แง่เขว ตอนที่ ๑๐ — เรื่องวิปัสสนาของพุทธศาสนา

น.85 79 ในสิ่งทั้งปวง จนกระทั่งเราปฏิบัติถูกต่อสิ่ง ทั้งปวง. อาตมาให้คำจำกัดความของคำว่าวิปัสสนา ไว้ดังนี้ว่าต้องเป็นการกระทำเพื่อให้เกิดความเห็นแจ้ง ตามที่เป็นจริง ในสิ่งทั้งปวงจนเราประพฤติปฏิบัติ ไม่ ผิดในสิ่งทั้งปวง จนไม่เกิดทุกข์เกิดโทษอะไรขึ้นมานี้ เรียกว่าวิปัสสนา เพราะฉะนั้นสิ่งที่เรียกว่า วิปัสสนา จึงไม่ใช่อะไรอื่น นอกไปจากการกระทำให้เกิดสติ ปัญญาเห็นแจ้งถึงขั้นที่จะเห็นความจริงว่าสิ่งทั้งปวงไม่ ควรยึดมั่นถือมั่น อีกนั้นเอง. ข้อที่ว่าสิ่งทั้งปวงไม่ ควรยึดมั่นถือมั่นนั้น ก็คือหลักพระพุทธศาสนาหรือ ตัวแท้ตัวจริงของพระพุทธศาสนา ดังที่ได้กล่าวมา แล้วในการบรรยายคราวก่อน ๆ ฉะนั้นตัววิปัสสนา ก็คือ ตัวการกระทำให้เกิดความเห็นแจ้งในตัวแท้ ของพุทธศาสนาที่ว่า "ไม่มีอะไรที่น่ายึดมั่นถือมั่น น่าเอาน่าเป็น" นั่นเอง นี่คือตัววิปัสสนา. แต่ทีนี้ จะเนื่องจากเหตุอะไรก็สุดแท้ หรือ ส่วนใหญ่มันเนื่องมาจาก ความขาดตอนของการ

น.86 80 กระทำที่ถูกต้องในเรื่องวิปัสสนา คราวที่บ้าน แตกสาแหรกขาดเกิดมาจากการรบพุ่ง หรือเกิดจาก การวิปริตแปรปรวนเป็นยุคเป็นสมัย เป็นครั้งเป็น คราว อันเป็นเหตุปัจจัยสำคัญอย่างหนึ่ง ซึ่งทำให้ การทำวิปัสสนาที่แท้จริงขาดตอนแล้ว เกิดมาปะติด ปะต่อ ทำกันใหม่ เดากันใหม่ ถึงกับเดาสุ่มก็มี จนใน ที่สุด คำว่าวิปัสสนามากลายเป็นชื่อของลักษณะ อาการกิริยาภายนอกไป เช่นนั่งนิ่ง ๆ เช่นนั่งหลับหู หลับตาภาวนา หรือว่านั่งเห็นสีเห็นแสง ได้รับปีติ ปราโมทย์ ความพอใจเป็นกิริยาอาการภายนอก ไป หมด ไม่เพ่งเล็งถึงตัวการกระทำให้เห็นแจ้งในส่วน หลักที่เป็นตัวแท้ของพุทธศาสนา แล้วก็เลยยุติกันเสีย ว่าวิปัสสนามีอยู่เพียงเท่านั้น อยู่เท่าที่ทำอะไรให้เห็น ได้ด้วยตา ว่าทำอาการแปลกๆ กว่ามนุษย์ธรรมดา อะไรได้หน่อย ก็เป็นวิปัสสนา. ที่ดีกว่านั้นหน่อย ก็เป็นเรื่องของหูทิพย์ ตาทิพย์เห็นโลกหน้าเห็นสวรรค์ เห็นนรก เห็นคนตายแล้วเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ เห็น

น.87 81 ไปเพียงเท่านั้น ก็เป็นวิปัสสนา : ไม่เคยพูดกันถึง ความเห็นแจ้งในข้อที่ว่า สิ่งทั้งหลายทั้งปวงเป็น อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ไม่ควรยึดมั่นเลย. ความไขว้ เขวในเรื่องการกระทำวิปัสสนาได้เกิดขึ้นอย่างนี้ จน บางคนไม่ทราบว่าวิปัสสนานั้นคืออะไร มีที่ไหน สับสนอลเวงไปหมด. อาตมาอยากจะยกอุทาหรณ์ด้วยเรื่องส่วนตัว ที่น่าขันสักเรื่องหนึ่ง คือว่าอาตมาเคยถูกถามมามาก เกินกว่า ๑๐ ครั้ง ๒๐ ครั้งว่า ที่สวนโมกข์ทำวิปัสสนา กันหรือเปล่า ? ท่านเจ้าคุณทำวิปัสสนาหรือเปล่า ? ท่านมหาทำวิปัสสนาหรือเปล่า ? อย่างนี้ ลองคิดดู ว่าอาตมาจะตอบอย่างไรดี ? อาตมาก็ ไม่ทราบว่า จะตอบอย่างไรดี เพราะว่าไม่ทราบว่าวิปัสสนาอะไร กัน ที่เขามุ่งหมายจะถาม หรือถ้าตอบไปก็จะไม่ตรง กับสิ่งที่เขามุ่งหมายจะถาม เลยตอบด้วยการนึ่ง ว่า "แล้วแต่คุณจะนึกเอาก็แล้วกัน" เป็นอันว่าแม้ใน ขณะนี้ เราก็มีความเข้าใจเรื่องวิปัสสนาไขว้เขวกัน

น.88 82 อยู่มาก จนมีคำถามอย่างนี้ขึ้น : หรือว่าถ้าวิปัสสนา แล้ว ก็ต้องเป็นอย่างที่วัดนั้นวัดนี้ ที่เขาติดป้ายบอก ว่าเป็นสำนักวิปัสสนา และมีกำหนดกี่ขั้นอย่างนั้น อย่างนี้ ว่ากี่ขีดกี่ขั้นแล้ว ที่ทำอะไรได้บ้าง ที่เป็น การปรากฏออกมาทางภายนอก ทางกิริยาอาการ ฉะนั้นขอให้ท่านนักศึกษาทั้งหลาย โดยเฉพาะท่าน ที่จะวินิจฉัยคดีในฐานะเป็นผู้พิพากษา โปรด สำเหนียกในความหมายของคำว่า วิปัสสนา นี้ให้ถูก ต้องด้วย ว่าต้องเป็นการกระทำชนิดที่ให้เกิดปัญญา หรือแสงสว่างจนรู้ว่าโลกนี้เป็นอย่างไรโดยแท้จริงแล้ว ประพฤติปฏิบัติไม่มีผิดต่อสิ่งทั้งปวงในโลก จึงจะ เรียกว่าวิปัสสนา : ส่วนที่ไปนั่งขัดสมาธิหลับหู หลับตาด้วยกิริยาอาการเคร่งขรึมอย่างนั้น เรียกว่า เป็นบุพพภาค อย่างดีที่สุดก็เรียกได้ว่าเป็นบุพพภาค ของวิปัสสนา เช่นว่าเราจะต้องไปสู่ป่า ไปสู่โคนไม้ นั่งลงตัวตรง เริ่มกำหนดลมหายใจ ทำจิตใจให้เป็น สมาธิเหล่านี้ ยังไม่ใช่ตัววิปัสสนา เป็นเพียงอุปกรณ์

น.89 83 ส่วนบุพพภาค คือเบื้องต้นที่สุด ที่จะอำนวยให้ เกิดตัววิปัสสนา คือการเห็นแจ้ง. แต่ถ้าเราจะใช้ พูดรวม ๆ กัน ก็เลยรวบเอาเข้าไว้ในเรื่องของ วิปัสสนาหมด อย่างนี้ก็ได้ นับตั้งแต่ออกไปสู่ป่า นั่งโคนต้นไม้ ตัวตรง จนกระทั่งทำให้เกิดญาณต่าง ๆ เรียกว่าวิปัสสนาหมด อย่างนี้ก็ได้ แต่เป็นเพียงการ กล่าวด้วยคำพูดภาษาชาวบ้าน ว่านั้นท่านไปทำ วิปัสสนา. วิปัสสนาตัวจริงนั้นยังไม่เกิด จนกว่าเมื่อไรจะมีความเห็นแจ้งว่าสิ่งทั้งหลาย ทั้งปวงเป็นอย่างไร คือสิ่งทั้งหลายทั้งปวงไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ไม่ควรยึดมั่นถือมั่นนั้นเอง : แต่ถ้าจะรวบเอาว่าทั้งหมดนั้นเป็นเรื่องวิปัสสนา ก็ เป็นเรื่องโวหารพูด คำพูด, เช่นพูดว่าเป็นพระฝ่าย วิปัสสนา อย่างนี้ก็ยังได้ วิปัสสนาตัวจริงตัวแท้ ย่อมเนื่องกันอยู่ อย่างใกล้ชิดกับหลักพระพุทธศาสนาที่ว่า สพฺเพ ธมฺมา นาลํ อภินิเวสาย ถ้าเขายังไม่เห็นความจริง

น.90 84 ข้อนี้ เรียกว่ายังไม่ถึงวิปัสสนา ยังไม่ถึงตัววิปัสสนา ยังไม่เกิดตัววิปัสสนา คือยังไม่เห็นว่าสิ่งทั้งหลาย ทั้งปวงไม่ควรยึดมั่นถือมั่น นี้เป็นข้อควรกำหนดไว้ อย่างหนึ่ง. และอีกอย่างหนึ่ง วิปัสสนานี้ ไม่ควร จะถูกแบ่งแยก ว่า วิปัสสนาสำนักนั้น สำนักนี้ วัด นั้นวัดนี้ คณะนั้นคณะนี้ เพราะมันไม่มีหลายวิปัสสนา ไปได้เลย มีแต่วิปัสสนาอย่างเดียวอย่างที่ว่านี้เท่านั้น ในเมื่อเราถือตามหลักพระพุทธวจนะ หรือตามพระ บาลี โดยเฉพาะอย่างยิ่งก็คือตามพระไตรปิฎก หรือ แม้ที่สุดแต่ตามอรรถกถา คือคำอธิบายของพระ ไตรปิฎก. ถ้าถือตามพระไตรปิฎก และตามคำ อธิบายของพระไตรปิฎกทั้งหมดทั้งสิ้น มารวบรวมเข้า ด้วยกัน เราก็จะได้หลักวิปัสสนาอย่างนี้แต่อย่างเดียว เท่านั้น คือทำให้เกิดความเห็นแจ้งในอนิจจัง ทุกขัง อนัตตานี้. ส่วนวิธีทำซึ่งยังไม่ถึงตัววิปัสสนาเป็น เบื้องต้นนั้น แม้มันผิดแผกแตกต่างกันได้บ้าง แต่

น.91 85 ต้องเป็นไปเพื่อผลอย่างเดียวกันทั้งนั้น ฉะนั้นมันจึง ไม่ใคร่แตกต่างกันนัก คือทำจิตให้สงบ ให้เหมาะสม ที่จะพิจารณาสิ่งต่าง ๆ แล้วก็พิจารณาสิ่งต่าง ๆ จนเห็นตัวจริงตัวแท้ของสิ่งต่าง ๆ ว่าไม่เที่ยง เป็น ทุกข์ เป็นอนัตตา, ความจริงมันไม่ควรจะมีวิปัสสนา แบบไทย หรือแบบพม่า หรือแบบลังกา หรือ แบบไหน ๆ มันมีแต่วิปัสสนา แบบของพระพุทธ- เจ้าแบบเดียว เลยต้องทำไปตาม แบบของท่านที่ กล่าวไว้อย่างเหลือเพื่อในพระบาลี. จะทำสมาธิด้วย วิธีใดก็ได้ ท่านวางแบบไว้หลายอย่าง หรือหลาย สิบอย่าง แต่มันคล้ายกันทั้งนั้น คือฝึกกำหนดสิ่งใด สิ่งหนึ่งให้เป็นอารมณ์ เพื่อจิตจะไม่หนี ไปเสีย ทางอื่น มันจะได้กำหนดเป็นอารมณ์สำหรับตั้งมั่น เป็นอารมณ์เดียว มีกำลังแก่กล้า แล้วก็พิจารณา สิ่งทั้งหลายทั้งปวง. ถ้าเป็นเรื่องวิปัสสนา ในพระ พุทธศาสนาแล้ว มันจะมีแต่อย่างเดียว และอยู่ใน ลักษณะเช่นที่กล่าวนี้ ถ้าผิดจากนี้ ควรจะกล่าวได้

น.92 86 ว่าไม่ใช่วิปัสสนา ไม่ใช่วิปัสสนา พูดออกไปอย่างนี้ ได้เลย: หรือไม่วิปัสสนา ในพระพุทธศาสนา. คือ ถ้าไม่เกิดความเห็นแจ้งอย่างนี้ ไม่เรียกว่าวิปัสสนา: ถ้าไปเกิดความเห็นแจ้งอย่างอื่น ก็เรียกว่าวิปัสสนา นอกพุทธศาสนา คือไม่ใช่พุทธศาสนา. วิปัสสนาของพระพุทธเจ้า มุ่งหมายแต่ จะให้เห็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา หรือรวมเรียกว่า สูญญตา ว่าไม่มีอะไรที่ควรยึดมั่นถือมั่น. วิปัสสนา ของ พระองค์ ไม่ ได้ มุ่งหมาย จะพูด กับ คนที่ตายแล้ว หรือเห็นนรกเห็นสวรรค์ หรือเห็นอะไรทำนองนั้น ฉะนั้น เราจึงถือว่าไม่ใช่วิปัสสนาของพระพุทธเจ้า ถ้าเป็นไปอย่างนั้นมันมีปัญหาที่อาจเกิดขึ้นได้ ในเมื่อ จะต้องวินิจฉัยคดีต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับวิปัสสนา เพราะว่า นับวันแต่จะเป็นสิ่งที่ให้เกิดความสนใจ และยึดถือกัน มากขึ้น จนเป็นหนทางแห่งการเข้าใจผิด วิวาทบาด หมางทำอันตรายกันก็ได้ และถ้าเป็นไปมากจนนอก ลู่นอกทาง คือว่าเป็นวิปัสสนาเพื่อลาภผลสักการะ

น.93 87 ไม่ใช่เพื่อนิพพานแล้ว จะถึงกับฆ่าคนตายก็ ได้เพราะ มันเป็นสิ่งที่ทำให้เกิดความยึดมั่นถือมั่น และเป็นสิ่ง ที่อาจจะ ใช้เป็นเครื่องมือในการแสวงหาลาภสักการะ ได้ แม้ในสมัยนี้นั่นเอง. ฉะนั้นคงจะมีปัญหาเกี่ยว กับเรื่องนี้ ในอนาคตโดยแน่นอนไม่มากก็น้อย. ทีนี้ เรื่องต่อไปคือเรื่อง คำว่า บุญ. คำว่า บุญ เป็นคำที่มีความหมายดิ้นได้หลายอย่าง หลาย ทาง. ดิ้นไปในทางเป็นอันตรายจนถึงกับทำให้คน หมดเนื้อหมดตัว วิบัติฉิบหายก็มี : นี่ความหมาย ของคำว่า บุญ ดูเอาเถอะ : เป็นไปในทางให้คนเรา อยู่เย็นเป็นสุขก็มี คำว่าบุญ ๆ นี้ เป็นคำเก่าแก่มาก คือ เก่าแก่กว่าพระพุทธเจ้าเสียอีก และเป็นคำแรกเริ่ม เดิมทีที่มนุษย์เริ่มรู้จักแสวงหาสิ่งที่เรียกว่าดี ว่าสูง เป็นครั้งแรก ได้ใช้คำว่า บุญ. ความหมายของ ศัพท์เก่าแก่ศัพท์นี้ ลางเลือนอยู่เหมือนกัน แต่พอ

น.94 88 ที่จะสรุปได้ว่า อย่างน้อยก็มีอยู่ ๒ ความหมาย คือ ว่า รูปศัพท์รูปหนึ่ง มุ่งไปในทำนองทำให้ ฟูใจ คือให้ใจพองฟู สบายใจหรืออิ่มใจ นั้นอย่าง หนึ่ง: และ รากศัพท์อีกรายหนึ่งมีความหมาย ว่า เป็นเครื่องชำระชะล้างสิ่งที่เป็นบาป คือ สิ่งที่ตรงกันข้ามจากบุญ. อาตมาเชื่อว่าความหมาย แรก ที่ว่าเป็นเครื่องชูใจทำใจให้พองให้สบายนั้น แหละ เป็นความหมายอันแรก ที่มนุษย์เราเริ่มรู้จัก บุญ ในความหมายอันนี้ก่อน แล้วจึงเริ่มรู้จักบุญ ในความหมายที่สอง คือเป็นเครื่องชำระล้างบาป. แต่เดี๋ยวนี้ โดยเฉพาะสมัยนี้ ที่เราเห็นกันมาก มัน เป็นความ เสื่อมในทางสติปัญญาของพุทธ บริษัทเองก็ ได้ คือมักไปเพ่งบุญกันแต่ในความหมายแรก คือ เครื่องให้สบายใจ พูใจ อิ่มเอิบใจ ผยองใจ ว่า มีอะไรดีกว่าคนอื่น ๆ ยิ่งกว่าคนอื่น ๆ ไปเสียหมดเลย หวังบุญกันในทางนี้ จนถึงกับลงทุนทุ่มเทสิ่งต่าง ๆ เพื่อจะให้ได้มาซึ่งบุญ ตามที่เขาสอนไว้ว่าให้ทำ

น.95 89 อย่างไร ทำให้คนบางคนถึงกับขายบ้านขายเรือน ขายที่ดิน หรือยกถวาย วัดหมดสิ้น จนกลายเป็นคนขอ ทาน นี่ก็ด้วยหวังบุญเพื่อความอิ่มใจในลักษณะเช่น นี้ ; หรือบางคนจะถือความหมายที่สองว่า บุญคือ เครื่องชำระบาป ก็ยังมีความเข้าใจผิดและโง่เขลา อยู่มาก อย่างเดียวกันอีก คืออวดด้วยการทำอย่าง นั้น ว่าบาปจะหมดสิ้น เช่นว่าทำบุญให้ทานจนหมด เนื้อหมดตัว แล้วบาปก็พลอยหมดสิ้นไปด้วย หารู้ไม่ ว่าความ โง่หลงอย่างนั้น มันเป็นตัวบาปอยู่ ในตัวแล้ว แล้วมันจะช่วยล้างบาปให้หมดสิ้นไปได้อย่างไร ; จึง ไม่สำเร็จประโยชน์ตามความหมายของคำว่า บุญ ซึ่ง เป็นเครื่องชำระบาปหรือล้างบาป, พระ พุทธ ภาษิต ก็มีอยู่เหมือน กันว่า "จงทำบุญทั้งกลางวันและกลางคืน" นี่พุทธภาษิต ตรัสไว้อย่างนี้ตรง ๆ อย่างนี้; แต่คำว่า บุญของพระ พุทธเจ้าในที่นี้ ท่านหมายถึงสิ่งที่ตรงกันข้ามกับบาป ชนิดที่จะเป็นเครื่องขจัดบาปได้จริง ๆ ไม่ใช่เป็นเรื่อง

น.96 90 ของความงมงาย: แต่ก็เป็นคำสอนสำหรับบุคคลใน ประเภทแรก ประเภทต้น ๆ คือยังไม่สามารถจะรู้จัก สิ่งที่สูงไปกว่าบุญ คือยังไม่ได้พูดกันถึงเรื่องมรรค ผลนิพพานเลย : พูดกันแต่เรื่องบุญเรื่องบาป แล้วก็ ตรัสสอนว่าให้ทำบุญทั้งกลางวันและกลางคืน คือให้ ทำดี ทำถูก ทำชอบ หรือทำชนิดที่เป็นบุญทั้งกลางวัน และกลางคืน คำสอนมีสอนอย่างนั้นจริง แต่ที่ จะให้มีความเข้าใจว่าขายบ้านขายเรือน เอาเงินไป ถวายวัด อย่างนี้ไม่เคยมี เพราะว่านั้นจะเป็นบุญใน ลักษณะที่จะเป็นเครื่องขจัดบาปไม่ได้ เพราะว่าบาป ไม่อาจจะขจัดไปได้ด้วยการกระทำอย่างนั้น : บาป อาจจะขจัดไป ได้ด้วยการประพฤติที่ถูกต้อง เพราะว่า บาปคือการประพฤติที่ ไม่ถูกไม่ต้อง ฉะนั้น ขอให้จำ ไว้เป็นหลักว่า บาปคือการกระทำที่ไม่ถูกไม่ต้อง มัน จะต้องถูกชำระด้วยการกระทำที่ถูกที่ต้อง. ฉะนั้น ทาน จะเป็นการกระทำที่ถูกต้องขึ้นมาได้ก็ต่อเมื่อทำ ถูกต้องตามหลักแห่งพระพุทธศาสนา ที่อาตมาได้

น.97 91 อธิบายแล้วในวันก่อน: ศีล ก็ต้องเป็นการรักษาศีล ที่ถูกต้องตามหลักของพุทธศาสนา ที่ ได้อธิบายแล้ว ในวันก่อน : แม้แต่การเจริญสมาธิ ซึ่งถือว่าเป็น บุญชั้นหนึ่งเหมือนกัน ก็ต้องเป็นไปอย่างถูกต้องตาม หลักของพระพุทธศาสนา คือต้องมีความมุ่งหมายที่ ถูกต้องเป็น จุดหมาย ปลายทางใน การที่จะ ปล่อยวาง ความยึดถือในสิ่งทั้งปวง การให้ทาน ต้องเป็นไปเพื่อกำจัดกิเลสเช่น ความตระหนี่เป็นต้น หรือรวมเรียกว่ากำจัดความ เห็นแก่ตน จึงจะเกิดเป็นทานในพระพุทธศาสนาหรือ เรียกว่าบุญ ในพระพุทธศาสนาที่จะชำระบาปให้หมด ไปได้ ถ้าผิดไปจากนี้แล้ว การให้ทานนั้นแหละ จะ กลายเป็นช่วยขยายบาปให้มันกว้างออกไปก็ได้ คือทำ ไปด้วยความโง่เขลาอย่างใดอย่างหนึ่ง จนเดือดร้อน มากไปกว่าเดิม ในที่สุด จะต้องทำบาปยิ่งกว่าเดิม การรักษาศีล ก็เหมือนกัน ที่จะให้เป็นบุญ บุญที่ จะให้สำเร็จมาจากศีล มันต้องรักษาศีลชนิดที่ถูก

น.98 92 ต้องตามหลักของพระพุทธศาสนา คือขจัดโทษทาง กาย ทางวาจา เป็นบันไดให้เกิดสมาธิปัญญาตาม ลำดับไป แต่อย่างน้อยที่สุดต้องให้ศีลที่รักษาอยู่นั้น เป็นการขจัดความเห็นแก่ตัว ขอให้ท่านนักศึกษา ทั้งหลายจำวลีที่ว่า "ความเห็นแก่ตัว” นี้ไว้ให้ มาก มันใช้ ได้ทุกกรณีทีเดียว : ในกรณีให้ทานก็ดี รักษาศีลก็ดี สมาธิก็ดี หรือปัญญาก็ดี หรืออะไรอื่น ๆ นอกไปจากนี้ก็ดี ที่เป็นหลักปฏิบัติแล้ว ต้องเป็นไป เพื่อขจัดหรือขูดเกลาความเห็นแก่ตัวทั้งนั้น จึงจะ เป็นการกระทำที่อยู่ในขอบวงของพุทธศาสนา. จะ เป็นการให้ทานก็ตาม รักษาศีลก็ตาม สมาธิก็ตาม ปัญญาก็ตาม หรือการประพฤติการเอื้อเพื่อช่วย เหลือเผื่อแผ่อะไรกันอย่างอื่นก็ตาม เพราะว่าความ เห็นแก่ตัวนี้ มันตรงกันข้ามจากการปล่อยวางตัว. การปล่อยวางตัว คือหลักพระพุทธศาสนา ที่เรียกว่าอนัตตา หรือสูญญตา. หลักพระพุทธ ศาสนาต้องเป็นเรื่องปล่อยวางตัวหรือของของตัว, ทีนี้

น.99 93 ถ้าการกระทำใด ๆ มันเป็นไปเพื่อขูดเกลาความเห็น แก่ตัวแล้ว การกระทำนั้น ๆ มันก็ต้องเป็นไปเพื่อการ ปล่อยวางตัวเป็นธรรมดา, เราจึงจำได้ง่าย ๆ. ถือ เป็นหลักได้ง่าย ๆ ไม่ต้องท่องมาก ไม่ต้องเรียนมาก แต่เป็นหลักอันเดียวที่ใช้ ได้ และรับประกันได้ ว่า จะไม่ผิดไปจากหลักของพระพุทธศาสนา. ในเรื่องนี้ ท่านอาจจะยกตัวอย่างมาได้ตามลำพังตนเอง เช่นว่า ให้ทานไป ให้เงิน ให้ของ ไปแก่คนใดคนหนึ่ง ด้วย หวังว่าเขาจะรักเรา เขาจะช่วยเหลือเรา ยกย่องเรา อย่างนี้ ไม่ใช่ทานในพระพุทธศาสนา. มันเป็นการ ลงทุนค้า หรือเป็นการหว่านอะไรไปจ้างเขา ไม่ใช่ ทานในพระพุทธศาสนา แม้จะเป็นการให้สิ่งของมาก มายสักเท่าไรก็ตาม: แม้ที่สุดแต่การให้ทาน โดย หวังเอาสวรรค์ แลกสวรรค์วิมานเพื่อกิเลสตัณหา อย่างนี้ ไม่ใช่ทานในพระพุทธศาสนา. ถ้าใครมา บอกว่ามันเป็นทานในพระพุทธศาสนา ก็ต้องถือว่า เขามาหลอก หรือมาโกหก ไม่ต้องคิดว่าผู้พูดนั้นจะ

น.100 94 เป็นพระ หรือเป็นฆราวาส : แต่ว่ามันมีข้อแก้ตัว หรือมีทางออกว่า เขาพูดเช่นนั้น เพื่อจะจูงคนที่ยังโง่ ให้ทำ เขาไม่ได้เจตนาจะหลอก แต่ก็ต้องหลอกอยู่ดี เพราะว่าคนที่จะทำมันยังโง่เกินไป เขาจึงต้องหลอก ว่าให้ทานแล้ว จะได้สวรรค์จะได้วิมานเท่านั้นหลัง เท่านี้หลัง เป็นต้น. ข้อนี้ มันก็เป็นทางออกจริง แต่ อาตมาก็ยังเห็นว่าไม่มีทางที่จะกล่าวได้ว่า การกล่าว เช่นนั้นเป็นหลักในพุทธศาสนา หรือเป็นคำที่พระ พุทธเจ้าท่านประสงค์จะ ให้เราพูดหรือใช้บอกสั่งสอน กัน. ที่แท้มันมีแต่เรื่องให้ขูดเกลากิเลส หรือขูด เกลาบาปไปเสียทั้งนั้น ไม่มีเรื่องอื่นนอกไปจากนี้และ พุทธศาสนาก็ ไม่ประสงค์จะใช้วิธีหลอก, ต้องการจะ พูดความจริง หรือว่าใช้เหตุผล พยายามที่จะใช้ เหตุผล ให้เกิดสติปัญญาเป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน มากกว่าที่จะ ให้ก้มหน้างมงายหลับหู หลับตาให้เขาจูง ไปอย่างวัวอย่างควาย ถึงแม้มันจะมีผลดีอยู่บ้าง ก็ ไม่คุ้มกัน: ฉะนั้นเราจะต้องรู้จักความหมายของคำ

น.101 95 ว่า บุญ ให้ถูกต้องอย่างนี้ เพื่อประกันความเข้าใจ ผิด และประกันการกระทำที่ผิด อาศัยเหตุนี้เอง อาตมาจึงพยายามแนะนำ ให้มี การแบ่งคำว่า บุญ นี้ ออกเป็น ๒ คำ คือ เป็น บุญ คำหนึ่ง เป็น กุศล คำหนึ่ง ถ้าว่าเป็น บุญ ก็หมายถึงเป็นการฟูใจ สบายใจ อิ่มใจ ได้ผล อย่างนี้เรียกว่า บุญ: แต่ถ้าเป็นความฉลาดเป็นสติ ปัญญา ขูดเกลาบาปคือความเห็นแก่ตัวโดยตรงแล้ว อยากให้เรียกว่า กุศล มากกว่า: ฉะนั้น ท่านจะเห็น ได้ว่า สิ่งที่เรียกว่า กุศล นั้น มันก็อันเดียวกันกับบุญ แต่อยู่ในลักษณะที่ปลอดภัยกว่า คือปลอดภัยแก่คน ทุกคน ไม่ทำให้คนตกเป็นเหยื่อของภัยได้ ไม่ทำ ให้คนตกเป็นเหยื่อของบุคคล หรือตกเป็นเหยื่อของ กิเลสตัณหาได้. ส่วนคำว่า บุญ ในความหมายที่ เป็นเครื่องอิ่มอกอิ่มใจ ฟูใจนั้น ไม่แน่: ถ้าอิ่มอก อิ่มใจฟูใจผิดทางแล้ว ก็ตกเป็นเหยื่อของคนก็ได้ ตกเป็นเหยื่อของกิเลสตัณหาก็ได้, อยู่ในฐานะที่ต้อง

น.102 96 ระมัดระวังเป็นอย่างยิ่ง, มิฉะนั้นแล้ว มันก็ไม่เกิด คำที่เรียกว่า เมาบุญ. อาการที่เรียกว่าเมาบุญ นั้น ขอให้สังเกต ดูเถิด วินาศทุกรายทีเดียว. ถ้ามีการเมาบุญมากที่ ไหนแล้ว ก็จะมีการวินาศตามมาด้วยทุกราย ฉะนั้น จะเห็นได้ว่าบุญนั้น มันยิ่งกว่าเหล้า คือจะทำความ วินาศให้ยิ่งกว่าการกินเหล้า หรือเมาเหล้า เพราะ มันสนิทลึกซึ้ง ครอบงำจิตใจได้ลึกซึ้งกว่าเหล้า, อาตมาคาดคะเนหรือคำนวณเอาอย่างนั้น ถ้ามีการ เมาเข้าเมื่อไร สิ่งที่เรียกว่าบุญ ก็ไม่ใช่บุญแน่ แต่ มันเป็นยาพิษชนิดหนึ่ง ซึ่งซ่อนแฝงไว้ในนามของ คำว่าบุญ ทำให้คนเมาบุญต้องวินาศเป็นที่น่าสงสาร แล้วก็เลยพาลหาเหตุดูหมิ่นพระพุทธเจ้า ดูหมิ่นพระ- พุทธศาสนาไปเลย ว่าทำให้คนวินาศฉิบหาย ไม่ เป็นสิ่งที่ควรเคารพหรือถือปฏิบัติอีกต่อไป: ฉะนั้นจะ ไปโทษใครไม่ได้ โทษคนเข้าใจผิดนั้นเองดีกว่า,

น.103 97 เขาเป็นคนเข้าใจผิดในเรื่องบุญเรื่องกุศล: ฉะนั้นเรา ควรจะมีความรู้ในคำจำกัดความของคำว่าบุญไว้ให้ถูก ต้องอย่างที่กล่าวมาแล้ว ว่าความหมายที่ว่าเป็น เครื่องฟูใจนั้น ไม่ปลอดภัย. ความหมายที่ว่าเป็น เครื่อง ชำระบาป หรือความชั่วนั้น เป็นความปลอดภัย และจะต้องพินิจพิจารณา ดูแลให้บุญของเราเป็นไป ในลักษณะเช่นนี้. เมื่อจะต้องวินิจฉัยสิ่งที่เรียกว่าบุญ หรือบาป ก็จะต้องเอาความหมายอันนี้เป็นเกณฑ์ อย่าเอาแต่ว่าเป็นความนิยมของคุณย่าคุณยาย หรือ ขนบธรรมเนียมจารีตประเพณีบางอย่างที่มันงมงายมา ตั้งแต่ครั้งไหนก็ ไม่ทราบ มาเป็นบุญไปเสียหมด มันจะทำลายพุทธศาสนา คือทำให้พระพุทธศาสนานี้ ถูกตู่ ถูกเอาของที่ไม่ใช่พุทธศาสนามาเป็นพุทธศาสนา แล้วเป็นผลร้ายแก่พุทธศาสนาเอง. นี่เป็นการชี้ให้ เห็นความเข้าใจเขวในเรื่องที่เกี่ยวกับคำ.

น.104 98 ทีนี้ อาตมาอยากจะชี้ต่อไป ถึงแง่ที่อาจจะ เกิด ความเข้าใจเขว เกี่ยวกับความหมายของ ประโยค หรือพระพุทธภาษิต หรือตลอดถึง ภาษิตบางอย่าง ซึ่งไม่ใช่เป็นพุทธภาษิตก็จริง แต่เรา ถือกันว่า เป็นหลักในพระพุทธศาสนา คือเป็น สาวกภาษิตหรือธรรมภาษิตที่พระพุทธเจ้าก็ต้องทรงรับ รอง. ที่นึกได้ที่แรก และเนื่องจากมีคนถามมากที่ สุด ก็คือประโยคที่ว่า "จงอาศัยอาหาร ละอาหาร เสีย; อาศัยตัณหา ละตัณหาเสีย: อาศัยมานะ ละมานะเสีย" ท่านจงฟังดูให้ดี ประโยคนี้เป็นคำ ของพระอานนท์กล่าวในพระไตรปิฎก มีอยู่แห่งเดียว เท่าที่อาตมาได้พบ และยืนยันว่าเท่าที่ได้ศึกษามา ก็พบอยู่แห่งเดียวในพระไตรปิฎกตั้งมากมาย. ข้อ ความมีอยู่ว่า อาศัยอาหาร ละอาหาร, อาศัยตัณหา ละตัณหา, อาศัยมานะ ละมานะ, แต่คนยึดถือกันมาก โดยเฉพาะประโยคที่ว่า อาศัยตัณหา ละตัณหา

น.105 99 นั่นเอง. เขาหาแง่หาเลสที่จะทำไปในทางของกิเลส ตัณหาตามชอบใจตัวเอง แล้วมาแก้ตัวว่าเพื่อจะละ ตัณหาอย่างไรเล่า." มันเป็นการแก้ตัวด้วยอาศัยหลัก ธรรมะข้อนี้เอง มีที่อ้างในพระไตรปิฎก ที่ว่า อาศัย ตัณหา ละตัณหาก็จริง แต่มันเลยขอบเขตของ ความหมายตามหลักในพระไตรปิฎก คือเขาเอาไป อ้างสำหรับจะทำเพื่อกิเลสตัณหายิ่งขึ้น แล้วอธิบาย ว่าจนมันถึงจุดอิ่มตัวแล้ว ก็หยุดเอง. นี่ ขอให้คิดดู ว่าน่าหวาดเสียวน่าสะดุ้ง ในข้อที่ว่าจะต้องทำไปตาม อำนาจของกิเลสตัณหาจนถึงจุดอิ่มตัว แล้วมันก็จะ เกิดความพอใจถึงที่สุด แล้วก็หยุดกิเลสตัณหาได้ เอง. ข้อนี้อาตมาขอยืนยันว่าเป็นคำอธิบายหรือเป็น การตีความที่ผิดเกินกว่า ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ คือผิด อย่างยิ่ง จนไม่รู้ว่ากี่ร้อยเปอร์เซ็นต์. ท่านอย่าได้ ถือเป็นหลักตรงตามตัวหนังสืออย่างที่กล่าว คำว่า อาศัยตัณหา ละตัณหา นี้ มีคำอธิบายอย่างอื่น ไม่ใช่อย่างนั้น

น.106 100 เพื่อความรู้ที่สมบูรณ์หรือแจ่มแจ้งในเรื่องนี้ ก็ควรจะได้ทราบ เรื่องที่เป็นต้นตอ อันเป็นที่มา ของหลักพุทธศาสนาข้อนี้ เสียบ้างตามสมควร จะดีกว่า: เรื่องมีว่า ภิกษุณีองค์หนึ่ง จะมีความ คิดอย่างไรก็ไม่ปรากฏ เพราะว่าในบาลีนั้นไม่ได้ กล่าว กล่าวถึงแต่ว่าภิกษุณีรูปนั้นได้ส่งคน ให้ไป ช่วยบอกพระอานนท์ ว่าให้มาเยี่ยมในฐานะที่กำลัง บ่วย. พระอานนท์ได้มาที่สำนักของภิกษุณีรูปนั้น. ภิกษุณีนั้นเห็นพระอานนท์มาแต่ไกล ก็ชักผ้าคลุมหัว นอนทำเป็นที่ว่าเป็นคนป่วย. เมื่อพระอานนท์ได้มาถึง ที่อยู่ของภิกษุณีนั้นท่านได้กล่าวข้อความนี้, ข้อความ ที่เป็นเหตุให้เกิดการตีความหมายอย่างตลบแต่ลง. นี้ ว่า "ดูก่อน น้องหญิง ! " เธอจงอาศัยอาหารละ อาหาร, จงอาศัยตัณหาละตัณหา, จงอาศัยมานะ ละมานะ, ส่วนเมถุนธรรมนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่าเป็นสิ่งที่ต้องชักสะพานโดยเด็ดขาด." พระ อานนท์ท่านกล่าวเท่านี้ก็เพียงพอที่จะทำให้ภิกษุณีนั้น

น.107 101 ต้องลุกขึ้นหมอบที่เท้า ขออภัยขอโทษว่าได้ทำไปด้วย ความเขลาและความประมาท ต่อนี้ไป จะไม่ทำอะไร แปลก ๆ อย่างนี้อีก. พระอานนท์ ได้ให้อภัยว่า เมื่อรู้สึกว่าเป็นโทษก็ยอมรับว่าเป็นการอดโทษ พระอานนท์ท่าน อธิบายข้อความเหล่านี้ ว่า การอาศัยอาหารละอาหาร นั้น คือให้กิน อาหาร ไม่ใช่ไม่ให้กินอาหาร, แต่ว่าในขณะที่กิน อาหารนั้น ต้องควบคุมสติสัมปชัญญะ กินเท่าที่มี ความรู้สึกว่ากินเพื่ออยู่ อย่างที่เราเรียกกันในสมัยนี้ ว่ากินเพื่ออยู่ ตามบาลีว่าไม่ใช่กินเพื่อเล่น ไม่ใช่ กินเพื่อมัวเมา " ไม่ใช่กินเพื่อเกิดกำลังพลังทางกาย เพื่อประดับตกแต่งร่างกายให้งดงาม นี้ ไม่ใช่, แต่ กินเพียงเพื่อจำเป็นจะต้องกิน เพื่อชีวิตอยู่พอสะดวก สบายในการที่จะปฏิบัติหน้าที่ของตน. ถ้าใครกิน อาหารอยู่ด้วยสติสัมปชัญญะอย่างนี้ทุกวัน ๆ แล้ว การกินอาหารของบุคคลนั้น จะเป็นการละอาหาร คือเหมือนกับไม่กินอาหาร: อาหารในที่นี้เป็นชื่อ

น.108 102 ของกิเลส ที่เป็นเหตุให้เกิดความอยากกินอาหาร หรืออยาก ในทางอื่นซึ่งท่านเรียกว่าอาหารเหมือนกัน เช่นทำให้เกิดความอยากความต้องการ ทางตา ทางหู ทางจมูก ทางลิ้น ทางกาย. รูปเสียงกลิ่นรสสัมผัส เหล่านี้ ก็เรียกว่าอาหารเหมือนกัน แต่ถ้าเราพิจารณา อยู่อย่างนี้ และกินอาหารแล้ว. การกินอาหารนั้น เองมันจะละอาหาร คือละกิเลสที่เนื่องในอาหารนั้น ได้. ประโยคว่า จงอาศัยอาหาร ละอาหาร เสียนั้น มันหมายความอย่างนี้ ท่านได้อธิบาย ประโยคว่า "อาศัยตัณหา ละตัณหา" ต่อไปว่า ภิกษุองค์หนึ่ง ได้ยินข่าวว่า ภิกษุอีกองค์หนึ่งปฏิบัติอย่างนั้น ๆ จนบรรลุเป็น พระอรหันต์ไปแล้ว ก็เกิดความอยากอย่างแรงกล้า ในการ ที่จะเป็นพระอรหันห์เหมือนกับภิกษุองค์ โน้น บ้าง ท่านจึงได้พยายามปฏิบัติอย่างเข้มงวดกวดขัน และ ในที่สุดก็ได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งกับเขาด้วย เหมือนกัน: อย่างนี้เรียกการกระทำของภิกษุองค์นั้น

น.109 103 ว่าท่านได้อาศัยตัณหาเพื่อละตัณหาเสีย. การที่ท่าน มีตัณหาคือความอยากที่จะเป็นพระอรหันต์นั้นแหละ ได้เป็นเครื่องมือสำหรับปฏิบัติอย่างเข้มงวดกวดขัน จน ตัดกิเลสตัณหาได้เด็ดขาด และเป็นพระอรหันต์; นี่แหละ คือการอาศัยความอยากในนิพพาน มาเป็น ตัณหา แล้วก็ปฏิบัติจนบรรลุนิพพาน. หลักข้อนี้ เป็นคำตอบของปัญหาที่มักจะถามกัน โดยมาก ได้ดีที่- เดียว คือปัญหาที่ว่า อยากไปนิพพานเป็น ตัณหาหรือไม่ ? ถ้าอาศัยหลักข้อนี้แล้ว ตอบได้ ทันทีว่าอยากไปนิพพานก็เป็นตัณหา : แต่ว่าเป็น ตัณหาอีกชนิดหนึ่ง คือเป็นตัณหาที่อยากจะฆ่า ตัณหา. มันเป็นตัณหาอีกชนิดหนึ่ง ไม่ใช่เป็น ตัณหา ในรูปเดียวหรือศัพท์เดียวกันกับที่ว่า ตัณหา เป็นเหตุให้เกิดทุกข์ แต่มันเป็นสำนวนโวหารของ ภาษาพูด. ข้อนี้ต้องวินิจฉัยกันจนถึงว่า แม้ว่าความ อยากไปนิพพานทำให้ต้องปฏิบัติเข้มงวดกวนขั้น จน

น.110 104 ได้รับความยากลำบากมากนี้ เราก็ไม่เรียกว่าความ ทุกข์ เพราะว่าความทุกข์นั้น ท่านหมายถึงความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตาย ความประสพกับสิ่งไม่ เป็นที่รัก พลัดพรากจากสิ่งที่เป็นที่รัก โสกะปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสและสรุปรวมลงในความยึดถือ อะไรต่าง ๆ ว่าเป็นตัวกูหรือของกู. ท่านไม่ได้ระบุ ความทุกข์ ว่าเป็นความยากลำบากที่เกิดมาจากการ ปฏิบัติเพื่อไปนิพพานเลย : ฉะนั้น เราถือว่ามัน เป็นคนละอันกันกับตัณหาที่เป็นตัวกิเลสตัณหา. แต่ ถ้าจะต้องเรียกว่าตัณหา ก็เรียกได้ คือเป็นตัณหา ในพระนิพพาน. บาลีก็มีอยู่หลายคำที่ใช้เรียกแทน กัน เช่นเรียกว่า ธรรมราคะ ก็มี. ฟังดูแล้ว ก็น่าตกใจเหมือนกัน คือคำว่าธรรมราคะ แปลว่า มีราคะในธรรม. แต่ราคะเช่นนี้ ไม่ใช่ราคะ อันเดียวกันกับราคะ โทสะ โมหะ. มันเป็นคำที่เป็น โวหารพูดอีกอย่างหนึ่ง. ที่เรียกว่า ธรรมนันทิ ก็มี คือมีความพอใจเพลิดเพลินอย่างยิ่งในธรรม. คำว่า

น.111 105 ราคะ ก็ดี นันทิ ก็ดี ตัณหา ก็ดี เหล่านี้ตามปกติ เป็นชื่อของกิเลส หรือที่เราได้ยินได้ฟังกันทั่วไปนั้น เป็นชื่อของกิเลส เว้นไว้แต่เราจะไปซอกแซกค้น หาข้อความในพระไตรปิฎกซึ่งก็มีอยู่ไม่กี่แห่ง และ มีอยู่ไม่กี่คำ ที่ใช้คำมีสำนวนอย่างนี้ : ฉะนั้นเป็น อันว่า คำว่า ตัณหาก็ดี ราคะก็ดี นันทิก็ดี ใน กรณีทั่วไปใช้เป็นชื่อของกิเลสที่ต้องละ เป็นสิ่งที่พึง รังเกียจ: แต่ในที่นี้กลายเป็นสิ่งที่ตรงกันข้ามคือเป็น ที่สิ่งที่ต้องใช้เป็นเครื่องมือหรือเป็นที่พึ่งได้.ส่วนความ หมายอันแท้จริงนั้น เราจะเห็นได้ว่า คำว่าอาศัย ตัณหา ละตัณหานั้น คืออาศัยตัณหาชนิดที่ เป็นการอยากฆ่าตัณหา: ไม่เหมือนกับคำอธิบาย ของคนที่ขบถต่อหลักธรรมะ หรือว่าตกเป็นเหยื่อ ของวัตถุนิยม จนลืมหูลืมตาไม่ขึ้น แล้วก็มาอธิบาย เอาเองใหม่ว่า ให้ทำตามอำนาจของกิเลสหรือ ตัณหาไปเรื่อย ๆ จนถึงจุดอิ่มตัวแล้ว มันก็จะหมด กิเลสตัณหาเอง; อย่างนี้เป็นการผิดอย่างเด็ดขาด

น.112 106 คือไม่มีทางที่จะตรงตามหลักนี้ได้ จึงได้นำมากล่าว ไว้เพื่อกันความเข้าใจเขว. ประโยคที่สามของท่านมีว่า "จงอาศัยมานะ ละมานะ" คำว่ามานะ ก็คือความถือตัว. ให้ อาศัยมานะละมานะ นี่ก็เป็นคำแปลกเช่นเดียวกับคำ ว่าอาศัยตัณหาละตัณหา. คำอธิบายของพระอานนท์ มีว่า ภิกษุรูปหนึ่งได้ยินข่าวว่าภิกษุชื่อโน้น ปฏิบัติ จนบรรลุความเป็นพระอรหันต์ภิกษุนี้ก็เกิดความมานะ ว่า เมื่อภิกษุโน้นก็เป็นคน, เราก็เป็นคน. เมื่อภิกษุ โน้นเป็นพระอรหันต์ได้ เราก็ต้องเป็นพระอรหันต์ได้: ท่านมีความมานะว่าเป็นคนเท่ากัน. อาศัยมานะอันนี้ ท่านก็พยายามปฏิบัติอย่างเข้มงวดกวดขัน จนท่าน เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งด้วยเหมือนกัน อย่างนี้เรียก ว่า อาศัยมานะเพื่อละมานะ. อาศัยมานะอันแรก ซึ่งเป็นมานะในทางที่ดีที่ถูก เพื่อจะละมานะทั้งหมด ทั้งสิ้นซึ่งเป็นกิเลส. อาศัยมานะอันนี้เพื่อละมานะ ทั้งสิ้นเสีย ดังนี้ ย่อมหมายความว่าละรวมทั้งมานะ

น.113 107 ทีแรกเสียด้วยกัน เป็นอันว่าไม่มีมานะเหลือเลย. มานะซึ่งทีแรกเป็นเครื่องมือให้ปฏิบัติ เพื่อละมานะ ทั้งสิ้นนั้น คือพอปฏิบัติไปถึงขีดที่จะเป็นการละมานะ มันก็กลับละมานะตัวเดิมเสียด้วย; มานะตัวที่ทำให้ มานะผู้อื่นว่าเขาเป็นได้ เราก็เป็นได้ มันจึงถูกละ ไปด้วย ฉะนั้นมันจึงเป็นการละทั้งสิ้น มีอาการ เหมือนกับว่ามันกลับมาย้อนฆ่าตัวเองด้วย ความ มุ่งหมายของท่านมีอยู่อย่างนี้ ไม่ใช่ให้มีมานะกระด้าง ทิฏฐิถือเนื้อถือตัว ให้มันถึงขีดสุดจนถึงจุดอิ่มตัว จนขี้เกียจมานะอีกต่อไป. อย่างนี้ไม่ใช่, มันเป็น การตีความที่ผิด. ทั้ง ๓ ข้อนี้ คืออาศัยอาหารละ อาหาร, อาศัยตัณหาละตัณหา, อาศัยมานะ ละมานะ, นี้มีคำอธิบายอย่างนี้. เมื่อได้กล่าวมาแล้ว ๓ ข้อ ก็ยังมีอีกข้อหนึ่ง คือข้อที่ ๔ อันเป็นข้อสุดท้าย ซึ่งก็ควรจะได้กล่าว เสียด้วยเลย ข้อนี้มีหัวข้อว่า "เมถุนธรรมนั้น พระผู้มีภาคเจ้าได้ตรัสว่าเป็นสิ่งที่ต้องชัก

น.114 108 สะพานโดยเด็ดขาด:" นี้จะเห็นได้ว่าไม่มีสำนวน ว่า ให้อาศัยเมถุนละเมถุน เพราะเป็นสิ่งที่ ไม่อาจ จะทำได้ แต่กลับมีสำนวนชัดเจนว่า เมถุนธรรมเป็น สิ่งที่พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า เป็นสิ่งที่ต้องชัก สะพานโดยเด็ดขาด. ภาษาบาลีว่า เสตุฆาโต แปล เป็นภาษาไทยว่า ซักสะพาน. เปรียบเหมือนกับ มีคลอง ถ้าชักสะพานออกเสียแล้ว มันก็ไม่มีทางที่ จะเดินติดต่อกันได้. อุปมาอย่างนี้ชัดเจนแล้ว จึงไม่ มีคำอธิบายของท่านในเรื่องนี้ แต่อย่างไรก็ตาม ย่อมเป็นคำอธิบายอยู่ในตัวว่า เราไม่สามารถจะใช้ หลักในการตามใจตัวเองในเรื่องกาม เพื่อทำให้เกิด ความเบื่อหน่าย . หรือความเพียงพอในเรื่องนี้ แล้ว จะได้หยุดเสียเช่นเดียวกัน. เนื่องจากมันแสดงอยู่ใน ตัวเอง ยิ่งไปกว่าในสามข้อแรก ฉะนั้นท่านอานนท์ จึงไม่ต้องกล่าวคำอธิบาย ฉะนั้น การที่พวกวัตถุ นิยมสมัยนี้จะมาอ้างเหตุผลว่าจะให้คนอยู่ดี กินดี สนุกสนานเพลิดเพลินถึงที่สุด แล้ว

น.115 109 จะได้หยุดความอยากไปเองอย่างนี้ จึงเป็นสิ่ง ที่ขัดกันกับหลักพระพุทธศาสนาโดยสิ้นเชิง การตามใจตัวเองในทางของกิเลสตัณหานั้น จะต้อง สรุปไว้ในประโยคว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัส ไว้ว่าเป็นสิ่งที่ต้องชักสะพานเสียโดยสิ้นเชิง’ โดย แน่นอน. พวกวัตถุนิยมภายนอกพุทธศาสนาหรือแม้ พระพุทธบริษัทในวงพุทธศาสนานี้เอง ที่กำลังจะขบถ ต่อพระพุทธศาสนา กำลังจะอ้างเอาหลักเกณฑ์ที่คด โกงนี้มาแนะนำสั่งสอนกันเพื่อจะให้เป็น ข้อแก้ตัวใน การที่จะทำอะไร ๆ ไปตามกิเลสตัณหา เพื่อรสของ วัตถุนิยม. พวกเราพุทธบริษัท จะต้องมีความรู้ความ เข้าใจให้ถูกต้อง เป็นการช่วยกันป้องกัน ไม่ให้สิ่ง ที่ผิดคืบคลานเข้ามาในพุทธศาสนา. เป็นอันว่าเรื่องนี้ เป็นตัวอย่างอันหนึ่งแล้ว ที่แสดงให้เห็นว่า การตีความหมายของพระ พุทธภาษิตนั้นมันมีได้หลายแง่หลายมุม. เรา ในฐานะที่เป็นพุทธบริษัทจะต้อง ยกเอา ความซื่อตรง

น.116 110 ต่อตัวเอง มาเป็นปณิธานอันเด็ดขาด หรือมี ความซื่อตรงต่อพระพุทธศาสนาเป็นปณิธานที่เด็ดขาด แล้วเราจะตีความหมายของประโยค หรือของคำ ต่าง ๆ ในพระพุทธศาสนา ให้เป็นไปอย่างถูกต้อง ตามหลักของพระพุทธศาสนา อาตมารับประกัน ได้ว่า ถ้าท่านผู้ใดยึดถือหลักพระพุทธศาสนาอย่างที่ ได้กล่าวมาแล้วสองสามวันก่อนนั้นเป็นหลัก เช่นว่า "สิ่งทั้งหลายทั้งปวงไม่ควรยึดมั่นถือมั่น" อย่างนี้ เป็นหลักประจำอยู่ในใจแล้ว ไม่มีทางที่จะตีความ หมายของพระพุทธวจนะหรือคำใดคำหนึ่ง ให้ผิด พลาดไปจากแนวของพระพุทธศาสนาได้: ฉะนั้น จึงขอย้ำขอเตือนเสมอว่า หลักอันใหญ่ที่สำคัญ ที่สุดคือเรื่องความไม่ยึดมั่นถือ หรือความ เป็นอนัตตาหรือสูญญตานั้นแหละ เป็นหลัก ที่สำคัญที่สุด ที่เราจะต้องยึดไว้ตลอดกาล เพื่อความปลอดภัยในการตีความหมาย หรือ ทำความเข้าใจในหลักเกณฑ์ต่าง ๆ.

น.117 111 เท่าที่กล่าวมานี้ เป็นอันว่าแม้ว่าอาตมาจะ ไม่ได้กล่าวโดยสิ้นเชิง ทุกเรื่องทุกราว เพราะมัน เหลือวิสัยที่จะนำมากล่าว แต่ก็อาจจะกล่าวได้ว่า มันเป็น ตัวอย่างที่เพียงพอแล้ว ที่เราได้มีการตี ความหมายในหลักของพระพุทธศาสนาผิด เช่น ตีความหมายของคำว่าสันโดษ คำว่าสงบหรือความ สงัดอะไรเหล่านี้ผิด ตลอดถึงตีความหมายในหลัก ปฏิบัติเรื่องกรรม เรื่องวิปัสสนา เรื่องบุญกุศลผิด; ตลอดถึงตีความหมายของประโยคที่เป็น หลักในเรื่อง กิเลสตัณหา ที่ชอบอ้างเอ่ยกันทั่วไปนั้นผิด เหล่านี้ เป็นต้น. ที่นี้ อาตมาอยากจะกล่าวเลยไปถึง เรื่องที่ เกี่ยวกับองค์พระศาสดาเองบ้าง ท่านทั้งหลายพึงทราบว่า ได้มีการเข้าใจผิด ต่อองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้ามาแล้วอย่างมากมาย แม้ ตั้งแต่ครั้งพุทธกาล จนปรากฏอยู่ในพระไตรปิฎก

น.118 112 ทั่ว ๆ ไปด้วยเหมือนกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพระ ไตรปิฎกเล่มแรก. มันจะเป็นเพราะมีคนแกล้งหา เรื่องกล่าวให้ผิด หรือว่าเพราะเขาเข้าใจคำตรัสผิด นี่เราก็ไม่แน่นัก; แต่มันแน่ในข้อที่ว่าได้มี การ กล่าวหาอย่างผิด ๆ ต่อองค์พระสัมมาสัม พุทธเจ้าขึ้นแล้วอย่างมากมาย. พระพุทธองค์ทรงถูกประณามโดยคนภายนอก ว่า นิพโภโค คือ คนสิ้นเนื้อประดาตัว. นิพโภโค คำนี้แปลว่า มีโภคะออกแล้ว, ถ้าแปล อย่างไทย ๆ เรา ก็ต้องแปลว่า คนสิ้นเนื้อประดาตัว. มีคนไปเฝ้าพระพุทธเจ้าแล้วทูลถามว่า การที่เขา ล่ำลือกันอย่างนั้นนั้น เป็นการถูกหรือผิด เป็นการ กล่าวตามความเป็นจริงหรือเปล่า พระพุทธเจ้าท่าน ทรงยอมรับว่าจริง, คือจริงตามที่เขากล่าวอย่างนั้น, สิ้นเนื้อประดาตัวในที่นี้ มันก็เหมือนกับที่เราได้รับ คำอธิบายกันมาแล้วคือไม่มีตัว ไม่มีตัวตนที่จะยึดถือ ว่าเป็นตัวตน หรือเป็นของของตนนี้ก็แง่หนึ่ง. ถ้า 31

น.119 113 เพ่งเล็ง ไปในทาง โภคะ ที่เป็นทรัพย์สมบัติ คือ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ที่เป็นสมบัติคือกามคุณนั้น ท่านก็สิ้นเนื้อประดาตัวจริงเหมือนกัน คือไม่มีทั้ง กิเลสกามและวัตถุกาม. วัตถุกามก็คือ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัสที่เอร็ดอร่อยเป็นเหยื่อของกามคุณ ; กิเลสกาม ก็คือตัณหาราคะที่เป็นกิเลสภายใน. นี่ ตรัสเรียกว่าทรัพย์สมบัติหรือโภคะ. สิ่งเหล่านี้ พระ • องค์ ได้ทำลายให้หมดสิ้น ไปแล้วที่ โคนต้นโพธิ์ในวัน ตรัสรู้ เมื่อวันเพ็ญวิสาขะ : พระองค์ทรงยืนยันเป็น ใจความว่า "ฉันเป็นผู้สิ้นเนื้อประดาตัวอย่าง เขาว่า ถูกแล้ว: แต่ไม่ใช่อย่างที่พวกท่านว่า เพราะการสิ้นเนื้อประดาตัวอย่างที่ท่าน ว่านั้น มันมีความหมายอีกอย่างหนึ่ง, ความสิ้นเนื้อ ประดาตัวของพระอรหันต์นั้น ต้องมีความ หมายอย่างนี้ " นี่เป็นเรื่องความเข้าใจเขว ของ คนในครั้งโน้น ที่หลงใหลในโภคทรัพย์ และใน กิเลสตัณหา แล้วพยายามเป่าข่าวอกุศล เพื่อไม่ให้ 31

น.120 114 . คนมานับถือพระพุทธเจ้า หรือว่าเพราะความเกรง กลัวอันแท้จริงว่า ถ้าเข้ามาเกี่ยวข้องกับพระพุทธเจ้า ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว ก็จะกลาย เป็นคนสิ้นเนื้อประดาตัวไป. ท่านลองคิดดูเอง: ส่วน อาตมาอยากจะตั้งข้อสังเกตว่า แม้พวกเราในสมัยนี้ แม้ที่เป็นคนหนุ่มคนสาว ก็อาจจะกลัวเหมือนกับคน • พวกนี้กลัวก็ได้ คือกลัวว่า ถ้ามาปฏิบัติในทาง พุทธศาสนาแล้วจะหมดการเกี่ยวข้องกันกับ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส, กลัวความสิ้นเนื้อประดาตัวในทำนอง นี้ แล้วไม่อยากสนใจในพุทธศาสนา ไม่กล้าสนใจ ในการปฏิบัติศีล สมาธิ ปัญญา ไปก็ ได้. โทษมัน กว้างขว้างถึงอย่างนี้ เพราะความเข้าใจผิดอย่างเดียว หรือเพราะเกี่ยวกับมีความติดมันยึดมั่นในกามคุณเป็น เหตุ จึงทำให้มองพระพุทธเจ้าในแง่ผิด และ พลอยมองหลักพระพุทธศาสนาในแง่ผิดตามไปด้วย. ทีนี้ ในแง่ที่ เกี่ยวกับคำสั่งสอนเรื่อง กรรม พระพุทธเจ้าถูกเขาประณามว่าเป็น อกิริย-

น.121 115 วาทะ คือกล่าว การไม่มีการกระทำอะไร เสีย เลย. เขามาเฝ้าทูลถามพระพุทธเจ้าว่ามีคนเขากล่าว กันว่า พระโคดมนี้เป็นกล่าวการไม่เป็นอันทำอะไร เสียเลย จริงไหม ? พระพุทธองค์ท่านก็รับอย่าง เดียวกันอีกว่ามัน จริง, แต่มันมีความหมายว่าที่ไม่ ทำอะไรเสียเลยนั้น คือไม่ทำสิ่งที่เป็นบาปอกุศล; ชื่อว่าเป็นบาปเป็นอกุศลแล้ว, ไม่ทำเสียเลย, นี้เป็น ระดับแรก. แต่ที่สูงขึ้นไปกว่านั้นก็คือ เมื่อมีความรู้ แจ้งในเรื่องอนัตตาสูญญตาแล้วย่อมไม่มีเจตนาที่อยาก ได้อะไร หรืออยากทำอะไร ฉะนั้น คนที่มาถึงขั้น นี้ ย่อมไม่ทำกรรมอะไรด้วยเจตนา จึงเป็นการไม่ กระทำหรือไม่ถือได้ว่าเป็นการกระทำ. พรหมจรรย์นี้ มีการกล่าวสอนและการปฏิบัติ เรื่องการไม่กระทำ ถึงที่สุดเช่นนี้ ด้วยเหมือนกัน. ถ้ามีพูดว่าพุทธศาสนา หรือ พระ พุทธ เจ้า สอน เรื่องการ ไม่กระทำอะไรเสีย เลยแล้ว ต้องหมายความอย่างนี้: ไม่ใช่หมาย ความว่าเป็นคนขี้เกียจสันหลังยาว เอาแต่นอน ไม่

น.122 116 ทำอะไร. ที่แท้มีการกระทำสิ่งที่ควรทำ จนกระทั่ง ลุถึงขั้นสูงสุด คือความไม่ยึดถือด้วยอุปาทานแล้ว แม้กระทำอยู่ก็ไม่เป็นการกระทำ, ไม่มีกิเลสตัณหา ที่ต้องการผลของการกระทำ, ท่านจึงถือว่าไม่เป็น การกระทำ และเรียกว่าไม่มีการกระทำ. พระพุทธ- เจ้าท่านตรัสยืนยันมีความหมายอย่างนี้ ไม่ ใช่มีความ หมายอย่างที่เขาว่า ว่าเป็นคนขี้เกียจสันหลังยาวเอา เปรียบคนอื่น อาศัยคนอื่นกินอย่างเดียว หรือว่า คนที่ยังมีกิเลส ทำอะไรไม่เป็นกรรม; หรือว่า คนที่หมดกิเลสแล้ว ทำอะไรยังเป็นกรรมอยู่ อีก, ดังนี้ก็หาไม่. มีคำกล่าวหาอย่างอื่นต่อไปว่า พระสมณ- โคดมนี้มีแต่จะนำไปทำให้พินาศฉิบหาย มีแต่ จะนำไปสู่ความฉิบหาย พระพุทธเจ้าท่านก็ตรัสตอบ ว่า จริง อีกเหมือนกัน: แต่ว่า นำไปทำกิเลสให้ ฉิบหาย. อธิบายว่า กิเลสหรือบาปอกุศลต่าง ๆ นั้น พระองค์เป็นผู้นำคนทั้งหลาย ให้ทำให้มัน

น.123 117 ฉิบหายเสียให้หมด, ไม่ใช่ทำให้คนฉิบหายจาก ความดี หรือจากสิ่งที่ควรจะมี อย่างที่เขาเข้าใจกัน การป่าวข่าวอกุศลในครั้งนั้น คงจะมีถึงกับว่าใครไป เป็นสาวกของพระพุทธเจ้าแล้ว จะต้องพินาศฉิบหาย ไม่มีอะไรติดตัว หรือไม่เอาอะไรหมดทำนองนั้น. มันเป็นเรื่องพูดอย่างสำนวนโลก ๆ แต่หาเลสให้มี ความหมายเกี่ยวไปถึงธรรม. พระพุทธเจ้าท่านทรง ยอมรับทุกคำและทุกประโยค ที่เขากล่าวป้ายร้าย แต่ท่านให้ความหมายที่ถูกต้องเสียใหม่. พวกเราจะ ต้องเข้าใจความหมายเหล่านี้ให้ถูกต้องเพียงพอ. มัน เป็นเครื่องช่วย ให้เราเข้าใจหลักของพระพุทธศาสนา หรือองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ดียิ่งขึ้น. คำด่าอันสุดท้าย ที่อยากจะยกมาเป็นตัวอย่าง ก็คือ เขาหาว่า พระสมณโคดมนี้เป็นคนไม่รู้ จักผุดจักเกิด. ท่านทั้งหลายที่รู้ภาษาไทยดีตาม ปรกติ ท่านก็ต้องถือว่าการหาว่าไม่รู้จักผุดจักเกิดนี้ มันเป็นคำด่าอย่างยิ่ง เป็นคำด่าที่เราถือกันว่าเป็นคำ

น.124 118 ด่าคนโง่ คนหลง คนมิจฉาทิฏฐิ ว่าแกโง่หรือเลว อย่างไม่รู้จักผุดจักเกิด. คนธรรมดาไม่มีความรู้เรื่องนี้ อย่างสมบูรณ์ อยากเกิดอยู่เรื่อย: อยากเกิดดี เกิดสวย เกิดรวย เกิดเป็นเทวดา เป็นอะไรอยู่เรื่อย ถ้าไม่ต้องเกิดแล้ว ก็เสียใจ หรือถือว่าเป็นความ เสียหายอย่างยิ่ง ประชาชนในแคว้นมคธ ในอินเดีย สมัยพุทธกาล ก็เหมือน ๆ กันกับคนไทยส่วนมากใน สมัยนี้: ถ้าว่าไม่รู้จักผุดจักเกิดแล้ว ก็กลัว. ถ้า ไปว่าเขาอย่างนั้น ก็กลายเป็นคนด่าเขา. เขาด่า พระพุทธเจ้า ว่าพระสมณโคดมเป็นคนไม่รู้จักผุด จักเกิด. ใครไปติดต่อด้วย ใครปฏิบัติตามแล้ว จะกลายเป็นคนไม่รู้จักผุดจักเกิด. มีคนบางคนก็ไป ทูลถามว่าพระองค์ว่า นี่ เขาว่าเช่นนี้ มันจริงหรือ ไม่จริง. มันถูกหรือไม่ถูก. พระพุทธเจ้าท่านตอบว่า มันถูกอีก คือ ท่านเป็นคนไม่รู้จักผุดจักเกิด เพราะว่ากิเลสตัณหาเหล่าใด ที่เป็นเหตุให้มี การผุดการเกิดไม่รู้จักสิ้นสุดนั้น ตถาคต

น.125 119 ได้ทำลายเสียแล้ว ทำให้หมดเชื้อหมดราก เหมือนตาลยอดเน่าแล้ว ตั้งแต่วันตรัสรู้ที่ โคนต้นโพธิ์. พระองค์ตรัสตอบเป็นใจความอย่างนี้ ฉะนั้น การหาพระองค์ว่าไม่รู้จักผุดจักเกิดนั้นถูกแล้ว, ความไม่รู้จักผุดจักเกิดของพระพุทธเจ้าในที่นี้ หมาย ถึงความหมดกิเลสตัณหาในการเกิด หรือในการ อยากเกิดโดยสิ้นเชิง. ทั้งนี้เพราะมองเห็นธรรมที่ว่า ไม่มีอะไรที่น่าเอาน่าเป็น ไม่มีอะไรที่ควรยึดมั่น คน ไม่มีสัตว์ ไม่มีตัว ไม่มีตน อันเป็นหลัก เรื่องอนัตตาเรื่องสูญญตาถึงที่สุด จนไม่มีคนที่จะ เกิด ไม่มีคนที่จะตายเสียเลย นี้มันยิ่งไปกว่าที่จะ กล่าวแต่เพียงว่าคนไม่รู้จักผุดจักเกิดเป็นไหน ๆ. ถือมั่น. แต่ยังมีสิ่งที่น่าคิดยิ่งไปกว่านั้นอีกว่า ความ เห็นแจ้ง ว่าคนหรือสัตว์ไม่มี แม้เดี๋ยวนี้ ก็ไม่มี ความรู้เรื่องสูญญตา หรือเรื่องอนัตตา นี้ สอนให้เรารู้ว่า แม้เดี๋ยวนี้ พวกเราที่นั่งๆกันอยู่ นี้ ก็ไม่ได้เป็นคนอยู่เลย. ถ้ามองเห็นความจริง. ก็

น.126 120 จะมีความรู้สึกอย่างนั้นจริง. ถ้าเข้าใจเรื่องสูญญตา เรื่องอนัตตา เห็นแจ่มแจ้งถึงที่สุดจริง ก็จะรู้ว่าที่ กำลังคิดอยู่ว่าตัวข้าพเจ้าเป็นอยู่ มีอยู่ เดี๋ยวนี้นั้นไม่ ใช่ความจริง. ความจริงคนไม่มี มีแต่ประชุมแห่ง ขันธ์แห่งธาตุ แห่งนาม แห่งรูป สิ่งเหล่านี้ เมื่อ ประกอบอยู่ด้วยกิเลส มีอุปาทานยึดถืออย่างนั้นอย่าง นี้แล้ว ก็เข้าใจตัวเองว่าเป็นฉัน เป็นกู; ฉันนั่งอยู่ เดินอยู่ ทำนองนี้เป็นต้น. ความรู้เรื่องสูญญตา เรื่องอนัตตา ย่อมสอนให้หมดความนับถือ ว่าเป็นคน; จะหมายถึงคนเดี๋ยวนี้ หรือคนในอดีต หรือคนในอนาคตก็สุดแท้ " ความไม่รู้จักผุดจัก เกิด" ของพระพุทธเจ้าท่านมีความหมายอย่างนี้และ มันสูงสุดกว่าที่คนธรรมดาจะเข้าใจได้. ฉะนั้น ท่าน ผู้ฟังทุกๆคนควรจะจำไว้เป็นตัวอย่างว่า ทางมาแห่ง การกล่าวหาอย่างอกุศลหรือป้ายร้ายนั้น มัน มีได้ แม้ในสิ่งที่ถูกต้องหรือบริสุทธิ์ผุดผ่อง; แต่เราอย่าไปหลงผิดก็แล้วกัน คือเราพยายามตีความ

น.127 121 หมายให้ถูก โดยที่เราจับหลักพระพุทธศาสนาที่แท้ จริงไว้ให้ได้ไว้ให้มั่นคง อย่าให้มันพลิกแพลงได้. นี่ เราจะเห็นได้ว่าคำด่าทั้งหมดนั้น มันเกิดมาจากปาก ของบุคคลที่ไม่ มีความรู้เรื่องความ ไม่ยึดมั่นถือมั่น ทั้ง นั้น. ถ้าเขาเข้าใจในเรื่องความไม่ยึดมั่นถือมั่นแล้ว จะเกิดความสงสัย หรือกลายเป็นคำประชดประชัน ขึ้นมาไม่ได้. ทั้งหมดนี้เป็นส่วนที่เกี่ยวกับองค์พระศาสดา. อาตมา ได้ยกตัวอย่าง มาพอ เป็น เครื่อง เปรียบเทียบ หรือให้สังเกตเห็นว่ามีแง่ที่จะเขวได้อย่างนี้. คน มิจฉาทิฏฐินอกพระพุทธศาสนาเมื่อมุ่งจะทำลายพุทธ- ศาสนา ย่อมจะหาเลศอย่างใดอย่างหนึ่ง ที่เกี่ยวกับ ตัวลัทธิศาสนาก็ดี เกี่ยวกับองค์พระพุทธเจ้าก็ดี มา เป็นเครื่องอ้างอิง มาเป็นเครื่องพูดจาหว่านล้อม ให้ผู้อื่นเข้าใจผิด ให้ละจากศาสนานั้น ๆ ไปถือ ศาสนาของเขา หรือเป็นมิจฉาทิฏฐิดิ่งไปเลย โดย ไม่ต้องมีศาสนาไหน ไม่ถือศาสนาอะไรเลยก็ได้

น.128 122 ฉะนั้นเราควรจะเข้าใจไว้ว่า ลู่ทางที่จะถูกหลอก ลวงออกไปนอกศาสนา หรือทางที่จะกีดกัน ไม่ให้คนเข้ามาถือพุทธศาสนา ย่อมอยู่ที่การ รู้เล่ห์เหลี่ยมในการอธิบาย หลักพุทธศาสนา ให้เขาไป หรืออธิบายคุณสมบัติของพระพุทธเจ้า เป็นต้น ให้ผิดจากความเป็นจริงไปนี่เอง. ทีนี้ ข้อสุดท้ายที่อาตมาอยากจะฝาก ไว้สำหรับการคิดนึกศึกษาต่อไป นั้น ยังมีอยู่อีก ข้อหนึ่ง ในเมื่อได้พูดเรื่องนี้มาถึงขนาดนี้แล้ว. ใน สมัยที่พระพุทธเจ้าได้ตรัสรู้แล้ว เผยแผ่พระพุทธ- ศาสนาอยู่ในแคว้นมคธได้มีคนมาบวชในพุทธศาสนา มากขึ้น จนกระทั่งสาวกของสญชัยปริพพาชกสองร้อย กว่าคนมาบวชในศาสนานี้ ซึ่งมีพระสารีบุตร และ พระโมคคัลลานะเป็นผู้นำ. นี้เป็นการแสดงให้เห็นได้ แล้วว่า พุทธศาสนาเป็นปึกแผ่นอย่างไร มีอิทธิพล อย่างไร. ทีนี้ พวกชาวมคธที่เป็นชาวบ้านธรรมดา

น.129 123 ไม่มีความเข้าใจ มองไม่เห็นความดีความประเสริฐ ของพุทธศาสนานี้ พากันเยาะเย้ยถากถาง. พวกที่ เป็นสาวกของลัทธิอื่น ที่เป็นปฏิปักษ์ต่อกัน ถึงกับ จ้างคนให้มาคอยด่าพระพุทธเจ้าเองบ้าง, ด่าพระสาวก องค์ใดองค์หนึ่ง ที่ผ่านไปผ่านมาบ้าง, ต่าง ๆ นานา, เขาเยาะเย้ยว่า เอาพวกสญชัยนี้ไปตั้งสองร้อยกว่าแล้ว จะมาเอาพวกไหนไปอีกเล่า, อย่างนี้เป็นต้น. ประโยค ที่น่าขันที่สุด ก็คือเขาประณามว่า พรหมจรรย์ ของพระสมณโคดมนั้นดีแต่จะทำคนให้เป็น หม้าย, ลองฟังดู. เขากล่าวหาว่าพรหมจรรย์ชนิด ของพระสมณโคดมนั้น ดีแต่จะทำคนให้เป็นหม้าย. เกี่ยวกับเรื่องนี้เราจะต้องเข้าใจในสถานการณ์ ในประเทศอินเดียที่เกี่ยวกับการบวช ให้ถูกต้องเสีย ก่อน เพราะมันไม่เหมือนกันกับในประเทศไทยเรา. ในประเทศไทย เราให้คนหนุ่ม ๆ บวชโดยไม่ต้อง มีความรู้สึกเบื่อหน่ายต่อโลกอย่างไร, บวช ๓ เดือน ๔ เดือน แล้วก็สึกมามีครอบครัว มันจึงไม่ ได้ทำ

น.130 124 ให้คนเป็นหม้าย. แต่ในอินเดียในสมัยโน้นนั้น มัน เป็นการออกบวชของคนที่มองเห็นธรรมะ มองเห็น ความจริงของโลก ของชีวิต ของกามารมณ์. ของ อะไรต่างๆ อย่างถูกต้องสิ้นเชิง แล้วออกบวช แล้วไม่สึก ฉะนั้นจึงมีผลทำให้คนเป็นหม้าย. ถ้า ภรรยาออกบวช ผัวก็เป็นหม้าย. ผัวออกบวช ภรรยาก็เป็นหม้าย: พรหมจรรย์ของพระสมณโคดม จึงถูกคนแต่งเพลงขับขึ้นขับใส่หู กล่าวหาว่าดีแต่ทำ ให้คนเป็นหม้าย. พระพุทธเจ้าท่านได้ชี้แจ้งลู่ทาง จะให้ขับตอบ, จะเป็นเด็ก ๆ หรือคนพวกไหนก็ไม่ ทราบแน่, ให้ขับบทเพลงตอบ. แต่จะเป็นบทเพลง อยู่ที่ว่า จะแก้ข้อหาเหล่านั้นอย่างไร, ข้อที่หาว่า จะนำไปข้างไหนนั้น ท่านแนะให้อธิบายให้เขาเห็น ว่านำไปสู่ความดับทุกข์ ไม่ใช่พาไปไหน: ที่พา คนเหล่านี้ไปนั้น ไม่ใช่พาไปไหน เป็นการพาออก จากการทนทรมานในความทุกข์ ออกไปสู่ที่สุดทุกข์:

น.131 125 จะพาใครออกมาได้สักกี่ร้อยกี่พันคนก็ตาม มันเป็น การพาออกไปสู่ที่สุดของความทุกข์ เพราะฉะนั้น การที่ทำให้คนเป็นหม้ายนั้น มันเป็นการเสีย หายที่น้อยเกินไป! หมายความว่า การนำให้ ออกไปจากบ้านเรือนนี้ มันเป็นเรื่องพ้นจากความ ทุกข์ โดยสิ้นเชิง การทำคนให้เข้าถึงอนัตตาหรือสูญญ ตา นี้ มันมีค่ายิ่งกว่าการที่ยังคงอยู่เป็นสามีภริยา กันตามประสาโลก ๆ, จนกระทั่งเกิดมี โวหาร เรียกว่า "การสมรสกับสูญญตา" ซึ่งหมายถึง การเข้าถึงความหลุดพ้น หรือความปล่อยวาง สิ่งทั้งหลายทั้งปวง ที่เคยยึดถือเป็นตัวตน หรือของตนโดยสิ้นเชิง! เป็นความพ้นจากทุกข์ ที่เที่ยงแท้และถาวร ไม่มีการเปลี่ยนแปลง. อุปมา เรื่องสูญญตานี้ คืออุปมาด้วยเรื่องว่า สูญญตา เป็นนางสาวที่ไม่รู้จักแก่ชรา เป็นต้น; ผู้ที่สมรส กับสูญญตา จึงพลอยเป็นผู้ที่ไม่รู้จักแก่ไปด้วย แล้ว

น.132 126 ก็ยังแถมอยู่เหนือความมีเพศ "ผู้หญิงก็สมรสกับ สูญญตาได้ ผู้ชายก็สมรสกับสูญญตาได้ หามี ใครเป็นหม้ายไม่ ! แล้วยังกลายเป็นผู้ที่ว่างจาก กิเลส และว่างจากความทุกข์ เป็นความสงบสุขที่ เป็นอนันตกาล เพราะฉะนั้นจึงมีความหมายมากพอ จะลบล้างข้อเสียหาย ที่ว่าจะต้อง เป็นหม้าย นั้นเสียได้ โดยสิ้นเชิง. ท่านอธิบายอย่างนี้ เพื่อแก้ข้อหา ของ คนที่เขาด่าว่าพรหมจรรย์ของพระสมณโคดมนี้ มี แต่จะทำให้เป็นหม้าย ทีนี้ เรามานึกถึงสถานการณ์อย่างปัจจุบันนี้ที่มี ผู้ตั้งคำถามว่า คนที่ออกบวชนั้น จะได้อะไรคุ้ม กันกับการที่ทำให้คนที่อยู่ข้างหลังต้องลำบาก หรือต้องเป็นหม้าย. เกี่ยวกับปัญหานี้เราจะต้อง คำนึงถึงสิทธิของมนุษยชน หรือสิทธิอันชอบธรรม ที่บุคคลเราควรจะได้รับ ในการที่จะบรรเทาความ ทุกข์ หรือทำความดับทุกข์ให้แก่ตน. สามีก็ควร จะบวชได้: ภรรยาก็ควรจะบวชได้, ไม่ควรจะ

น.133 127 จำกัดว่าควรบวชแต่ผู้ชาย. พรหมจรรย์ของพระ สมณโคดมนี้ ไม่ได้ระบุว่าบวชได้แต่ผู้ชาย ผู้หญิง ก็บวชได้; ฉะนั้นจึงเป็นสิทธิที่เปิดไว้กว้าง ไม่ได้ มุ่งหมายให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นหม้าย แต่มุ่งหมาย ที่จะให้คนทุกคนมีทางจะออกจากความทุกข์ ด้วย ความสมัครใจ ด้วยความพอใจ ด้วยความเฉลียว ฉลาด ไม่โง่เง่า ในเมื่อเห็นว่าทางนี้เป็นอุบายที่จะ ดับทุกข์ โดยตรง ออกไปสู่ความไม่มีทุกข์ ที่สดชื่น ไม่รู้จักโรยรา ตลอดอนันตกาล: อาตมาขอใช้ สำนวนอย่างนี้: คือมันก็เป็นสิทธิที่ทุกคนจะทำได้; ฉะนั้น ควรจะเลิกกล่าวหาพุทธศาสนาว่ามี ไว้สำหรับ ทำให้คนฝ่ายหนึ่งลำบาก ในเมื่อคนฝ่ายหนึ่งออกไป บวช 'และทำให้คนที่เหลือเป็นหม้ายมากขึ้นในโลก; เพราะว่าพุทธศาสนาได้เปิดโอกาสให้ทั้งฝ่ายบุรุษและ สตรีถ้าทำได้ ก็จะนำไปสู่ผลที่ยิ่งไปกว่าการอยู่กันเป็น คู่ๆนั้น อย่างมากมายเหลือที่จะเปรียบกันได้. มัน ยังขาดอยู่ก็แต่สติปัญญาของสัตว์เหล่านั้น ว่า

น.134 128 จะมีเพียงพอที่จะพินิจพิจารณาดูจนเห็นความจริง ข้อ นี้หรือไม่เท่านั้น. เป็นอันว่าเราได้เปลืองข้อครหา หรือแง่ที่ เขาจะกล่าวร้ายพระพุทธศาสนา หรือแม้ที่เราจะเข้า ใจเขาเอง ด้วยความเข้าใจผิดงมงายของเราอย่าง เขว ๆ นั้น กันมาพอสมควรแล้ว สำหรับโอกาส ของการบรรยายที่มีอยู่เพียงเท่านี้ ขอ สรุปการบรรยาย ในวันนี้ เป็นหลักสั้นๆ ว่า เราอย่าพลอยตื่นเข้าใจหลักธรรมต่าง ๆ ไปตามเสียงเล่าลือ นี้เป็นประการแรก: และ ประการที่สอง เราอย่าผลุนผลันเข้าใจหรือยึด มั่นถือมั่นหลักเกณฑ์ต่าง ๆ เหล่านั้น ไปตาม ความรู้ความเข้าใจของเราเอง ในความรู้สึก ที่เกิดขึ้น อันเกี่ยวกับหลักพระพุทธศาสนา หรือเหตุการณ์ต่างๆ ในพระพุทธศาสนา ใน ครั้งแรก. และประการที่สาม, การได้ยินได้ฟัง

น.135 129 ของเราติดต่อมาทุกครั้ง ควรจะเป็นไปเพื่อให้ เข้าใจหลักพระพุทธศาสนาอย่างถูกต้องยิ่ง ๆ ขึ้นทุกคราว. และว่า คนที่อุส่าห์มาศึกษามา ฟังอยู่นี้ มักหวังผลกันไปเสียอีกทางหนึ่ง. พระพุทธเจ้าท่านได้ว่าโมฆะบุรุษนี้ ศึกษาสุตะคือ สดับตรับฟังสิ่งต่าง ๆ ก็ตาม เรียนปริยัติต่าง ๆ ก็ตาม ก็เพราะปรารภเสียงสรรเสริญ. หรือเพื่อเอาสิ่งที่ได้ ยินได้ฟังนั้นไปเป็นเครื่องประกอบความรู้ หรือเพิ่ม น้ำหนักให้แก่ถ้อยคำของตนเสียเป็นส่วนใหญ่, ไม่ ได้มาฟังมาศึกษาเพื่อจะเข้าใจเรื่องความดับทุกข์. ที่นี้ เราควรจะคิดดูว่า การที่พวกเราได้ยินได้ฟัง หรือ ได้รับการอบรมนี้ มันจะอยู่ในลักษณะอย่างที่กล่าว นี้หรือเปล่า? เราฟังเพื่อเอาไปปฏิบัติ เพื่อดับทุกข์ กัน หรือว่าเพื่อผลเพียงว่าเขาล่ำลือเขาสรรเสริญกัน ว่าความรู้ทางพุทธศาสนานี้ดีวิเศษ ถ้าเรารู้แล้ว เรา ก็เป็นคนที่น่าสรรเสริญไปด้วย ดังนี้ หรือเปล่า ? หรืออีกอย่างหนึ่งว่า เราได้ยินได้ฟังนี่ เพื่อจะจดจำ

น.136 130 เอาไปเป็นเครื่องอ้าง ในเมื่อเราจะโต้เถียงกับคนอื่น มันจะได้มีน้ำหนักแก่คำพูดฝ่ายเรา อย่างนี้เป็นต้น. ถ้ามีความมุ่งหมายเพียง ๒ อย่างดังนี้แล้ว พึงถือว่า การได้ยินได้ฟังของเราทั้งหลายในที่นี้ กำลังเขวมาก ทีเดียว: มันจะต้องเป็นไปอย่างถูกต้อง คือจะให้เข้าใจ หลักพระพุทธศาสนาอย่างถูกต้อง เพื่อจะวินิจฉัยสิ่ง ต่าง ๆ ได้ถูกต้อง แล้วปฏิบัติเพื่อดับทุกข์ของตนเอง หรือของโลกได้ถูกต้อง. ฉะนั้น การอบรมศึกษา เพื่อประกันความไขว้เขวดังที่เรากำลังกระทำ กันในวันนี้ จึงนับว่ามีประโยชน์อย่างยิ่ง แม้ ในทางปริยัติ แม้ในทางปฏิบัติ แม้ในทาง ผลที่จะพึงได้รับและแม้ที่สุดแก่พระประสงค์ ขององค์สมเด็จพระบรมศาสดาเอง หรือแก่ พระศาสนาซึ่งจะตั้งอยู่เป็นร่มโพธิ์ทอง ของ โลก คุ้มครองโลกให้ยืนยาวตลอดไป. อาตมา ขอ ยุติ คำ บรรยาย วันนี้ เพราะการหมดเวลาลงเพียงเท่านี้.

น.137 พิมพ์ที่ โรงพิมพ์อักษรสาสน์ 40 ถนนเฟื่องนคร พระนคร โทร. 21139 นายสมบูรณ์ ทองแท้ ผู้พิมพ์โฆษณา 2505