Buddhadasaน.37 30 ไว้ หรือเหมาะที่สุด สำหรับทำงานที่บริสุทธิ์. ถ้าท่าน อยากทำงานที่ไม่บริสุทธิ์ ก็ทำได้ในที่ไม่สงัด แต่ ถ้าอยากจะทำงานที่บริสุทธิ์ ก็ต้องปลีกตัวจากสิ่ง ต่าง ๆ ที่หลอกลวงออกไป ให้เกิดความสงัดขึ้นมาแล้ว จึงจะทำงานชนิดที่บริสุทธิ์ คือ เป็นเรื่องทำลายกิเลส ตัณหา หรือปฏิบัติเพื่อมรรคผลนิพพานได้. หรือ แม้ที่สุด แต่ที่เราจะคิดปัญหาเรื่องโลก ๆ ในชั้น ยาก ๆ มันก็ยังต้องการความเป็นอย่างนี้ คือที่ สงัดชนิดนี้อีกเหมือนกัน. ขอให้สนใจและรู้จักใช้ สำเร็จประโยชน์เต็มตามที่มันควรจะได้ อย่าได้ เข้าใจผิดเลย. ทีนี้ เมื่อได้กล่าวถึงที่สงัดแล้วก็อยากจะกล่าว เลยไปถึงพวก ศีลและวัตรต่าง ๆ ซึ่งเป็นการ ปฏิบัติในพระพุทธศาสนา. คำว่าศีลและวัตร ในที่นี้ ก็เป็นคำสันสกฤตอีกนั้นแหละ เพราะว่าภาษา ไทยมีรากมาจากสันสกฤต. ถ้าท่านสะกดตัว ศีล และ
น.38 31 วัตร ก็เป็นรูปสันสกฤต ไม่ใช่บาลี. ไม่ว่าจะเขียน คำไหนในภาษาไทย ให้ถูกตามปทานุกรมแล้ว มัน เป็นสันสฤกตไปหมด ไม่มีบาลีเลย. อาตมาต้อง ขอย้ำเรื่องอิทธิพลของสันสกฤตในภาษาไทย อิทธิพล ของพราหมณ์ในภาษาไทยไว้เสมอ ๆ ก็เพื่อกัน ลืมว่าเราถูกอิทธิพลของฝ่ายพราหมณ์ ครอบงำมา อย่างหนักแน่น ทั้งทางภาษา วัฒนธรรม และ ลัทธิศาสนา. มันปนเปกันอยู่ตลอดเวลา เราจะ ได้รู้จักระวัง และแยกพุทธออกจากพราหมณ์ได้โดย ไม่เผลอ. ศีล และ วัตร ในที่นี้ หมายถึงข้อปฏิบัติ ที่มีอยู่สำหรับพุทธบริษัท อุบาสก อุบาสิกา ภิกษุ สามเณร นั่นเอง ศีล ก็คือ ข้อปฏิบัติที่บังคับ ให้ต้องทำ อย่างจำกัดตายตัว เช่นศีล ๕ ศีลอุโบสถ ศีล ๘ ศีล ๑๐ ศีล ๒๒๗. นี่เรียกว่า "ศีล" ส่วน วัตรนั้น คือข้อปฏิบัติที่ไม่บังคับ ให้เป็น การตายตัว, ใครประสงค์จึงปฏิบัติ : เช่นการถือ
น.39 32 ธุดงค์ การปฏิบัติอย่างใดอย่างหนึ่งให้เคร่งครัด ให้ เข้มงวดกวดขันยิ่ง ๆ ขึ้นไป มีสมาทานการไม่นอน ตลอดคืน อย่างนี้เป็นต้น. หรือสมาทานการกิน อาหารแต่เพียงวันหนึ่งเพียงหนเดียว หรือแม้ที่สุด แต่เรื่องว่า พวก อุบาสก อุบาสิกา จะไม่กิน อาหารเนื้อ สัตว์, จะไม่สูบบุหรี่ หรือหมากฝรั่ง, จะไม่กินเหล้า นี่ก็เรียกว่าเป็นวัตรได้ทั้งนั้น สำหรับผู้ที่ถือว่าการ ทำเช่นนั้นไม่ขาดศีล. ศีลและวัตรต่าง ๆ เหล่านี้สำหรับพุทธ- ศาสนา โดยเฉพาะอย่างยิ่งเช่นการถือศีลอุโบสถ เว้นจากการนอนบนที่นอนที่อ่อนนุ่มอันสบาย เว้น จากการกินอาหารหลังจากเที่ยงไปแล้ว ตลอดถึง การปฏิบัติที่ฝืนความต้องการของคนธรรมดา สามัญอื่นๆมักจะถูกมองในแง่เสียหายเสมอ. คนหนุ่มคนสาวสมัยนี้ จะมองศีลวัตรเหล่านี้เป็นของ คนป่าเถื่อน เป็นสิ่งที่ไม่จำเป็นจะต้องทำ เอามา ทำให้ลำบาก ทำให้โง่เง่า ถอยหลังเข้าคลองสอง
น.40 33 พันกว่าปี อย่างนี้เป็นต้น นี่ก็เพราะโทษที่ไม่เข้าใจ ความมุ่งหมายของสิ่งที่เรียกว่า ศีลและวัตร นั้นอีก เหมือนกัน. ความสำคัญของศีลและวัตรเหล่า นี้ มันคล้าย ๆ กับเรื่องที่สงัด ซึ่งกล่าวมาแล้ว คือว่า ถ้าเราบรรเทาอะไรที่มากเกินไปลงเสีย บ้าง คนเราย่อมมีการเปลี่ยนแปลงอย่างมาก ขึ้นมาทันที เช่นการไม่ลูบไล้ของหอม ไม่ประดับ ตกแต่งเครื่องประดับอย่างนี้ มันมีอะไรเกิดขึ้นบ้าง ขอให้ท่านลองคิดดู จิตใจจะเปลี่ยนเป็นคนละคนหรือ ไม่เปลี่ยน ? ในขณะนั้น มันมีอะไร "พลัดตก" หรือ "หล่นไป" จากจิตใจบ้างหรือเปล่า? หรือว่า การไม่กินอาหารมื้อเย็น อย่างนี้มันทำให้เกิดความ เข้มแข็งทางจิตในทางที่จะบังคับกามารมณ์หรือกิเลส อย่างอื่น ๆ ขึ้นหรือเปล่า ? ในทางร่างกายทำให้ เกิดความ เหลือเฟือ ของโลหิต ที่ ไม่ต้อง ไป ช่วย การ ย่อยอาหาร แต่ ไปบำรุงมันสมองอย่างนี้บ้างหรือ เปล่า ? ทำไมจึงไปมองกันแต่ในแง่ที่ว่า จะทำให้
น.41 34 อ่อนเพลียละเหี่ยใจ ไม่มีกำลังที่จะประกอบการงาน หรืออะไรทำนองนี้. มันเข้าทำนองเดียวกับที่ว่า ความโง่ของตัว ทำให้ดูหมิ่นตัว : ความโง่นั้น แหละ วกย้อนมาดูหมิ่น ดูถูกตัวให้คิดไปว่าทำการ ปฏิบัติไม่ได้ และว่าศีลวัตรเหล่านั้นเป็นของไร้สาระ ทำนองเดียวกันอีก. ฉะนั้นขอให้กล้าพอที่จะวินิจฉัย สิ่งเหล่านี้ ด้วยจิตใจอันเข้มแข็งและเป็นธรรม และ กล้าพอที่จะทดลองดูผลของศีลวัตรต่าง ๆ ด้วยตนเอง เถิด. อาตมาอยากจะขอบอกกล่าวหรือเล่าสู่กันฟังใน เรื่องที่ยังหลงเข้าใจผิดกันอยู่บางสิ่งบางอย่าง เช่นเรื่องการถือธุดงค์ไม่นอกตลอดคืนบาง คืนเป็นต้น. แต่ก่อนนี้อาตมาก็กลัวอย่างยิ่ง และไม่เชื่อว่าจะทำได้ หรือทำแล้วจะมีประโยชน์อะไร. แต่เมื่อถึงคราว ที่จะลองทำ มันกลับทำได้ ด้วยการอ้างเอาเหตุผล บางสิ่งบางอย่าง หรือเรื่องล่อใจให้เกิดความมานะ
น.42 35 พยายาม บางสิ่งบางอย่าง ๑ มาเป็นเครื่องมือให้เกิด กำลังใจจนทำได้. พอทำได้เป็นครั้งแรก มันกลับ เห็นว่ามันผิดจากที่เคยกลัว คือมันไม่ใช่สิ่งที่น่ากลัว และให้โทษเลย กลายเป็นสิ่งที่ให้ประโยชน์ด้วย กลายเป็นคนที่เข้มแข็ง. การอยู่ตลอดคืนเลยกลาย เป็นของเล่น ๆ ไป เมื่อจะต้องทำงานอะไรตลอดคืน ก็กลายเป็นของที่ทำได้ โดยง่าย แม้จะต้องอยู่พยา - บาลคนเจ็บไข้ได้ป่วยตลอดคืน ก็กลายเป็นของทำ ได้ง่าย ๆ ไปในที่สุด. ถ้าความโง่ในเรื่องนี้ยังครอบ งำอยู่ แม้บิดามารดาเจ็บหนักจวนจะตายอยู่แล้ว ลูกหลานเหล่านั้นคงหนีไปนอนได้ คือหนีไปนอนเสีย ๑ เรื่องจูงใจในที่นี้ เช่นการคิดเทียบเคียงดูว่า เขาเล่น หมากรุก หรือเล่นไพ่กันจนสว่าง ก็ได้ ส่วนเรื่องธุดงค์นี้ มีผลมากกว่าเป็นไหน ๆ. หรือว่า เมื่อลูกเล็ก ๆ เจ็บหนัก พ่อแม่ต้องเฝ้าระวังตลอดคืน ก็มีอยู่ทั่วไป ทำไมในวันสำคัญ เช่นวันปรินิพพานของพระพุทธเจ้าเป็นต้น เราจะเฝ้าดู "การปรินิพพาน" ในคืนนั้น จนตลอดคืน ไม่ได้เล่า ? ดังนี้เป็นตัวอย่าง.
น.43 36 โดยไม่ต้องรู้ว่าพ่อแม่ตายเมื่อไรก็ได้. ความโง่ ในกรณีอย่างนี้. มันมีผลร้ายมากถึงอย่างนี้. ฉะนั้น เราไม่น่าจะมีความเขลาในเรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ อย่างนี้ ซึ่งโดยที่แท้ก็เป็นเรื่องธรรมชาติธรรมดา ควรจะ เข้าใจถูกและปฏิบัติได้. ศีลและวัตรต่าง ๆ เท่าที่พระพุทธเจ้าท่าน ได้ตรัสแนะนำ สั่งสอน บัญญัติ แสดงไว้นั้น มันมีผล มีคุณสมบัติ มีอานิสงส์ ที่พอเหมาะ พอดี ไม่ใช่เป็นเรื่องเหลือวิสัย ไม่ใช่เป็นเรื่อง นอกรีตนอกรอยอุตริ อันเป็นการทำตนให้ลำบาก โดยปราศจากเหตุผล ฉะนั้นขอให้นำไปพิจารณา กันเสียใหม่ ให้เข้าใจว่าสิ่งเหล่านี้นำมาซึ่งผลอัน แท้จริงเกินค่า. หวังว่าท่านนักศึกษาหนุ่มทั้ง หลายคงจะมีความกล้าหาญในการที่จะพิสูจน์ ด้วยตนเอง เช่นลองสมาทานศีลอุโบสถดูบ้างเป็น ครั้งเป็นคราว อาตมาขอรับรองว่า ความโง่เขลา บางชนิดจะหายไป ซึ่งมีราคามากกว่าความยาก
น.44 37 ลำบากซึ่งเราจะต้องอดกลั้นอดทน ในการรักษาศีล อุโบสถเป็นต้น และจะได้ผลโดยทำให้ท่านเป็นบุคคล ที่คืบหน้าก้าวหน้าไปในทางความเข้มเข็ง และขอ ยืนยันว่า ท่านจะรู้จักพุทธศาสนาดีขึ้นกว่าแต่ก่อน อย่างมากมายจริง ๆ, คือมันจะดีขึ้นกว่าที่เพียงแต่จะ ฟังอาตมาบรรยายไปเรื่อย ๆ อย่างนี้ซึ่งมันเป็นเพียง การเล่าเรื่อง อย่างที่เขาเรียกว่า "สิบปากว่า ไม่ เท่าตาเห็น ; สิบตาเห็น ไม่เท่ามือคลำ" อะไร ทำนองนี้. ท่านทั้งหลายควรจะได้ลองดูด้วยตนเอง แล้วจะรู้ว่าศีลและวัตรนั้น เป็นของที่มีประโยชน์ อย่างไร. ถ้ายังมีความเข้าใจเขว ว่าศีลวัตรเหล่านี้ เป็นของคนงมงาย สำหรับคนแก่คนเฒ่าหรือเป็น เรื่องปรัมปราถอยหลังเข้าคลองแล้ว ก็เป็นที่น่าเสียใจ อย่างยิ่งที่ท่านจะไม่สามารถเข้าใจพุทธศาสนา ในอัน ดับที่สูงขึ้นไปได้ แม้เราจะได้มีการบรรยายกันให้ เหน็ดเหนื่อยสักเพียงไร. นี้เรียกว่าเราจะพยายาม