อสีติสังวัจฉรายุศมานุสรณ์ จาก พุทธทาสภิกขุ 2449 - 2529 ตอนที่ ๓ — ๓. ฟ้าสางทางการเสริมคำพังเพย

น.443 ท่านทั้งหลายพิจารณา ตามความพอใจของตนของตนกันอีก ต่อหนึ่ง ดังต่อไปนี้. ถ้อยคำครึ่งแรกเป็นของเก่า ครึ่งหลัง เป็นของวิจารณ์ใหม่ดังที่กล่าวแล้ว. - พ.ท. หมวด ก. ๏ กงเกวียน กำเกวียน -: เวียนไปได้ เฉพาะเมื่อ มันยังสัมพันธ์กันอยู่. ๑ ๏ ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่ - : ปรองดองกันไม่ได้ ความลับมันก็ โผล่ออกมา. ๒ ๏ ไก่งามเพราะขน คนงามเพราะแต่ง - : อย่าคิด ให้แกว่ง จนคนอยากมีขน. ๓ ๏ ไก่ไข่แล้วย่อมกระต๊าก - :ทั้งที่มันไม่อยาก กระต๊าก แต่เพราะมันเจ็บกัน. ๔ ๏ ไก่ไม่ยอมกินข้าวเปลือก - : ถ้ามัน อาจเลือกกิน ข้าวสาร. ๕ ๏ กินน้ำใต้ศอก -: ไม่น่าอายดอก เมื่อยังจำเป็น. ๖ ๏ กว่าถั่วจะสุก งาก็ไหม้ -: นี้ป้องกันได้ โดยใช้ เตาอบพิเศษ มีคอมพิวเตอร์. ๗ ๏ เกลียดตัวกินไข่ เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง - : ไม่ใช่เรื่องร้ายแรง ถ้าเมื่อจำเป็น. ๘ ๏ เกลียดขี้ ขี้ตาม เกลียดความ ความถึง - : มอง ให้ซึ้ง มันมีเฉพาะแต่กะคนสะเพร่า. ๙ ๏ เกลียดสิ่งใด พบสิ่งนั้น -: เพราะมันพบก่อน แล้ว ตั้งแต่เมื่อเกลียด. ๑๐ ๏ เกี่ยวแฝก มุงป่า -: ยังดีกว่า เกี่ยวหญ้าคามุง ภูเขา. ๑๑ ๏ เกี่ยวข้าว ระวังเคียว -: ให้มันเกี่ยวแต่รวง ข้าว. ๑๒ ๏ เกี่ยวคน ระวังคำ -: ถ้าพูดผลีผลาม ไม่เกี่ยว อะไร แต่เกี่ยวคอคนพูดเอง. ๑๓ ๏ กินปูน ร้อนท้อง -: ก็อย่าร้องออกมา ให้อีกา มันรู้. ๑๔ ๏ กินอยู่กับปาก ยากอยู่กับท้อ ง - : ต้องรู้ปรอง ดอง กันให้ดีดี. ๑๕ ๏ กินบนเรือน ขี้รดหลังคา - : เป็นทำนองของ อีกา ชังน้ำหน้ากันทั้งบ้านทั้งเมือง. ๑๖ ๖๑

น.444 ๖๒ ๏ กัน ดีกว่าแก้ - : ถ้าอยู่อย่างถูกต้องแท้ ก็ไม่ต้อง แก้ไม่ต้องกัน. ๑๗ ๏ กรรม สนองกรรม -: ทำแต่กรรมดี ยิ่งสนอง ยิ่งสุขสำราญ. ๑๘ ๏ ใกล้เกลือ กินด่าง - : เพราะชอบคนละอย่าง ก็ ไม่เห็นเป็นอะไร. ๑๙ ๏ เกลือเป็นหนอน -: เพราะเจ้าของเกลือก็เป็น ก่อนเสียเองแล้ว. ๒๐ ๏ เกลือจิ้มเกลือ -: ไม่เข้าเนื้อข้างไหน จิ้มมันเรื่อย ไป ก็สมดุลเอง. ๒๑ ๏ กำแพงมีหู ประตูมีตา - : ความลับไม่มีแก่ข้า ฯ ไม่เห็นเป็นอะไร. ๒๒ ๏ กระต่ายตื่นตูม -: เราไม่ตื่นตาม ทุกคืนทุกยาม ไม่เห็นเป็นอะไร. ๒๓ ๏ เก็บเบี้ยใต้ถุนร้าน -: ถ้าทำเป็นการเป็นงาน ก็ รวยได้ถมไป. ๒๔ ๏ กอบ ดีกว่ากำ -: ระวังอย่าเสียกำ แล้วซ้ำ กอบ. ๒๕ ๏ กิ้งก่า ได้ทอง - : มันยักแต่ศีรษะของตน แต่คน ได้ทอง มักยักไปทั้งตัว. ๒๖ หมวด ข. ๏ ขิงก็รา ข่าก็แรง -: ถ้ายังขืนขัดแย้ง ก็วินาศ ทั้งสองฝ่าย. ๒๗ ๏ แข็งแรง ดีกว่าแข็งกระด้าง -: ถ้าแข็งทั้งสอง อย่าง ก็ไม่มีแข็งอะไร. ๒๘ ๏ เข็นครก ขึ้นเขา - : จะกลายเป็นของเบา ถ้าเรา รู้จักใช้สติปัญญา. ๒๙ ธรรมะกวาดใจเมื่อไม้กวาดกวาดดิน

น.445 ๖๓ ๏ เข้าฝูงหงส์เป็นหงส์ เข้าฝูงกาเป็นกา -: เพียง แก้ปัญหาเฉพาะหน้า ก็ไม่เห็นจะเป็นอะไร. ๓๐ ๏ ขนทรายเข้าวัด - : ต้องหมายถึงขจัดความเห็น แก่ตัว เพื่อเห็นแก่ส่วนรวม. ๓๑ ๏ ขี่ช้างจับตั๊กแตน - : ยังดีกว่าขี่ไอพ่น จับตั๊กแตน เป็นไหน ๆ. ๓๒ ๏ ข้างนอกสุกใส ข้างในเป็นโพรง -: ถ้าเป็น เรือนเป็นโรง มันก็อยู่สบาย ๓๓ ๏ข้างนอกขรุขระ ข้างในต๊ะติ๊งโหน่ง -: เป็น เรือนเป็นโรง ก็ยิ่งอยู่สบาย ๓๔ ๏ แข่งเรือแข่งแพแข่งได้ แข่งวาสนาแข่งไม่ได้ -: ไม่แข่งอะไรเลยดีกว่า. ๓๕ ๏ เข้าเมืองตาหลิ่ว ต้องหลิ่วตาตาม -: แต่ต้อง ไม่ใช่เพื่อหลอกลวงใคร. ๓๖ ๏ ขนม พอสมกับน้ำยา -: ดีกว่าไม่มีน้ำยา. ๓๗ ๏ ขว้างงู ไม่พ้นคอ - : เพราะงูยาวเกินไป ไม่รู้จัก ทอนให้สั้นเสียก่อน ๓๘ ๏ ขายผ้าเอาหน้ารอด - : ก็ดูจะยังดีกว่าเอาหน้าไม่ รอด. ๓๙ ๏ เข้าด้ายเข้าเข็ม -: ก็ต้องใช้สติสัมปชัญญะอย่าง เต็มที่. ๔๐ ๏ ขัดหม้อขัดไหได้ผล ขัดคอคนไม่ดี - : ขัดใจตน ให้ถูกวิธี ดีกว่าขัดอะไรทั้งหมด. ๔๑ ๏ ขมเป็นยา (หวานเป็นลม) - : ถ้าไม่มีทุกขเวทนา ต้องไม่หวานไม่ขม. ๔๒ ๏ ขี้ใหม่ หมาหอม - : แมลงวันตอม ทั้งขี้ใหม่ ขี้เก่า. ๔๓ ๏ ขี้แพ้ชวนตี -: เอาดีไม่ได้ ไว้ใช้กับผี อย่ามี กับคน. ๔๔

น.446 ๖๔ ๏ เขกหัวลูกท่าน ต้องเอาให้เจ็บ -: แล้วคอยนั่ง เก็บกำไรตัวเองเจ็บอีกหลายเท่าตัว ๔๕ หมวด ค. ๏ ค บคนให้ดูหน้า ซื้อผ้าให้ดูเนื้อ - : ซื้อเกลือ ให้ดูสี คบชีให้ดูศีล. ๔๖ ๏ คบพาล พาลพาไปหาผิด คบบัณฑิตท่านพาไป หาผล - : คบพระทศพล ท่านพาไปหาว่าง. ๔๗ ๏ คบเด็กสร้างบ้าน คบคนเกียจคร้านสร้างเมือง -: มีแต่เรื่องเปลืองใจ. ๔๘ ๏ คับที่อยู่ได้ คับใจอยู่ยาก -: อยู่กับธรรมะ ไม่คับ ทั้งกายทั้งใจ. ๔๙ ๏ คนเดียวหัวหาย สองคนเพื่อนตาย - : ไม่มีคน ก็ไม่หายไม่ตาย. ๕๐ ๏ เคราะห์ร้ายตะพายตุ่ม - : ถ้ายังหนุ่ม ก็พอจะเอา ตัวรอดได้. ๕๑ ๏ ความวัวยังไม่หาย ความควายเข้ามาแทรก - : ต้องรู้จักแยกชนะมันเป็นอย่าง ๆ ไป. ๕๒ ๏ คนล้ม อย่าข้าม - : เพราะเขายังไม่ตาย ลุกขึ้นได้ แม้เมื่อเรากำลังข้าม. ๕๓ ๏ คนแก่สอนยาก - : แต่ก็มีวิธีทำให้อ่อน แล้วสอน ง่าย. ๕๔ ๏ คนล้ม อย่าคร่อม -: เขาจะยอมลุกขึ้นมาพูดจา กันในแนวใหม่ที่ดีกว่า. ๕๕ ๏ คบคนดีเป็นศรีแก่ตัว -: ป้องกันความชั่วได้ หลายทิศทาง. ๕๖

น.447 ๖๕ คบคนชั่วเป็นอัปมงคล -: เพียงแต่ใครยล เขา ก็อางขนาง. ๕๗ คอหยัก ๆ สักแต่ว่าคน -: เพราะผีสัปดนไม่รู้จัก ปั้นให้เสร็จสมบูรณ์. ๕๘ คนรักเท่าผืนหนัง คนชังเท่าผืนเสื่อ -: ทั้ง สองคนนี้ รู้จักเลือกเชื่อให้ควรแก่กรณี. ๕๙ คนลืมตัว วัวลืมตีน -: ต้องหัวตำดิน คอหัก ตายมากมายมาแล้ว. ๖๐ คมในผัก -: นั้นไม่ต้องชัก ถ้ารู้จักคม ก็ข่มให้ คนเกรงได้ ๖๑ คางคกขึ้นวอ -: ก็ยังนับว่าเป็นต่อ คนบ้าบอ ขึ้นเกวียน. ๖๒ คลุมถุงชน -: ก็ยังไม่อลวน เท่ากับเลือกคู่ชน ผิด. ๖๓ ความรู้ท่วมหัว เอาตัวไม่รอด -: เพราะตามัน บอด ด้วยความรู้ชั้นเปลือก ๖๔ ค้นป่าหาเสือ -: ทำได้ก็ต่อเมื่อ ทุกอย่างถูกต้อง และเพียงพอ. ๖๕ คาบลูกคาบดอก -: อย่าขยอกเข้าไป ให้รอก่อน ว่ามันอะไรกันแน่. ๖๖ คดในข้อ งอในกระดูก -: ถ้าเราดูเขาถูก ก็ไม่ เห็นว่าจะเป็นอะไร. ๖๗ คลื่นกระทบฝั่ง -: รีบรู้จักชั่ง ว่าเราจะต้องเป็น ฝ่ายไหน (คลื่นหรือฝั่ง.) ๖๘ คนดีมีน้อย คนถ่อยมีมาก -: เพราะความดี ทำยาก ความถ่อยเป็นเอง. ๖๙ ต้องการเจริญ ต้องยอมวุ่นวาย

น.448 ๖๖ คนชั่วหายาก คนดีหาง่าย - : เฉพาะในหมู่คนดี ด้วยกันเท่านั้น. ๗๐ หมวด ง. โง่มาก่อนฉลาด - : ยิ่งรู้สึกว่าโง่ ก็ยิ่งเป็นปราชญ์ ยิ่งฉลาดเพื่อหายโง่. ๗๑ โง่แล้วอยากนอนเตียง -: เพื่อเป็นข้อเถียง ว่า เขามิได้โง่. ๗๒ โง่เป็นเหยื่อคนฉลาด -: แต่นักปราชญ์ไม่เอา คนโง่เป็นเหยื่อ ๗๓ หมวด จ. จุดไต้ตำตอ -: เพราะไม่รู้จักกันมาก่อน ก็อภัย กันเองได้. ๗๔ จับแพะชนแกะ - : เพราะไม่รู้จักทั้งแพะทั้งแกะ และตกอยู่ภายใต้ความฟุ้งซ่าน. ๗๕ จับปลาสองมือ -: ถ้าจับตัวเดียวกัน ยิ่งมั่น คง ๗๖ จอดเรือให้ดูฝัง จะนั่งให้ดูพื้น - : อย่าดูอะไร ตื้น ๆ จะไม่ต้องมีโชคร้าย. ๗๗ เจ้าวัดไม่ดี เถรชีก็สกปรก -: วัดวาก็รกด้วย เรื่องอธิกรณ์. ๗๘ เจอไม้งาม เมื่อยามขวานบิ่น -: ความหวังอย่า สิ้น หาขวานใหม่มา. ๗๙ จับให้มั่น คั้นให้ตาย -: ถ้าเป็นมิตรกันเสียได้ ก็ไม่ต้องจับต้องคั้น. ๘๐ จับได้คาหนังคาเขา -: มีได้ทั้งที่ตั้งใจจับ และ บังเอิญเป็น. ๘๑ ใจดีสู้เสือ -: แม้จะสู้เนื้อก็ต้องใจดีอยู่นั่นเอง. ๘๒ ใจดีผีเข้า -: เพราะเราใจดีเกินไป จนไม่เป็นคน เสียมากกว่า ๘๓

น.449 ๖๗ ความดันต่ำมึนงง ความดันสูงสบาย ๏ ใจหญิง เหมือนน้ำกลิ้งบนใบบอน -: แต่ไม่ใช่ แน่นอน ว่าเหมือนกันทุกคน. ๘๔ ๏ เจ๊กลากไป ไทยลากมา -: เพราะวางท่าไม่แน่ ว่าเป็นเจ๊กหรือไทย. ๘๕ ๏เจ้าว่างาม ตามใจเจ้า -: เพราะยังกินข้าวของ เจ้าอยู่. ๘๖ ๏เจ็บแล้วต้องจำ -: เอาไว้ทรมานให้เจ็บนาน ๆ หรืออย่างไร. ๘๗ หมวด ช. ๏ ชิงสุกก่อนห่าม -: เป็นเรื่องบุ่มบ่าม ผลได้ไม่ ค่อยจะดี. ๘๘ ๏ ชายข้าวเปลือก หญิงข้าวสาร โบราณว่า - : ชั้น ลูกหลานออกมาเป็นข้าวสุก. ๘๙ ๏ ชั่วเจ็ดที ดีเจ็ดหน -: คือเกิดมาเป็นคน ต้อง เอาตัวรอดให้ได้. ๙๐ ๏ เชื้อไม่ทิ้งแถว -: อย่าทำอย่างแมว เพราะเรา เป็นคน. ๙๑ ๏ ชาดมันดี ไม่ต้องทาสีมันก็แดง -: ถ้าคนมันดี ไม่ต้องมีใครแต่ง. ๙๒ ๏ ชาดมันไม่ดี ถึงแม้ทาสีมันก็ไม่แดง - : คนมัน ไม่ดี เทวดาหรือผี ก็ไม่อาจช่วยแต่ง. ๙๓. ๏ ชี้โพรงให้กระรอก - : ทั้งชี้ทั้งบอก กระรอกมัน ก็ยังไม่เอา. ๙๔ ๏ ช้างตายทั้งตัวเอาใบบัวปิด -: ถ้าจะปิดให้มิด ต้องขีดที่ลูกตาคน. ๙๕ ๏ช้างเผือกเกิดในป่า -: ถ้าเอาแม่มันมา ให้เกิด ในบ้าน มันก็เกิดได้. ๙๖

น.450 ๖๘ ๏ ใช้แมวเฝ้าปลาย่าง - : อยู่ในตู้หรือนอกตู้ อยู่ที่ คนใช้จะจัดจะทำ. ๙๗ ๏ ชักน้ำเข้าลึก ชักศึกเข้าบ้าน -: ข้อนี้ต้องค้าน เพราะผลมันตรงข้ามจากกัน. ๙๘ ๏ ชักหน้าไม่ถึงหลัง -: ถ้าฉลาดมัธยัสถ์ระมัดระวัง คงพ้นหลังได้สักวันหนึ่ง. ๙๙ ๏ ชักใบให้เรือเสีย -: ถ้าไม่ใช่คนเหี้ย คงไม่มีใคร ชักดอก. ๑๐๐ ๏ ชักแม่น้ำทั้งห้า -: ใช้ได้กับคนบ้า ที่ชอบให้เขา ป้อยอ ๑๐๑ ๏ ช้าๆ ได้พร้าสองเล่มงาม - : ถ้าถึงขนาดเช้าชาม เย็นชาม แล้วไม่ต้องรอดีกว่า. ๑๐๒ ๏ ช้าเป็นการ นานเป็นคุณ - : แต่ต้องหาทางหมุน ให้เร็วเข้าไว้อยู่ตลอดเวลา. ๑๐๓ ๏ ชุบมือเปิบ -: ทำได้แต่คนเติบ ที่คนอื่นเขาเกรง ใจ. ๑๐๔ ๏ ชาติเสือต้องไว้ลาย ชาติชายต้องไว้ชื่อ -: ถ้า เพียงให้คนเขาล่ำลือ มันก็ไม่ดีกี่มากน้อย. ๑๐๕ ๏ ชีปล่อยปลาแห้ง -: ปล่อยลงหม้อแกง ปลาสด ของชี ไม่มี. ๑๐๖ หมวด ซ. ๏ ซื่อจนเซ่อ - : เพราะไม่รู้จักเก้อ ก็ต้องเซ่อเพราะ ซื่อนั่นเอง. ๑๐๗ ๏ ซื่อเหมือนแมวนอนหวด -: ก็เพราะหวดมันไม่ ซื่อ ๑๐๘ ๏ ซื้อควายหน้านา ซื้อผ้าหน้าหนาว -: ขายให้ ถูกคราว ก็กำไรอยู่ดี. ๑๐๙ เถาวัฏฏนาวสี หน้าต่างหินโค้ง

น.451 ๖๙ บริเวณหน้าลานหินโค้ง หมวด ด. · ดีดลูกคิดรางแก้ว -: ถ้าลดเผื่อไว้พอแล้ว ก็คง ไม่เป็นอะไร. ๑๑๐ · ดูวัวให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่ - : แต่กระนั้นก็มิใช่ จะแน่ทั้ง ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์. ๑๑๑ · ดูช้างให้ดูหน้าหนาว -: เพราะเป็นคราวที่ช้าง ซูบที่สุด. ๑๑๒ · ดูสาวให้ดูหน้าร้อน -: เพราะหล่อนมักล่อนกว่า ฤดูอื่น ๆ. ๑๑๓ · ดินพอกหางหมู -: มีได้โดยไม่รู้ตัว จนไม่รู้ว่า จะสลัดออกได้อย่างไร. ๑๑๔ · ได้ถุงลืมไถ้ ได้ใหม่ลืมเก่า - : เพราะใจเขาเบา เกินไป. ๑๑๕ • ได้ดีเพราะปาก ได้ยากเพราะพูด -: เหมือนนก กระปูดพูดไม่ระวังอะไร. ๑๑๖ • ด้านได้ อายอด -: คำสอนคด ๆ สำหรับพวกเจ้าชู้ เชิดชูกันเอง. ๑๑๗ หมวด ต. • ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ - : ถ้าบ้าเกินระห่ำ ก็อาจ ทำได้เหมือนกัน. ๑๑๘ · ตีงูข้างหาง -: . จับแล้วแกว่งคว้าง ๆ งูก็กัดไม่ได้ เหมือนกัน. ๑๑๙ · ตีงูหลังหัก -: ไม่อาจยกจวัก แล้วจะกัดได้อีก อย่างไร. ๑๒๐ · ตีปลาหน้าไซ -: สำคัญอยู่ที่ตีให้เข้าไป หรือให้ ถอยกลับออกมา. ๑๒๑

น.452 ๗๐ · ตีวัวกระทบคราด -: เจ้าของฉลาดรู้ประหยัด ความเจ็บให้แก่วัว. ๑๒๒ · ตีงูให้กากิน -: ประโยชน์เท่าปีกริ้น จะทำไปทำไม ให้ป่วยการ. ๑๒๓ · ตาบอดได้แว่น, นิ้วด้วนได้แหวน, หัวล้านได้ หวี - : มีเพียงไว้ดีใจอวดคน. ๑๒๔ · ตาบอดสอดตาเห็น -: สอดจนตาทะเล้น ก็ไม่ เห็นประโยชน์อะไร. ๑๒๕ · ตะกละท้องป่อง จองหองท้องแห้ง -: ข้อนี้ ขอแย้ง เพราะคนส่วนมากไม่ใช่นักกิน. ๑๒๖ · ติเรือทั้งโกลน - : เพื่อจะให้โกลนได้อย่างดี. ๑๒๗ · เตี๋ยอุ้มค่อม - : ตุ้ม ๆ ต้อม ๆ ก็ยังดีกว่าไม่รู้จักอุ้ม เอาเสียเลย. ๑๒๘ · ต่อหน้ามะพลับ ลับหลังตะโก -: ถ้าเราไม่โง่ ก็คงเก็บเอาได้แต่มะพลับ. ๑๒๙ · ตกน้ำไม่ไหล ตกไฟไม่ไหม้ -: ที่ดียิ่งขึ้นไป ก็คือไม่ตกอะไรเสียเลย. ๑๓๐ • ตักบาตรอย่าถามพระ - : จะกลายเป็นเอากำไรบุญ อีกเท่าหนึ่ง. ๑๓๑ • ตกบันไดพลอยโจน -: กระโจนให้ดี ๆ จะถึงที่ มุ่งหมายได้ง่ายเข้า. ๑๓๒ • ตักน้ำรดหัวสาก - : ไม่ได้ผลมาก เหมือนรด หัวคน, ใคร่ครวญให้ดี. ๑๓๓ • เต่าใหญ่ไข่กลบ -: เดินหาหลายตลบ ก็ยังไม่พบ ไม่เห็น. ๑๓๔ · ตบมือข้างเดียวไม่ดัง -: นั่นเพราะไม่รู้จักฟัง จึงไม่ได้ยิน. ๑๓๕ มองมืด เห็นสว่าง

น.453 ๗๑ หมวด ถ. ถ่มน้ำลายรดฟ้า ถูกหน้าตัวเอง -: แม้จะไม่ถูก หน้าตัวเอง ก็ยังไม่ถูกฟ้าอยู่ดี. ๑๓๖ ถี่ลอดตาช้าง ห่างลอดตาเล็น -: แต่มันเถียงว่า ทำเป็น จึงไม่ฟังใครเตือน. ๑๓๗ หมวด ท. ทำนาบนหลังคน -: ยังดีกว่าทำนาบนหัวคน เป็นไหนๆ ใคร่ครวญเถิด. ๑๓๘ ทำนาเข้าส่วน ทำสวนเข้าหุ้น -: ทำอย่างอื่น ไม่เอาด้วยดีกว่า. ๑๓๙ ท่าดี ทีเหลว - : น้ำใจมันเลว มักคดมักโกง, ๑๔๐ ท้องยุ้งพุงกระสอบ -: มักโกยมักกอบ จนเป็น นิสัย หลีกไกลเข้าไว้. ๑๔๑ หมวด น. · น้ำนึ่งไหลลึก -: เพราะใช้ปัญญาคิดนึก ไม่ค่อย พูดไม่ค่อยจา. ๑๔๒ น้ำขึ้นปลากินมด น้ำลดมดกินปลา - : แต่นก เจ้าปัญญา กินทั้งปลาทั้งมด. ๑๔๓ นอนสูงให้คว่ำ นอนต่ำให้หงาย - : จะสะดวก ดาย ในการระมัดระวังตัว. ๑๔๔ น้ำขุ่นไว้ใน น้ำใสไว้นอก -: ไม่ใช่คิดหลอก เพียงแต่ป้องกันไม่ให้เกิดเรื่องลุกลาม. ๑๔๕ หน้าสิ่วหน้าขวาน -: ระวังให้เต็มประมาณ อย่า ให้พลาดให้พลั้ง. ๑๔๖ หนังหน้าไฟ -: ออกรับหน้าแทนใคร ๆ ไปเสีย ทั้งบ้านทั้งเมือง. ๑๔๗

น.454 ๗๒ นิ้วไหนร้าย ตัดนิ้วนั้น -: กลัวแต่จะไม่เห็นมัน จนตัดนิ้วไหนก็ไม่ถูก. ๑๔๘ น้ำร้อนปลาเป็น น้ำเย็นปลาตาย ๑ _: น้ำร้อน คือตบะ ฆ่ากิเลส คนรอด, น้ำเย็น คือกาม ส่งเสริม กิเลส คนตาย. ๑๔๙ น้ำร้อนปลาเป็น น้ำเย็นปลาตาย ๒ _: น้ำร้อน พูดหักหาญ ทำให้ข้าศึกหึกเหิม ; น้ำเย็นคือพูดยกยอ ให้ข้าศึกตายใจ แล้วพ่ายแพ้. ๑๕๐ น้ำน้อยย่อมแพ้ไฟ -: น้ำมีถมไป แต่มันโง่ในวิธี ที่จะเอามา. ๑๕๑ น้ำท่วมปาก - : ถ้ามีเพื่อนมาก ก็ช่วยพูดแทนได้ โดยไม่ต้องพูดเอง. ๑๕๒ นานาจิตตัง - : ต่างคนต่างช่วยระวัง อย่าให้เกิด การขัดแย้ง. ๑๕๓ น้ำบ่อทราย -: ตักได้ทันใจ ดีกว่าบ่อชนิด อื่น ๆ ๑๕๔ น้ำขึ้นให้รีบตัก -: เพราะตักได้มากกว่า สะอาด กว่าน้ำลง. ๑๕๕ นกมีหู หนูมีปีก - : นี้ใช้เพื่อหลบหลีก มิใช่ใช้ เพื่อหลอกลวง. ๑๕๖ หนามยอกเอาหนามบ่ง -: นี้ทำได้เฉพาะหนาม บางชนิดเท่านั้น. ๑๕๗ เนื้อเต่ายำเต่า - : ก็อร่อยสองเท่าไปเลย. ๑๕๘ เนื้อไม่ได้กิน หนังไม่ได้รองนั่ง เอากระดูก แขวนคอ -: นี้ทำพอไม่ให้เสียเปล่า. ๑๕๙

น.455 ๗๓ ถ้าไม่ดีจริง ก็จะไม่มีการประสูติ ตรัสรู้ เทศนา และปรินิพพาน ที่โคนไม้ • หนอนบ่อนไส้ - : ได้ผลยิ่งใหญ่ กว่ามัวชอนไช ข้างนอกเป็นไหน ๆ. ๑๖๐ · น้ำท่วมทุ่ง ผักบุ้งโหรงเหรง - : ก็เพราะมันเก่ง ในการฉวยโอกาส. ๑๖๑ · น้ำพึ่งเรือ เสือพึ่งป่า - : พึ่งกลับไปกลับมาดีกว่า พึ่งข้างเดียว. ๑๖๒ · หนีเสือปะจระเข้ -: ก็เลยจัดให้เสือสู้กับจระเข้ โดยไม่อยู่ดู. ๑๖๓ · หน้าเนื้อ ใจเสือ - : มันจะเอาเขี้ยวแต่ไหนกัด, ไม่น่ากลัวอะไรดอก. ๑๖๔ · หน้ามือเป็นหลังมือ -: ไม่ให้มันพลิก แล้วมัน จะเป็นได้อย่างไร. ๑๖๕ · หน้าไหว้ หลังหลอก -: ก็หันหน้าสู้มันเรื่อย ไป. ๑๖๖ · นินทากาเลเร่เข้ารับ จะแค้นคับยิ่งกว่ามีดไป กรีดหิน - : อย่าเร่เข้าไปรับ มันก็ไม่มีเรื่อง อะไร. ๑๖๗ หมวด ป. · ปลาติดแห - : ดูจะแน่กว่าติดเบ็ด ๑๖๘ · ปลูกเรือนคร่อมตอ - : จะมีความยุ่งยากเกี่ยวกับ ตอไม่มีที่สิ้นสุด. ๑๖๙ • ปากคนยาวกว่าปากกา - : เพราะกระพือข่าวได้ ยาวกว่าปากกา. ๑๗๐ · ปากร้าย ใจดี - : โอกาสมักไม่ค่อยมี สำหรับจะ แสดงน้ำใจ. ๑๗๑ · ปากปราศรัย น้ำใจเชือดคอ - : ถ้ารู้เท่าทันพอ มันก็ทำอะไรไม่ได้. ๑๗๒ ดูรากไม้ ได้รากใจ

น.456 ๗๔ · ปากหวาน ก้นเปรี้ยว -: ยังเก่งกว่าปากเปรี้ยว ก้นหวาน. ๑๗๓ · ปากเป็นเอก เลขเป็นโท -: คือติดต่อโดยตรง ดีกว่าเขียนเป็นจดหมาย. ๑๗๔ • ปิดทองหลังพระ -: ละกิเลสได้มากกว่า ๑๗๕ · ปลาใหญ่กินปลาเล็ก -: แต่ต้องเป็นปลาเล็ก ที่โง่ด้วย จึงจะกินได้. ๑๗๖ • ปากว่า ตาขยิบ -: เพราะไม่กระซิบกันมาให้ดี เสียก่อน จึงต้องทำเช่นนั้น ๑๗๗ • เป็นมิตรเมื่อให้กู้ เป็นศัตรูเมื่อถูกทวง - : นั่น มันเป็นแต่ที่หน้าที่ตาเท่านั้นกระมัง ๑๗๘ หมวด ผ. · ผ้าขี้ริ้วห่อทอง - : ก็มิได้ทำให้ทองกลายเป็นของ ๐ ขี้ริ้วไป. ๑๗๙ · ผักชีโรยหน้า -: เป็นธรรมดาของผักชี ที่ไม่มี งานทำเท่านั้นเอง. ๑๘๐ · ผีซ้ำ ด้ำพลอย - : เพราะคนมันถ่อยเกินดี. · ผีเรือนไม่ดี ผีป่าก็มาเข้าเรือน - : ถ้าเจ้าของ บ้านดี มันก็หนีไปหมดทั้งสองผี. ๑๘๒ · ผิดฝา ผิดตัว - : บางทีก็ยังดีกว่าฝาไม่มี หรือ ไม่คิดจะปิดเอาเสียเลย. ๑๘๓ · ผิดเป็นครู -: เป็นได้มากเป็นได้ดี ดีกว่าถูกซึ่งมี แต่ชวนให้เหลิง. ๑๘๔ หมวด ฝ. · ฝนตกไม่ทั่วฟ้า -: ต้องโทษฟ้า อย่าโทษ ฝน ๑๘๕ · ฝากไข่ไว้กับกา ฝากปลาไว้กับแมว - : ถ้าใส่ไว้ ในกล่องแก้ว ไม่เห็นจะเป็นอะไร ๑๘๖ ถวายบิณฑบาตสาธิตลานหินโค้ง

น.457 ๗๕ (รูปภาพ) สัญลักษณ์แห่งนิพพาน ในสวนโมกข์ · ฝนทั้ง ให้เป็นเข็ม -: คนสอนเองไม่เคยฝน · พระอิฐพระปูน -: ความหมายสมบูรณ์ตรงที่ สักเล่ม ดีแต่พูด. ๑๘๗ อด กลั้นได้ในทุกกรณี ๑๙๓ · ฝนตกอย่าเชื่อดาว มีเมียสาวอย่าเชื่อแม่ยาย - : · แพ้เป็นพระ ชนะเป็นมาร - : พวกคนอันธพาล ถึงพ่อตาก็อย่าไว้ใจ. ๑๘๘ เขาไม่ยอมรับถือ. ๑๙๔ • เพชรในตม -: ก็ยังมีเหลี่ยมคมของความปืน หมวด พ. เพชร ไม่หายไปไหน. ๑๙๕ • พุ่งหอกเข้ารก - : หอกก็เหี้ยนหัก หรือตกหาย ๑ แพะรับบาป -: มันก็ยังมีส่วนได้บุญ กว่าแพะ ผู้พุ่งก็ไม่ได้อะไร. ๑๘๙ ที่ไม่ได้รับมิใช่หรือ. ๑๙๖ · พูดไปสองไพเบี้ย นิ่งเสียตำลึงทอง - : เฉพาะ ๑ พลั้งปากเสียศีล พลั้งตีนตกต้นไม้ -: ไม่มีอะไร บางเรื่องเท่านั้นกระมัง ๑๙๐ ที่พลั้งได้ แม้สักอย่างเดียว. ๑๙๗ • พกหินดีกว่าพกนุ่น - : คือหูหนักดีกว่าหูเบา หรือ รับภาระหนักดีกว่าภาระเบา. ๑๙๑ หมวด ฟ. ๑พูดเหมือนมะนาวไม่มีน้ำ -: ก็ยังเปรี้ยวได้ทั้ง • ไฟในอย่านำออก ไฟนอกอย่านำเข้า -: เจ้าก็จะ แห้ง ๆ มิใช่หรือ. ๑๙๒ เป็นลูกสะใภ้ที่ดี. ๑๘๙

น.458 ๗๖ • ฟันยังไม่สิ้นกลิ่นน้ำนม -: แล้วเจ้าจะไปประ ๐ มะพร้าวตื่นดก ยาจกตื่นมี -: ชั่วไม่กี่ปี มันก็ คารมกะใครได้. ๑๙๙ หยุดตื่นไปเอง. ๒๐๕ • ฟังหูไว้หู -: แต่ฟังพ่อแม่และคุณครู ต้องฟังด้วย · หมาเห็นข้าวเปลือก - : หิวเท่าไรก็ไม่กิน. ๒๐๖ หูทั้งสองข้าง. ๒๐๐ · แมวไม่อยู่ หนูระเริง -: เด็ก ๆ เปิดเปิง เมื่อครู • ฟ้าสูง แผ่นดินต่ำ - : แต่ก็ยังเสียเปรียบน้ำ ที่อยู่ ไม่ดูแล ๒๐๗ ทั้งที่ต่ำและที่สูง. ๒๐๑ · ไม้อ่อนดัดง่าย -: เพราะมันไม่มีอะไรต้าน ต่อการ ดัด มิใช่หรือ. ๒๐๘ · ไม้อ่อนบ่ห่อนหัก -: เพราะเท่ากับมันยอมหักอยู่ หมวด ม. แล้วในตัว. ๒๐๙ · มือไม่พาย เอาเท้าราน้ำ -: ให้มันราวันยังค่ำ · ไม้แก่ดัดยาก -: ไม่ยาก ถ้าทำให้อ่อนเสีย เท้ามันก็หลุดเอง. ๒๐๒ ก่อน. ๒๑๐ • มือถือสาก ปากถือศีล -: ปากจะต้องโดนตีน ๐ ไม้งาม กระรอกเจาะ -: เพราะมีน้ำหวานอยู่ข้าง เข้าสักวันหนึ่งเป็นแน่. ๒๐๓ ใน ไม่ใช่เพราะไม้งาม. ๒๑๑ · มือใครยาวสาวได้สาวเอา มือใครสั้นเอาเถาวัลย์ · หมองู ตายเพราะงู - : เพราะเขาเล่นอยู่กับงู มาก ต่อเข้า - : ผู้แก่ผู้เฒ่า เขาไม่ทำกันอย่างนี้. ๒๐๔ กว่าอยู่กับสิ่งใด. ๒๑๒ (รูปภาพ) มุมหนึ่งของลานหิน โค้ง ในสวน โมกข์

น.459 ๗๗ ๏ มากหมอก็มากความ -: ทั้งหมอยา หมอดู หมอผี และหมอความโดยเฉพาะ. ๒๑๓ ๏ หมาเห่าใบตองแห้ง -: เพราะตามันไม่ดี ทั้งตา เนื้อและตาใจ. ๒๑๔ ๏ มะกอกสามตะกร้าปาไม่ถูก -: เพราะหลับตาปา หรือตาไม่อยู่กะใจ. ๒๑๕ ๏ ไม้ลำยังต่างปล้อง พี่น้องยังต่างใจ - : เพราะมัน มิได้เกิดพร้อมกัน หรือด้วยกัน ๒๑๖ ๏ ไม่มีมูลฝอย หมาไม่ขี้ -: ถ้าที่ไม่มี หรือปวด เต็มที่ มันก็ขี้เหมือนกัน. ๒๑๗ ๏ ไม่เห็นน้ำตัดกระบอก -: เผื่อว่าไปถึงน้ำแล้ว ไม่มีกระบอกจะตัด. ๒๑๘ ๏ ไม่เห็นกระรอก โก่งหน้าไม้ -: ไม่มีใครเขาทำ เว้นแต่จะเห็นวี่แววบ้าง ๒๑๙ ๏ ไม่ได้ด้วยเล่ห์เอาด้วยกล ไม่ได้ด้วยมนต์เอาด้วย คาถา -: ล้วนแต่เป็นเรื่องคดโกงมารยา ไม่ควร นำพาเอามาใช้. ๒๒๐ ๏ หมาอดกินขี้ไม่ได้ -: หมาที่อิ่มแล้วก็ไม่กิน. ๒๒๑ ๏ หมาเห่า หมาไม่กัด - : เพราะมันกลัว หรือไม่แน่ ใจว่าควรกัด. ๒๒๒ ๏ หมาขี้ ไม่มีใครยกหาง -: ก้อนขี้นั่นแหละ มัน ยกอยู่ข้างใน ๒๒๓ ๏ มีเงินเขานับว่าเป็นน้อง มีทองเขานับว่าเป็น พี่ -: นี่มันเรื่องโลกเกินไปเสียแล้ว ไม่อยาก พูด. ๒๒๔ ๏ เมื่อขัดสนจนทรัพย์ ใครจะนับว่าเราดี - : ก็คน ที่จน ๆ ด้วยกันแหละ พอจะมี ๒๒๕

น.460 ๗๘ หมวด ย. ๏ ย้อมแมวขาย -: เหมาะแต่สำหรับคนไร้ปัญญาจะ หากินเท่านั้น. ๒๒๖ ๏ เหยียบเรือสองแคม -: ถ้าลำเดียวกันก็ยิ่งมั่นคง ใหญ่มิใช่หรือ. ๒๒๗ ๏ ยาเรือข้างนอก ยากระบอกข้างใน -: แล้วแต่ ความดันมันจะอยู่ด้านไหน. ๒๒๘ ๏ ยุให้รำ ตำให้รั่ว -: ยังดีกว่ายุให้ถลำ ตำให้อุด แน่นเป็นไหน ๆ. ๒๒๙ ๏ ยิ้มเห็นแก้ม แย้มเห็นฟัน -: ทั้งหมดนั้น เฉพาะ เมื่อมีอารมณ์ดี. ๒๓๐ ๏ ยามรัก น้ำต้มผักก็ว่าหวาน -: เพราะความรัก ชวนให้พูดเท็จ. ๒๓๑ ๏ เหยียบขี้ไก่ไม่ฝ่อ -: เขาก็ยังเดินไปบนขี้ไก่ ได้. ๒๓๒ ๏ อยากเป็นหนี้ ให้เป็นนายหน้า - : สมัยนี้ไม่เป็น อย่างนั้นแล้ว. ๒๓๓ ๏ อยากเป็นขี้ข้า ให้เป็นนายประกัน -: สมัย ปัจจุบันก็รวยใหญ่. ๒๓๔ หมวด ร. ๏ เรือล่มในหนอง ทองไม่ไปไหน -: ถ้าอยู่ใน ท้องปลาก็หาไม่พบ. ๒๓๕ ๏ รักนัก มักหน่าย - : ถ้ารักเป็น ก็ไม่เป็นไร. ๒๓๖ ๏ รู้ไว้ใช่ว่า ใส่บ่าแบกหาม -: แต่หนักอยู่ตาม สมองที่ต้องจำ ๒๓๗ ๏ รักดีหามจั่ว รักชั่วหามเสา -: นี้ภาษิตของคน เห็นแก่ตัว อย่าถือเป็นประมาณ ๒๓๘ ๏ รกคน ดีกว่ารกหญ้า -: เอามาเปรียบกันก็บ้า เพราะคนกับหญ้ามิได้อยู่ที่เดียวกัน. ๒๓๙

น.461 ๗๙ ๏ รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี- : ดูให้ดีดี ยังมีข้อยกเว้น อยู่บางประการ. ๒๔๐ ๏ รักยาวให้บั่น รักสั้นให้ต่อ - : คำพูดนี้ใช้เฉพาะ เกี่ยวกับการผูกเวร. ๒๔๑ หมวด ล. ๏ ลิ้นกับฟันย่อมกระทบกัน -: นั่นไม่เป็นไร ถ้า มิใช่งับเอาลิ้น. ๒๔๒ ๏ ลูกผีลูกคน -: มันเป็นชั่วขณะเท่านั้น รอเดี๋ยว มันก็เห็นผลอะไรสักอย่าง. ๒๔๓ ๏ ลางเนื้อชอบลางยา - : จะรู้ได้ว่าอย่างไร ถ้าไม่ ลองดูเสียก่อน. ๒๔๔ ๏ ละเลงขนมเบื้องด้วยปาก -: น้ำลายไหลกราก ถ้าเห็นเขาละเลงดี ๆ. ๒๔๕ ๏ ล้วงคองูเห่า -: ก็ต้องเอาขอเหล็กล้วง. ๒๔๖ ๏ ลูกไม้หล่นไม่ไกลต้น -: เพราะมันเป็นลูกไม้ ธรรมดา ๆ ไม่น่าสนใจ. ๒๔๗ ๏ แล่นใบบนบก ตลบนกกลางหาว -: สมัยเก่า ไม่มี สมัยนี้ทำได้แน่. ๒๔๘ ๏ เล่นกับหมา หมาเลียปาก เล่นกับสากสากตี หัว -: นั่นมันเรื่องของคนโง่เกินไป. ๒๔๙ ๏ หลงตัวลืมตาย หลงกายลืมแก่ -: ก็ยังดีกว่า หลงเมียลืมแม่เป็นไหน ๆ. ๒๕๐ ๏ โลภนัก มักลาภหาย -: ยังดีกว่าโลภจนตัว ตาย. ๒๕๑ ๏ ลูบหน้า ปะจมูก - : ต่ำลงไป ก็ยังจะถูกลูก คาง. ๒๕๒ ๏ เลี้ยงช้างกินขี้ช้าง - : หมายความแต่เพียงว่ายังดี กว่าไม่มีอะไรจะกิน. ๒๕๓

น.462 ๘๐ หมวด ว. ๏ วัวเคยขา ม้าเคยขี่ -: เมื่ออารมณ์ ไม่ดี มันก็ยัง มีพยศ. ๒๕๔ ๏ วัวเห็นแก่หญ้า ขี้ข้าเห็นแก่กิน - : เพราะเจ้า ของเห็นแก่ตัว. ๒๕๕ ๏ วัวสันหลังหวะ - : เอายามาปะ ก็ยังสะดุ้งอยู่ ดี. ๒๕๖ ๏ วัวแก่กินหญ้าอ่อน -: ลูกวัวอ่อนก็ไม่ชอบกิน หญ้าแก่เหมือนกัน. ๒๕๗ ๏ วิ่งนักมักหกล้ม ก้มนักมักซวน -: นั่นเพราะ วิ่งไม่เป็น ก้มไม่เป็นต่างหาก. ๒๕๘ ๏ วัวหายล้อมคอก -: แต่ล้อมเพื่ออย่างอื่นก็ยังมี ถ้าล้อมไม่ดีก็หายได้. ๒๕๙ ๏ ว่าแต่เขา อิเหนาเป็นเอง -: นี่ดูจะเป็นกัน ทุกคนแต่บางคนมีวิธีว่าที่ไม่ถูกตัว. ๒๖๐ ๏ หวานเป็นลม ขมเป็นยา - : แต่ก็เป็นยาพิษได้ ด้วยกันทั้งสองอย่าง. ๒๖๑ หมวด ส. ๏ สาวไส้ ให้กากิน - : สาวไส้ตัวเองหรือสาวไส้ผู้อื่น มันต่างกันมากนะ. ๒๖๒ ๏ สอนจระเข้ให้ว่ายน้ำ -: โดยท่าที่แปลกออกไป ก็ดีเหมือนกัน. ๒๖๓ ๏ สอนหนังสือแก่สังฆราช -: เรื่องบ้านเรื่องเรือน ก็มีให้สอนถมไป. ๒๖๔ ๏ สิบเบี้ยใกล้มือ ดีกว่ายี่สิบเบี้ยไกลมือ - : ดีกว่า นั้นก็คือ เอาทั้งใกล้ทั้งไกล. ๒๖๕

น.463 ๘๑ • สี่เท้ายังรู้พลาด นักปราชญ์ยังรู้พลั้ง - : ถ้าบ่อย ครั้งก็ใช้ไม่ได้ด้วยกันทั้งนั้น. ๒๖๖ • เสน่ห์ปลายจวัก ผัวรักจนตาย - : ไม่จริงดอกนาย ถ้าไม่มีดีอย่างอื่น. ๒๖๗ • สวรรค์อยู่ในอก นรกอยู่ในใจ -: แต่คนโง่ เอาไปไว้ไกลเสียที่บนฟ้าและใต้บาดาล. ๒๖๘ • เสียงเท่าฟ้า หน้าเท่ากลอง -: อย่าจองหอง นั่นแหละยิ่งดี. ๒๖๙ • เสียน้อยเสียยาก เสียมากเสียง่าย -: นั่นมันเกิด มาจากไม่อยากเสียอะไรเลย. ๒๗๐ • เสี้ยมเขาควายให้ชนกัน -: ระวังมัน จะย้อนมา ขวิดเราเอง. ๒๗๑ • เสือผอมอย่าผลัก -: เท่ากับไปทำให้มันคึกคัก ขึ้นมากัดเรา. ๒๗๒ • สีซอให้ควายฟัง -: ก็ยังดีกว่าตีปีบตีถัง ขับไล่ราหู เมื่ออมจันทร์. ๒๗๓ • สำเนียงบอกภาษา กิริยาบอกสกุล - : แต่ก็ต้อง ฟังและดูกันให้นาน ๆ. ๒๗๔ • สุกเอา เผากิน - : ถ้าถูกตามระบิล ก็ยังดีอยู่นั่น เองมิใช่หรือ. ๒๗๕ • ใส่ตะกร้าล้างน้ำ -: ถ้าทำของให้ช้ำ ก็เช็ดเอา ดีกว่า. ๒๗๖ • สิบรู้ไม่เท่าชำนาญ -: แต่ก็เพราะรู้มาก่อนอยู่ดี ที่ได้ชำนาญ. ๒๗๗

น.464 ๘๒ • สิบปากว่าไม่เท่าตาเห็น สิบตาเห็นไม่เท่ามือ คลำ - : ยิ่งได้ขยำดู จะยิ่งดีกว่า. ๒๗๘ หมวด ห. • เห็นกงจักรเป็นดอกบัว - : เพราะไม่รู้ ทั้งชั่วและ ไม่รู้ทั้งดี. ๒๗๙ • เห็นช้างเท่าหมู - : แต่ก็ใช่ว่าจะกล้าเข้าไปแตะดู นะโว้ย ! ๒๘๐ • เห็นขี้ดีกว่าไส้ - : ถ้าขี้หาไม่ ไส้ก็ไม่จำเป็นต้องมี มิใช่หรือ. ๒๘๑ • หอกข้างแคร่ - : ก็แล้วแต่เรา จะดูแลระวังมัน อย่างไร. ๒๘๒ • หักด้ามพร้าด้วยเข่า - : เราหักได้ ถ้าไม้ผุ. ๒๘๓ • หัวล้านได้หวี - : ก็ยังดีที่เอาไว้เกาหัว. ๒๘๔ • หัวมงกุฏท้ายมังกร - : ยังดีกว่าท้ายวานรเป็น ไหน ๆ มิใช่หรือ ๒๘๕ • หาเลือดกะปู - : ถ้ารู้ว่า เลือดมันขาวใส เอาเท่าไร ก็ได้. ๒๘๖ • หุงข้าวประชดหมา - : ยังดี หว่าเพิ่มหลักแจว ประชดเรือ. ๒๘๗ หมวด อ. • อัฐยายซื้อขนมยาย - : ถ้าเรากินจะดิ้นตาย ให้ยาย กินไม่เป็นไร. ๒๘๘ • อาภัพลับเหมือนปูน - : มันก็ยังได้บุญเหมือน ปิดทองหลังพระ. ๒๘๙ • อ้าปากเห็นไรฟัน - : เห็นให้ลึกกว่านั้น ยิ่งได้ ประโยชน์ไกล. ๒๙๐

น.465 ๘๓ ศาลาธรรมโฆษณ์อนุสรณ์ บรรจุผลงาน ๕๐ ปี ๏ อ้อยเข้าปากช้าง ง้างออกไม่ได้ -: ลูกช้างง้าง ออกได้ ยังไม่เห็นหรือ. ๒๙๑ ๏ อร่อยอยู่กับปาก ยากอยู่กับท้อง -: ต้องกินยา สำรอกหรือยาถ่าย. ๒๙๒ ๏ อาบน้ำร้อนมาก่อน - : ก็ใช่ว่าจะเก่งกว่าเสมอไป ให้ระวัง. ๒๙๓ ๏ อดเปรี้ยวไว้กินหวาน -: บางสถานการณ์กิน เปรี้ยวไปพลาง ยังดีกว่า ๒๙๔ ๏ อายครูไม่ได้วิชา อายภรรยาไม่ได้บุตร - : แต่ ไม่เท่าไร มันก็หยุดอายได้เอง. ๒๙๕ ๏ เอาพิมเสนไปแลกเกลือ -: ถ้าได้เต็มลำเรือด้วย พิมเสนเกล็ดเดียว ก็ยิ่งน่าแลก ๒๙๖ ๏ เอามะพร้าวไปขายสวน -: ถ้าเขาซื้อรวมไว้ขาย ส่ง เขาก็คงให้เราแพงเต็มราคา. ๒๙๗ ๏ อย่าเอามือไปซุกหีบ - : ถ้ามีอะไรให้หยิบ ก็ยังไม่ เป็นอะไร. ๒๙๘ ๏ อย่าเอาไม้สั้นรันขี้ -: ถ้าเป็นคนดี ไม้ยาวก็ไม่รัน อยู่นั้นเอง. ๒๙๙ ๏ โอ่งอ่างกระถางแตก - : รู้จักเก็บไว้ขายแลกกับ คนเลี้ยงกล้วยไม้. ๓๐๐ หมายเหตุ : ท่านจะสังเกตเห็นได้เองว่า ความหมายแห่งคำ สุภาษิตก็ยืดหยุ่นได้ เปลี่ยนแปลงได้ ตามยุคตามสมัย ตามสถานการณ์ ของมนุษย์ ดังนั้นจึงต้องมีคำพังเพยแห่งยุคปรมาณูนี้ขึ้นมา. พ.ท.

น.466 อย่าเป็นทุกข์ให้โง่ ทุกคนไม่ได้เกิดมาเพื่อเป็นทุกข์