Buddhadasaน.331 ๒๑ ปัญหาข้อ ๕ ถาม : ชีวิตแห่งการครองเรือน ล่อแหลมต่ออันตรายมาก จะปฏิบัติตนต่อกิจการนั้นอย่างไร จึงจะพ้นอันตราย ได้ ? ตอบ : ปัญหาข้อนี้ทำให้คิดไปถึงบัวที่เกิดในเลนในตม แต่ ทำไมไม่สกปรกไปตาม กลับงามดี, และเกิดแช่อยู่ในน้ำ ทำ ไมไม่เปียกน้ำ. อิฏฐารมณ์และอนิฏฐารมณ์ ทั้งหลายเหมือนกับประกาย ที่แลบแปลบ ๆ ปลาบ ๆ อยู่ทั่ว ๆ ไปทั้งผิวโลกและเป็นกฎ ธรรมดา. มันเกิดขึ้นมาเองตามเรื่อง หรือตามเหตุปัจจัยของ มันเอง เช่นเดียวกับ แดด ลมฝน พายุ เป็นต้น มันต้องมี ในโลก, และมันก็ต้องทำงานตามหน้าที่ของมันในโลก. ถ้าขาด เสีย สัตว์โลกก็จะโง่ลงไปมาก ค่าที่ไม่มีปัญหาชีวิต สำหรับ ศึกษา. เมื่อมันมีให้ศึกษา เราไม่ศึกษา กลับไปคล้อยตาม หรือยั่วมันเล่น แล้วเข้าใจว่ามันเป็นสิ่งที่ทำอันตราย. เขาด่าเรา ถ้าเราไม่ได้ยิน เสียงนั้นก็ไม่ทำอันตราย, ครั้นเราได้ยิน, โกรธและเจ็บ; มันทำอันตราย. ข้อนี้อย่างไร กันแน่ เสียงที่เขาส่งมาเป็นผู้ทำอันตรายเรา, หรือว่า ความ ได้ยินของเราเองทำอันตรายเราเอง. ทีนี้ในกรณีที่เขาไม่ได้ด่า
น.332 ๒๒ เรา เกิดมีคนช่างยุมาบอกว่าคนนั้นด่าเรา เราก็โกรธเอา และเจ็บใจ, นี่ไม่มีเสียงด่าส่งมาเลย เราก็ยังเจ็บและรู้สึกว่าถูก ทำอันตราย ทั้งที่ไม่มีเสียงส่งมา. ถ้าไม่รับเอาเสียง หรือไม่ปลูก ความเชื่อขึ้นเอง การด่าหรือการทำอันตรายนั้น ๆ จะเป็นผล ขึ้นมาอย่างไรได้. ฉะนั้น ความจริงมันอยู่ที่ว่าอารมณ์นั้น ๆ มันไม่ได้ทำอันตรายอะไรแก่เราดอก, มันอยู่ที่ความฟังหรือ ความออกรับของเราเอง. ถ้าเรารับเอารมณ์อันใดเข้าใส่ตน มัน ก็ต้องเป็นเราเองนั่นแหละที่จะต้องเป็นผู้รับผิดชอบเอง ใน ความยุ่งยากภายในที่เราก่อมันขึ้น. คนนอกไม่อาจทำหรือได้ เคยทำอันตรายใครเลย, ความออกรับเอาอารมณ์ของผู้นั้นเอง ต่างหากเป็นสิ่งที่ทำอันตรายผู้นั้นเอง. ความยุ่งยากอันใดเกิดขึ้น ที่เรารู้สึกว่ามีใครมาทำเรานั้น ความจริงมันเกิดจาก การที่ เราบังคับตัวเองอย่าให้ออกรับเอาอารมณ์ ไม่ได้ เท่านั้นเอง. ถ้าเราบังคับตัวเองอย่าให้ออกรับเอาอารมณ์ได้ อารมณ์นั้นก็ เท่ากับไม่มี และไม่ทำอันตรายเราแต่อย่างใด. ความชนะตัว- เองได้เช่นนี้ เป็นเหมือนสิ่งที่สามารถป้องกันเชื้อโรค อันมีอยู่ ทั่วไปในอากาศ มิให้เกิดเป็นพิษขึ้นกับเรา. เช่นเดียวกับเชื้อ โรคต่าง ๆ ที่ปลิวไปได้ตามลม เช่นเชื้อวัณโรค ซึ่งย่อมมีอยู่ ทั่วไป ยากที่ใครจะหลบพ้น, แต่ที่ทุกคนไม่เป็นวัณโรคนั้น
น.333 ๒๓ ก็เพราะมีอำนาจต้านทานโลหิตในร่างกายของผู้นั้นมากพอ เชื้อ จุลินทรีย์เข้าไปก่อพืชพันธุ์ ไม่ได้. ความที่เราสามารถบังคับ ตัวเองได้ เป็นเครื่องป้องกันอันตรายอันประเสริฐ, เมื่อชนะ ตัวเองแล้ว ย่อมชนะสิ่งทั้งปวงในโลก. แม้จะเป็นคนอ่อน แอโดยเพศ โดยกำลังทรัพย์ กำลังกาย และอำนาจก็ตาม, ก็ยัง จะเป็นผู้ที่ไม่มีใครเอาชนะได้ แม้ที่สุดแต่ความตาย. อาชีพบางประเภทบังคับให้ผู้ประกอบต้องประสพต่อ อนิฏฐารมณ์ได้มาก เช่น คนค้าขายต้องทนวาจาหยาบคายของ คนซื้อ, ทนายความต้องอดทนต่อความเสียดสีของฝ่ายปรปักษ์, ยิ่งอยู่ในสตรีเพศ ยิ่งต้องระมัดระวังมากขึ้น เพราะฉะนั้น ทาง ที่จะไม่เป็นภัยต่อการงานและจิตใจ ก็คือการบังคับจิตหรือตัว เองได้เด็ดขาด, ให้อารมณ์นั้นเป็นสักแต่ว่าอารมณ์ไป ไม่มี พิษแก่เราแต่อย่างใด จึงจะเอาชนะคนหรืออารมณ์ที่เป็นศัตรู ได้ ทั้งทางตรงและทางอ้อม. แต่อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เป็นอนิฏฐารมณ์นั้น มิได้เป็น อันตรายมากเท่าสิ่งที่เป็นอิฏฐารมณ์. พูดตรงๆ ก็คือสิ่งที่เรา รักนั่นแหละ ทำอันตรายยิ่งกว่าสิ่งที่เราเกลียด. เมื่อคำนึงถึง ส่วนใหญ่แล้ว สิ่งที่เราพอใจ ทำให้เราหลงใหลอย่างไม่รู้สึก จึงยากที่จะบังคับ และมันย่อมทำอันตรายชนิดที่ยืดเยื้อเรื้อรัง
น.334 ๒๔ โดยเกรอะกรังอยู่ในใจไม่รู้สร่าง, กระทั่งล่วงไปเป็นสิบ ๆ ปี ก็ยังอาลัยอาวรณ์ถึง. ส่วนเรื่องของความโกรธนั้น แมจะเป็น ชนิดพยาบาท (ถ้ามิใช่มีเรื่องรักเป็นมูล) จะสูญหายไปจากจิต โดยเร็ว และโดยง่าย. ในโลกนี้มีของเพียงสองอย่างเท่านั้น คือสิ่งที่ทำให้เรารักหรือพอใจ กับสิ่งที่ทำให้เกลียดหรือไม่พอ ใจ. สิ่งที่ไม่ทำความรู้สึกสองอย่างนี้ให้เกิดขึ้น แม้มีก็เท่ากับ ไม่มี. สิ่งที่ทำอันตรายต่อจิตใจของคนเรา จึงมีเพียงสองอย่าง เท่านั้น. เมื่อระวังได้ โดยทำตัวเองให้ไม่ออกรับเอาอารมณ์ หรือที่เรียกกันว่า รู้เท่าอารมณ์ มันก็ไม่มีโอกาสผ่านเข้าไปใน ใจ และก่อเรื่องขึ้น. ถ้าทำได้ตามหลักแห่งอนัตตา คือไม่มีตัวเรา มีแต่ ความสับสนหมุนเวียนของธรรมหรือธรรมชาติ, ก็จะมีความรู้- สึกประจำอยู่เสมอในการที่ไม่มีผู้ถูกทำหรือผู้ทำ, ไม่มีเรามีเขา ซึ่งไม่มีกระทั่งผู้ชายผู้หญิงนักบวชหรือคนครองเรือน คงมีแต่ ธรรมชาติ คือจิตดิ้นรนไปจนกว่าจะพบความรู้ ความสงบ หรือ ความหลุดพ้นจากการวนเวียนเท่านั้น. ปัญญาของจิตจะเป็นผู้ ควบคุมความ ไม่มีเขามีเรามีตัวมีตนให้ดำเนินไปในทางที่ดีงาม คือ ที่เป็นไปเพื่อหลุดพ้น, จึงไม่ออกนอกคลองแห่งศีลธรรม ไปเอง. ถ้าเข้าถึงความจริงอันนี้ได้ ปัญหาเรื่อฆราวาสต่างกับ
น.335 ๒๕ นักบวช ก็หมดไป เพราะถ้าใครยังหนาอยู่ แม้จะเป็นนักบวช หรือฆราวาสก็ตาม ย่อมมีกิเลสเท่ากันก็ได้ เป็นแต่ต่างกันเป็น คนละรูปเท่านั้น. กิเลสเท่านั้นที่เป็นสิ่งทำอันตราย. มิใช่อา- รมณ์ . ใบบัวอยู่กับน้ำแท้ ๆ แต่ไม่มีโอกาสเปียกน้ำ, ทำอย่าง ไรก็ไม่เปียก; แต่ของบางอย่างเพียงแต่อากาศชื้นสักนิดเดียว เท่านั้นก็เปียกไปหมด ความจริงมีอยู่ดังนี้. และควรเข้าใจคำ ว่า "ครองเรือน" ให้ถูกต้อง.