Buddhadasaน.28 ๒๓ ประกอบอยู่ด้วยองค์แปด ; ภาษาบาลีเขาเรียกว่า อัฏฐังคิกมรรค -มรรค ประกอบอยู่ด้วยองค์ ๘ เอาไปแปลเป็นภาษาอังกฤษ ว่า Eight Fold Path มันเป็นทางและประกอบอยู่ด้วยส่วน ประกอบ ๘ ก็คือความถูกต้อง ๘ อย่างที่ว่ามาแล้ว. นี้เรียกว่า ทางนี้ประกอบไปด้วยองค์ ๘. พึงรู้จักลำดับของความถูกต้อง ทีนี้ก็อยากจะพูดเรื่องลำดับของความถูกต้องให้ฟัง บ้าง รู้สึกว่าออกจะเกินไป แต่สำหรับบางคนคงจะฟังถูก. ลำดับของความถูกต้อง เขาแยกความถูกต้องมันจะมีลำดับไป อย่างไร เป็นธรรมะขั้นลึกในพุทธศาสนา เรียกว่า ความ สะอาดหรือวิสุทธิ ๗ อย่าง เพราะเหตุว่าความถูกต้อง ๘ ประการที่ว่านั้น จะมาอยู่ในหลักอันนี้ คือลำดับของความถูกต้อง จริง จะมีลำดับอย่างไร เราพูดถึงลำดับ เป็นลำดับ ๆ ของความ ถูกต้อง ๘ ประการที่จะดำเนินไปอย่างไร. ลำดับแรก ที่สุดก็เรียกว่า ศีลวิสุทธิ -ความถูกต้องใน ขั้นศีล คือกาย วาจา หรือที่เกี่ยวข้องกันกับกายวาจานี้ถูกต้อง เรียกว่าศีลสะอาด ศีลบริสุทธิ์ ศีลถูกต้อง. ลำดับที่สอง ถัดขึ้นไปอีกขั้นหนึ่งก็คือ จิตวิสุทธิ หรือสภาพของจิตถูกต้อง. อันแรกไม่ขาดศีล, อันหลังจิตมี
น.29 ๒๔ สมาธิ ปราศจากการรบกวนของนิวรณ์. นี้เป็นจิตสะอาด จิต ถูกต้อง เป็นลำดับที่สอง. ลำดับที่สาม ทิฏฐิวิสุทธิ ความเข้าใจ หรือความคิด เห็นที่เรียกว่าทิฏฐินั้นถูกต้อง เป็นสัมมาทิฏฐิ หมายความว่า ไม่ไปเข้าใจผิดในสิ่งต่าง ๆ ไม่เข้าใจผิดต่อโลก ; โดยเฉพาะ ว่าทุกอย่างในโลกเป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา. อย่าไปโง่ อย่าไป เข้าใจผิดว่า เป็นสุข หรือเป็นของเที่ยง หรือเป็นตัวกู - ของกู อย่างนี้เป็นต้น. นี่ทิฏฐิความเห็นอันถูกต้อง มีเรื่องอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา เป็นหลัก ให้ความถูกต้องนี้ชัดเจน ชัดแจ๋วไว้ก่อน. ลำดับที่สี่ คือความรู้ที่จะทำให้เราอยู่เหนือความ สงสัยลังเลนี้ ให้ถูกต้อง, ความรู้ขนาดที่ให้เราตัดความสงสัย ลังเลเสียได้นี้ ให้ถูกต้อง ถ้าเรียกภาษาบาลีว่า กังขาวิตรณ- วิสุทธิ มันยุ่งสำหรับพวกคุณ. คุณนึกดูแต่ขั้นที่สาม เรารู้แล้ว เรามีความเห็น ความเข้าใจถูกต้องว่า โลกนี้มันเป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ทีนี้ขั้นที่สี่นี้ มันก็หมดความสงสัย เยื่อใย หรือ ว่าความลังเล ที่จะไปเกี่ยวข้องกับโลกนั้น. ลำดับที่ห้า มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ มารู้กัน ตอนนี้เอง ว่าอันไหนทางผิด, อันไหนทางถูก, แน่ชัดลงไป ว่าทางไหนผิด ทางไหนถูก มารู้ตอนนี้. ทีแรกว่าเดินมาทาง ศีล ทางสมาธิ ทางนั้นมันเป็นแต่เพียงเดินมาตามแนวทาง
น.30 ๒๕ เท่านั้น ความแน่ใจถึงที่สุดยังไม่มีหรอก จนกว่าจะมาถึงขั้น นี้ ; ทำลายความสงสัยลังเลเสียได้แล้วจึงจะเห็นชัดแจ๋วว่า อ้าว นี่เรามาถูกแน่แล้วโว้ย ! ทีแรกก็เดินมาเผื่อว่าจะถูกหรือ อาศัยเหตุผลว่ามันถูก ความแน่ใจยังไม่สมบูรณ์ ; พอมาถึง อันดับที่ห้านี่ชัดเจนสมบูรณ์ ถูกแน่ไม่มีทางผิดอีกต่อไป เรียก เป็นภาษาบาลียุ่งยากว่า มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ. นี่มัน ยืดยาวรุงรังลำบากสำหรับพวกคุณ ; ผมจะบอกแต่ว่า ความ รู้ว่าถูกแน่หรือผิดแน่มันแน่นอนที่ขั้นนี้ มันชัดแจ้งกันตรงนี้ ในระยะนี้. ลำดับที่หก ต่อไปอีก มันก็รู้แน่เฉพาะฝ่ายที่ถูก อย่า เอาไปปนกัน อันที่ห้ามันรู้ว่า ผิดแน่ ถูกแน่ เป็นอย่างนี้ ทีนี้ เราก็แยกเอามาแต่ที่ถูกแน่ มันถูกแน่ยิ่งขึ้นทุกที นี่เรียกว่า ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ. นี่ก็เป็นอันว่า ความแน่ใจ ความ เห็นแจ้งอะไร มันชัดลงไปว่า นี้ถูกแน่. ลำดับที่เจ็ด คือ ญาณทัสสนวิสุทธิ -จุดหมายปลาย ทาง ถึงเข้าแล้ว รู้เห็นทุกสิ่งกระทั่งว่าตั้งแต่ต้นจนถึงจุดหมาย ปลายทาง. นี่ผมก็จะเปรียบเทียบด้วยการเดินทางอย่างไป กรุงเทพฯ อีก ในแง่นี้ว่าเราเริ่มมีศีล เริ่มมีสมาธิ เริ่มมีความ เข้าใจ คือทิฏฐิถูกต้องนี้ เราก็เริ่มเดินออกไปจากไชยา ; เตรียม ตัวพร้อมด้วยศีล เตรียมการเดินทาง ปรับปรุงตัวให้พร้อมที่ จะเดินทาง ; นี้ก็เหมือนกับมีศีลและมีกำลังใจที่จะเดินทาง คือ
น.31 ๒๖ มีสมาธิ และก็มีความเข้าใจถูกต้องว่า จะต้องเดินไปทางนั้น. ทีนี้ ก็มีความเข้าใจในส่วนที่ว่า เดินไปทางนั้นเรื่อย ไปจนถึงระดับหนึ่ง ; ไม่มีความลังเล แล้ว ไม่มีความคิดที่จะ ถอยหน้าถอยหลังแล้ว. เดินเข้าไปตั้งเกือบครึ่งอะไรทำนอง นี้ ความลังเลว่าเราจะเดินดีหรือไม่เดินไม่มีเหลือแล้ว ทีนี้ก็ ไปถึงขั้นที่ถูกแน่ เช่นไปถึงประจวบฯ หรือไปถึงหัวหิน ก็รู้ ว่ามาถึงหัวหิน เดินทางถูกแน่ เพราะไม่ไปถึงนครศรีธรรมราช พัทลุง, เพราะว่ามาถึงหัวหิน เพชรบุรี ราชบุรี นี่ถูกแน่. ขณะนี้รู้ว่าผิดไปทางโน้น ถูกไปทางนี้ ฉะนั้นที่เรามานี้ถูก แน่ ; ถ้าวกไปทางโน้นเป็นผิด ถ้ามาทางนี้เป็นถูก. นี่ก็ถือว่า ถูกแน่ บึ่งเสียอีกหน่อยไปถึงนครปฐม สุดท้ายก็ถึงกรุงเทพฯ ; มองดูมาข้างหลัง โอ, ตั้งแต่ไชยาถึงกรุงเทพฯ เป็นอย่างนี้เอง. นี่คุณไปวิเคราะห์ดูเอง ตั้งแต่เริ่มเตรียมตัวที่จะ ออกเดิน เมื่อมีความรู้ มีความเข้าใจที่จะเดินเรื่อย ๆ ไป แล้ว ก็เดินเรื่อย ๆ ไป จนรู้ว่า อ้อ ! ทางนี้ถูกแน่แล้วโว้ย ! เพิ่ง ไปถูกแน่แล้วจริงโว้ย เมื่อไปตั้งครึ่งทางโน่น. เมื่อแรกออก เดินก็คาดคะเนว่าถูก หรือว่าได้ไปตามแนวที่เขาวางไว้, หนทาง ที่เขาวางไว้ ; ความไว้ใจตัวเองยังไม่ถึงที่สุด กว่าจะถึงขั้น ที่เรียกว่า มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธินั้น จึงจะรู้ว่า นี้ถูก แน่ นี้ผิดแน่ นี้ถูกแน่ แล้วก็เลือกเอาแต่ที่ถูกแน่ เข้าไปอีก