Buddhadasaน.561 จะมีชีวิตเป็นคน อยู่อย่างไร จึงจะไม่ขาดทุน ฉันอยากให้เพื่อนมนุษย์ของฉัน ทุกคน คิดปัญหาข้อที่ว่า ถ้าเราจะไม่เป็น คนชนิดที่เหมือนกับเขา แต่จะเป็นอย่างของ เรา เราจะต้องเป็นอย่างไรจึงจะไม่ขาดทุน. บางคนคงจะย้อนถามฉันว่า การ เป็นคนอยู่ทุกวัน ๆ นี้ ต้องลงทุนด้วยหรือ ? เห็นมีแต่ลงทุนเรียน ลงทุนค้า หรืออะไร ทำนองนี้ทั้งนั้น ไม่เห็นมีใครลงทุนในการ เป็นคนเลย. ฉันจะต้องขอโทษ ในการที่ฉันมี ความเห็นว่า การเคลื่อนไหวของเราทุกอย่าง
น.562 ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายการทำ หรือเป็นการรับผลของการทำ ล้วนแต่เป็นการลงทุนในการเป็นคน ไปหมด. เราลงทุนลง แรงวิ่งแล่นไปในวัฏฏสงสาร, ลงทุนมาเกิดเป็นคน, ลงทุน ในการดำรงชีพเป็นอยู่, ต้องหัวเราะ ต้องร้องไห้ อิ่ม หิว รัก โศก เพลิน หงอย ไปห้องน้ำ ไปห้องส้วม ฯลฯ ป่วยไข้ หาย สบาย กระทั่งตายเพื่อเกิดใหม่ในที่สุด ทั้ง หมดนี้เป็นการลงทุน เรียนเพื่อรู้ แล้ว เข็ดหลาบ ใน การที่จะไม่ต้องวิ่งมาวนเวียน เป็นเช่นเดียวกันต่อไปอีก. ฉันเห็นว่า ทั้งการกระทำ และการรับผลของการกระทำ ทั้งดีและชั่ว ทั้งหมดนั้นล้วนแต่เป็นการถูกธรรมชาติบังคับ ให้เราทำและเป็นไป, เป็นการ ลงทุนเรียน เพื่อให้เรา กลายเป็นผู้สามารถขึ้นอยู่เหนือกฎเหล่านั้น คือ นิพพาน ! ถ้าเราไม่ลงทุนด้วยการลองมาเป็นคนดูเสียก่อน เราก็จะไม่ มีความรู้อะไรเลย ในการที่จะถอนตัวขึ้นให้พ้นจากการที่จะ ต้องเป็นคน (หรือเป็นสัตว์) ไป อย่างไม่มีที่สิ้นสุด. เรา ลงทุนด้วย การทนเป็นคน เพื่อเรียนรู้ และ สอบไล่
น.563 ? ให้ได้ถึง ขั้นที่จะไม่ต้องเป็นคน อีกต่อไป. การตาย ช่วยอะไรเราไม่ได้ในข้อนี้ เพราะมันกลับมาเกิดอีก, เว้น ไว้แต่เราจะเป็นคนให้ครบถ้วนตามหลักสูตรเสียก่อน คือ เป็นคนชนิดที่มีกำไร ไม่ขาดทุน. หรือกล่าวอีกอย่างหนึ่ง ก็คือ ศึกษาให้รู้จักการเป็นคน ด้วยการเคยเป็นคนเสียอย่าง เต็มที่ จนตนสามารถ เอาชนะ อยู่เหนือการเป็นคน ของตนเอง ได้นั่นเอง. เราจะเป็นผู้มีกำไรประจำวัน ทุก ๆ วันได้ ด้วยการที่เรามีทุกข์กะใครไม่เป็น ไม่ว่าเหตุ การณ์อย่างใดจะเกิดขึ้น. และเราจะงบยอดมีกำไรเด็ดขาด ในขั้นสุด ในการที่เราเข้าถึงขีดที่ความทุกข์ไม่อาจเกิดขึ้น อีกต่อไป. บางคนคงจะถามว่า ถ้าเกิดมาทำงานได้รับผลสำเร็จ ร่ำรวยสมบูรณ์พูนสุขด้วยเกียรติและทรัพย์แล้ว ยังจะว่า ขาดทุน ในการเป็นคนอีกหรือ ? ฉันตอบว่า การสมบูรณ์พูนสุขนั้น ก็เป็นเพียง การลงทุนอย่างหนึ่ง หรือตอนหนึ่งของการลงทุนใน
น.564 การเป็นคน เท่านั้น คือเป็นการลงทุนเพื่อให้เราได้ เรียนรู้ว่า มันก็เป็นของหลอก ๆ เช่นเดียวกับการตก ระกำลำบากเหมือนกัน. ครั้นเรารู้จักมันอย่างถูกต้องแล้ว เราก็จะเป็นคนมากขึ้นอีก จนกระทั่งเป็นคนที่ เต็ม (Perfected) โดยทุก ๆ ทาง ในการที่จะ บริสุทธิ์ สว่างไสว และสุขเย็น. ความสมบูรณ์พูนสุขจึงเป็นเพียง การลงทุนเท่านั้น ยังหาใช่ผลกำไร แห่งการเป็นคนไม่. ก็ถ้าใครหลงเอาต้นทุนมาใช้จ่ายเสีย อย่างกะว่ามันเป็นผล กำไรแล้ว คนนั้นก็จะ หมดกระเป๋าเลย ! แล้วเขาก็จะ ต้องฟุบหน้าร้องไห้กับพื้นดิน ตรงที่เขายืนนั่นเอง. ไม่เชื่อ ใครลองใช้ความสมบูรณ์พูนสุข ในฐานเป็นผลกำไรของ ชีวิตดูเถิด ! เชิญท่านลอง ค้าการเป็นคน ของท่านดูเรื่อย ๆ ไปเถิด ท่านจะเห็นเอง. พุทธทาส อินฺทปญฺโญ หอสมุดธรรมทาน ไชยา ๑๙ มี.ค. ๘๖