Buddhadasaน.24 ๑๙ การที่จะไปสู่คติ ๘ นั้น ไม่ได้อาศัยอริยมรรคมีองค์ ๘ ประการ ; เข้าใจให้ดี จะไปนรก ไปอบายนั้น ไม่ได้อาศัย มรรคมีองค์ ๘ ประการ. จะ ไปเทวดา ไปสวรรค์ ไปพรหมโลก ก็ ไม่ได้อาศัยอริยมรรคมีองค์ ๘ ประการ, หรืออย่างดีก็อาศัย บางส่วน ซึ่งไม่ครบ ก็ไม่เรียกว่าอริยมรรคมีองค์ ๘ เพราะ มีอยู่นิดเดียว เกี่ยวข้องอยู่ด้วยอริยมรรคมี ๘ เพียงนิดเดียว ; อย่างนั้นไม่เรียกว่าอริยมรรคมีองค์ ๘. จะไปสวรรค์ ไป พรหมโลก ด้วยฌานด้วยสมาธิ ด้วยการทำดี ยังไม่ครบทั้ง องค์ ๘ ยังไปหลงกามารมณ์ คือหลงความสุข. อริยมรรคมี องค์ ๘ เป็นทางเอก เป็นทางสูงสุดนี้ ออกมาเสียจากการลุ่มหลง ในกามารมณ์ หรือความสุขชนิดไหนหมด. มรรคมีองค์ ๘ เป็นทางถูกตรง เดี๋ยวนี้เราก็มีทางถูก หรือยิ่งกว่าถูก คือ ทางมี องค์ ๘ ที่เราสวดกันอยู่เสมอ จะเรียกว่า ทางถูกทางตรง หรือ ทางเอก ก็ได้. เมื่อพูดเป็นสำนวนโฆษณาชวนเชื่อ ภาษา บาลีก็ใช้คำว่า ทางเอก หนทางเอก ยังเก่งกว่าทางตรงหรือ ทางถูกความหมายรัดกุมกว่า : เอก แปลว่า เดียว, เอกะ แปลว่า เดียว เดียวนี่มันไม่มีใครเหมือน ไม่มีใครเป็นคู่เปรียบแล้วก็ ดีที่สุด ถ้าเดียวก็หมายความว่า ไม่มีใครเป็นคู่เปรียบเทียบ ได้ ไม่มีใครเสมอ มันก็ดีที่สุด นี้คือเอก.
น.25 ๒๐ ทีนี้ เอกอีกทีหนึ่งก็คือ คนเดียวเดิน ของใครใคร เดิน เป็นทางของคนคนเดียวเดิน และเส้นทางนี้เป็นเส้นเดียว ไม่ใช่ ๘ เส้น เหมือนคนเข้าใจกันโดยมากแล้วก็ ไปสู่จุดหมาย ปลายทางเพียงอย่างเดียว ; มันเลยเดียวกันหมด เดียวหรือ เดี่ยวไปหมด. คนเดียว ก็เฉพาะ คนเดียวเดิน แล้วไปสู่จุดหมาย ปลายทางเพียงอย่างเดียว หนทางนี้ก็เส้นเดียว ไปสู่ความเป็น ของอย่างเดียว ที่ไม่มีอะไรเหมือน ; นี่เขา เรียกว่า เอกายนมรรค มีความหมายอย่างนี้. ถ้าเราเดินอยู่ในทางนี้ ก็เรียกว่า ถูกต้อง หรือกำลัง เป็นไปในทางที่จะเหนือโลก อยู่เหนือโลก ; ฟังดูแล้วมันจะ เกินความต้องการไปแล้วหรืออย่างไร ? คุณลองพิจารณา ตัวเองดู ที่พระพุทธเจ้าท่านได้ตรัสหลักอันนี้ไว้ ก็เพื่อจะออก มาเสียจากความทุกข์ทั้งปวง : ความทุกข์ที่น่าเกลียดน่ากลัว ก็มี, ความทุกข์ที่น่ารักน่าหลงใหลก็มี อย่าไปหลงใหลในความ ทุกข์ที่น่ารัก. เดี๋ยวนี้จะออกจากความทุกข์ทุกชนิดก็ต้องอาศัย หนทางอันเอกนี้. นี้ก็เห็นได้ว่า มันจำเป็นแก่ทุกคนที่จะต้องรู้ อย่าได้ไปหลงใหลในหนทางที่หลอกลวงของพญามารที่น่ารัก ที่โรยไว้ด้วยดอกไม้. เรื่องอริยมรรคมีองค์ ๘ นี้ รายละเอียดก็ไปดูเอา ในเรื่องนั้นโดยเฉพาะ. ผมอยากจะพูดจำกัดความแต่เพียงว่า ความถูกต้อง ๘ ประการที่รวมตัวกันเข้าเป็นหนทางสายหนึ่ง ;
น.26 ๒๑ คนสะเพร่าหรือคนไม่รู้ คนอวดดีพูดว่า มรรค ๘ นี่มันผิดกลาย เป็น ๘ ทาง, คนที่รู้ไม่สะเพร่าจะพูดว่า มรรคมีองค์ ๘ มี factor ๘ แต่สิ่งนั้นคือสิ่งเดียว. คุณได้บวชได้เรียนทั้งที เป็น นักศึกษาทั้งที อย่าไปพูดผิด ๆ ว่ามรรค ๘ ถ้ามรรค ๘ มี ๘ ทาง แล้วจะเดินอย่างไร, ใครจะเดินได้, ถ้ามีอยู่ ๘ เส้นขนาน กันไป แล้วเดินอย่างไร. ที่ถูก มีเพียงแต่ทางเดียว ประกอบอยู่ด้วยองค์ ประกอบ ๘ ชนิด ๘ อย่าง ; หนทางทางนี้ ที่จะเดินไปกรุงเทพฯ มันต้องประกอบไปด้วยองค์ประกอบ ๘ อย่าง ; เช่นว่า มี แนวทางที่จะเดินได้ ไม่หลง มีความปลอดภัย มีอาหารหากิน ได้ มีสะพานข้ามคลอง มีการอารักขาที่เพียงพอ นี่จึงจะเดินไป ได้ถึงกรุงเทพฯ ผ่านป่า ผ่านดง ผ่านภูเขาอะไรไปได้ นี่ก็ องค์ประกอบ ๘ อย่างที่จำเป็นนั้น มีอยู่ในหนทางอันนั้น เส้น เดียวนั้น ก็เดินไปได้. ส่วนอริยมรรคมีองค์ ๘ ของพระพุทธเจ้า นี้ คือความถูกต้อง ๘ ประการ ที่เรียกว่า อัฏฐังคิกมรรคนั้น เราเอาคำถูกต้องคือสัมมานี้เป็นหลัก : สัมมา แปลว่า ความ ถูกต้อง เอา ถูกต้องเป็นหลัก, แล้วก็ถูกต้อง ๘ ประการ. อันแรก ถูกต้องในความคิดเห็น คือความรู้หรือ ความเข้าใจ ความคิดเห็นที่ถูกต้อง. อันที่สอง คือ ความปรารถนา ความหวัง ความ ใฝ่ฝันที่ถูกต้อง.
น.27 ๒๒ อันที่สาม คือ ความถูกต้องของการพูดจา อันที่สี่ ความถูกต้องของการกระทำทางร่างกาย ทางกาย. อันที่ห้า ความถูกต้องของการเลี้ยงชีวิต. อันที่หก ความถูกต้องของความพากเพียร. อันที่เจ็ด ความถูกต้องของสติ คือสมปฤดี ความ รู้สึกผิดชอบชั่วดี หรือที่เรียกว่าสติ. อันสุดท้ายที่แปด ความถูกต้องของจิตที่ดำรงไว้ ถูกต้อง คือความเป็นสมาธิที่ถูกต้อง. เมื่อเป็นภาษาบาลี ก็ว่า เป็น สัมมาทิฏฐิ สัมมาสัง- กัปโป สัมมาวาจา สัมมากัมมันโต สัมมาอาชีโว สัมมาวายาโม สัมมาสติ สัมมาสมาธิ ; สวดกันอยู่ทุกวัน ; ถ้าไม่สวดอย่างนกแก้ว นกขุนทอง ก็จะซึมซาบอยู่ในใจว่า นี้มันเป็นความถูกต้อง ๘ อย่าง. เอาความถูกต้องอันนี้มารวมกันเข้าเป็นเนื้อเดียวกัน เป็นความถูกต้องของชีวิต, เป็นความถูกต้องของการเดินทาง ของชีวิต แล้วไปสู่จุดหมายปลายทางของชีวิต ที่เรียกว่า ความ ดับทุกข์โดยประการทั้งปวง นี่พอจะเข้าใจได้แล้วโดยหลักใหญ่ ๆ ที่มันไม่มีทาง จะผิดได้ รายละเอียดไปดูเอาในตำรับตำรา มีเยอะแยะไป. นี่ก็ระวัง อย่าพูดให้ผิด, อย่าพูดว่ามรรค ๘, ให้พูดว่า มรรค