอาเพียงสภาพที่หลอกลวงเกิดขึ้น เป็นเพียงมายา เพราะอำนาจอวิชชาหรือความหลง หาสาระ อันใดมิได้, ตัวความรู้นั้น ก็เป็นอัตตาไม่ได้อีก เพราะความรู้ ที่ว่านั้น ไม่ลวง และมิใช่มายา. ถ้าคำว่าอัตตา หมายเอาจิต, ความรู้นั้นก็เป็นอัตตาไม่ ได้อีก เพราะความรู้เป็นเพียงสิ่งอีกสิ่งหนึ่ง ที่เกิดขึ้นกับจิต ที่ได้รับการศึกษาพอแล้ว. ถ้าคำว่าอัตตา หมายเอาสิ่งที่คนไทยเราเรียกกันว่า เจตภูต หรือ ชีโว ที่เป็นตัวท่องเที่ยวจากร่างนี้สู่ร่างโน้น หรือ ที่ชอบเรียกกันว่า ผี (ตามที่เชื่อกันในคนบางพวก) ความรู้ ที่ว่านั้นก็มิใช่อัตตาอีกนั่นเอง.