Buddhadasaน.397 ๘๗ ปัญหาข้อ ๑๗ ถาม : จิตกับอารมณ์นั้น ต่างกันอย่างไร ? ตอบ : ธรรมชาติที่เป็นนามธรรมชนิดหนึ่ง ซึ่งเป็นเหมือน จุดศูนย์กลางของสิ่งที่มีชีวิตทุก ๆ สิ่ง นั้นคือ จิต. จะสูงหรือต่ำ ย่อมแล้วแต่ว่าสิ่งนั้น ๆ เป็นสิ่งที่มีชีวิตอยู่ในขั้นไหน เลวประณีต อย่างไร. จิตมีธรรมชาติเบาและเร็วในการที่จะรู้สึก คือเปลี่ยน แปลงตัวมันเองในเมื่อมีอะไรเข้าไปเกี่ยวข้องกับมัน. สิ่งที่เข้าไป เกี่ยวข้องกับมันจากภายนอกนี้ เรียกว่า อารมณ์, คำว่าภายนอก นี้ หมายถึงนอกจากตัวจิต คือนอกจากจิตในขณะนั้น. เพราะว่า ความจำในกาลก่อนๆ มาก็กลับเป็นอารมณ์ของจิตขึ้นได้เหมือน กัน และก็เรียกว่าอารมณ์ด้วย โดยไม่ต้องอาศัยการติดต่อทาง ตาหรือหูในขณะนั้น. คำว่า จิต แปลว่า ผู้ก่อเรื่อง คืออะไรจะเป็นเรื่องขึ้นได้ ก็เพราะจิต นับตั้งแต่ก่อตัวเองขึ้นในเบื้องต้น และก่อเรื่องต่างๆ สืบไปอยู่ไม่รู้จบ จนกว่ามันจะดับสนิทไปอย่างไม่มีเชื้อเหลือ. คำว่า อารมณ์ แปลว่า ที่เกาะเหนี่ยว, คือเป็นที่เกาะ เหนี่ยวของจิต. จิตเป็นผู้เกาะ, อารมณ์เป็นสิ่งที่ถูกเกาะ ต่าง กันอย่างนี้.