เทคนิคของการมีธรรมะ (ศีลธรรมกลับมา) ครั้งที่ ๒๕ — ธรรมะ ในฐานะสิ่งที่ต้องการความมีหัวมีหาง

น.350 ท่านสาธุชน ผู้มีความสนใจในธรรม ทั้งหลาย, การบรรยายปาฐกถาธรรมในวันนี้ อาตมาจะได้กล่าวโดยหัวข้อว่า ธรรมะในฐานะ สิ่งที่ต้องการความมีหัวมีหาง. ฟังดูก็รู้สึกว่ากุกกักอยู่มาก ขอให้นึกถึงการบรรยายครั้งที่แล้วมา ซึ่ง บรรยายโดยหัวข้อว่าธรรมะในฐานะที่จะต้องมีความ คงเส้นคงวา, มีความ ถูกฝา ถูกตัว, วันนี้ก็ว่า มี หัวมีหาง. หมายความว่า คนเราจะต้องประพฤติอย่างนั้นธรรมะ จึงจะมาอยู่กับเรา ; ดังนั้นจึงพูดว่าธรรมะในฐานะสิ่งที่ต้องการความมีหัวมีหาง. ต้องมีการวะต่อกัน ธรรมะจึงจะอยู่กับเรา. พวกเรา จะต้องประพฤติปฏิบัติในลักษณะที่มีหัวมีหาง ธรรมะจึง จะอยู่กับเรา ; ถ้าไม่มีหัวไม่มีหาง ท่านลองคิดดูเถอะว่ามันจะเป็นอย่างไร ? ๓๑๔

น.351 จงมองดูที่ปู ปูมันไม่มีหัว แล้วมันก็ยังไม่มีหางด้วย มันเลยต้องเดิน ไปข้าง ๆ อย่างข้างๆ คู ๆ, เดินเหมือนปูไปข้าง ๆ ก็ได้แต่วิ่งลงรู จะเหาะขึ้นฟ้าไม่ได้ เพราะมันไม่มีหัวไม่มีหาง. ความมีหัวมีหางนี้ จำเป็นในการที่เราจะมีธรรมะ. ขอให้จำไว้ว่า ธรรมะต้องการความคงเส้นคงวา ความถูกฝาถูกตัว ความมีหัวมีหาง ; แล้วธรรมะ ก็จะอยู่กับเรา. ทีนี้ก็จะ ขอยืนยันว่า อาตมาบรรยายปาฐกถาธรรมทุกครั้ง ด้วยความ มุ่งหมายอย่างเดียวกันนั้นคือว่า ธรรมต้องกลับมา ; มิฉะนั้นโลกาจะวินาศ. เรา ต้องมีธรรมะ, เราต้องมีธรรมะ, เราต้องมีธรรมะ, ธรรมะคือสิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่ง. ขอให้ดูที่ กรณีจำเป็นที่สุด คือความเป็นประชาธิปไตย. เราเป็น ประชาธิปไตยกันได้ เท่าที่เรามีธรรมะอยู่ในประชาชน ประชาชนมีธรรมะ หรือศีลธรรมเท่าไร เรามีประชาธิปไตยได้เพียงเท่านั้น. ถ้ามิฉะนั้นแล้วจะ มีความเน่าใน อยู่ในประชาธิปไตยนั้น. นับตั้งแต่เลือกผู้แทนขึ้นไป, ประชุม กันเป็นรัฐสภาในที่สุด, ไม่มีศีลธรรมเท่าไร เราก็ไม่มีประชาธิปไตยเต็มใบ หรือครึ่งใบ แม้แต่เสี้ยวใบก็ยังไม่ได้ จะมีประชาธิปไตยเต็มใบมันก็อยู่ที่ตรงนี้. อาตมาขอย้ำว่า เ ราเป็นประชาธิปไตยได้ เท่าที่ประชาชนของเรามี ศีลธรรม. เราเป็นประชาธิปไตยได้เพียงเท่าที่ประชาชนของเรามีศีลธรรม เท่าไร ; เราจะเป็นประชาธิปไตยได้ เพียงเท่าที่ประชาชนของเรามีศีลธรรม.

น.352 เมื่อ เราต้องการประชาธิปไตย เราก็ ต้องรีบ มีประชาชนที่ประกอบ ไปด้วยศีลธรรม. ถ้าศีลธรรมเต็มประชาธิปไตยก็เต็มใบ ไม่อย่างนั้นก็ครึ่งใบ เสี้ยวใบ กระทั่งไม่พอใช้, มีไม่พอใช้. ธรรมะต้องมีแก่มนุษย์ แม้เกี่ยวกับการเมือง. ทีนี้อยากจะบอกกล่าวว่า มีคนเขียนท้วงไปยังอาตมาว่า ทำไมเป็นพระ เป็นสงฆ์พูดเรื่องการเมือง ? นี่ขอบอกว่าไม่ใช่ ; อย่าไปมองกันอย่างนั้น ; ไม่ได้พูดเรื่องการ เมือง แต่พูดเรื่องธรรมะ. ธรรมะต้องมีที่มนุษย์ ต้องมีที่การเมือง ที่กำลัง ครอบงำมนุษย์. โลกกำลังถูกครอบงำด้วยการเมือง. ถ้าการเมืองไม่มีธรรมะ แล้วมาครอบโลก แล้วโลกนี้จะเป็นอย่างไร ? ทีนี้ เพื่อให้การเมืองมีธรรมะ เราจึงพูดถึงธรรมะ แม้ที่เกี่ยวกับ การเมือง. การเมืองมีธรรมะ จึงจะเป็นที่พึ่งแก่มนุษย์ได้. เศรษฐกิจก็ ต้องมีธรรมะไม่ใช่เศรษฐโกง เหมือนกำลังมี ๆ กันอยู่. การปกครองก็ต้องมี ธรรมะ สังคมก็ต้องมีธรรมะ. การผลิตต่าง ๆ ก็ต้องประกอบไปด้วยธรรมะ การซื้อ การขาย การนายหน้า การขนส่ง ก็ต้องมีธรรมะ ; ถ้าไม่มีธรรมะ มัน ก็คือความวินาศ. นี้จึง ขอยืนยันว่าพูดธรรมะ ไม่ใช่พูดการเมือง.

น.353 ต้องมีธรรมะในทุกกรณีจะแก้ปัญหาได้. ทีนี้มี บางคนแย้งว่า โอ๊ย, ป่วยการพูดถึงธรรมะ ให้อิ่มปากอิ่มท้องเสีย ก่อน จึงค่อยพูดถึงธรรมะ. นี่เขาไม่ดูให้ดี, เขาไม่ดูให้ดี, ดูให้ดีที่จะว่า ที่ไม่มี อะไรจะกินนั่นเพราะไม่มีธรรมะ. ถ้ามีศีลธรรม หรือ มีธรรมะ แล้วจะมีกิน และมีใช้, มีเหลือกินเหลือใช้ ; เพราะว่าธรรมะหรือ ศีลธรรมข้อแรก ก็คือ การทำหน้าที่ของตนอย่างถูกต้องแก่ความเป็นมนุษย์. คนที่กระทำอยู่อย่างนี้ จะอดได้อย่างไร ? เขาไม่มีธรรมะมาเป็นหัว เขาจึงไม่รู้จักหาใส่ปากใส่ท้อง, หรือไป หาโดยวิธีอันธพาลแบบรวยลัด. เช่นดักรถยนต์ให้คว่ำลงในที่เปลี่ยว แล้วก็ ขนเอาของไป, ปลดทรัพย์สมบัติแม้ที่เนื้อที่ตัว อย่างที่เรียกว่า เหลือแต่กางเกง ใน เอาไป. นี่เขาไม่มีธรรมะ ก็มาอ้างว่าไม่มีใส่ปากใส่ท้องแล้วก็ทำถึงอย่างนี้ นี่ขอให้เลิกพูดว่า อิ่มปากอิ่มท้องเสียก่อนจึงค่อยมิธรรมะ แต่พูดเสียใหม่ว่า เพราะไม่มีธรรมะจึงไม่มีอะไรจะกิน. ทีนี้บางคนมาท้วงว่า ความเป็นวิกฤตการณ์, มีวิกฤตการณ์เดือดร้อน อย่างนี้ มันเป็นธรรมดาโลก มันต้องมีอยู่ในโลก หลีกไม่พ้น ; เราอยู่กัน เรื่อย ๆ ไปก็แล้วกัน ไม่ต้องพูดถึงธรรมะ ธรรมเมอะอะไรกันให้เสียเวลา. อาตมาขอตอบว่า ไม่จริง, ที่พูดอย่างนั้นไม่จริง. เราจะอยู่กับความ เป็นอันธพาลเรื่อยๆ ไป อย่างนี้มันไม่ถูก; เพราะว่ามันเป็นสิ่งที่เราอาจจะ ป้องกัน หรืออาจจะกำจัดออกไปเสียก็ได้ ให้สมกับว่าเราเป็นมนุษย์ มีวิวัฒนาการ

น.354 มีพัฒนาการ. เราต้อ งเป็นมนุษย์ เราต้องแก้ไขปัญหาเหล่านี้ได้ ; มิฉะนั้น แล้วจะละอายแก่สัตว์เดรัจฉาน. สัตว์เดรัจฉานไม่มีวิกฤตการณ์, มันไม่สร้างวิกฤตการณ์ขึ้นมาเอง. ถ้ามีวิกฤตการณ์ในหมู่สัตว์เดรัจฉาน ก็เพราะมนุษย์ไปสร้างให้มันทั้งนั้น, มนุษย์ ที่ยังมิใช่มนุษย์, เป็นคนที่ไม่มีมนุษยธรรม. คนที่ ไม่มีมนุษยธรรมแล้วแม้แต่ สัตว์เดรัจฉานก็พลอยเดือดร้อน. เ ราเป็นมนุษย์ เราต้องป้องกันวิกฤตการณ์ได้, ต้องแก้วิกฤตการณ์ ได้ตามสมควร. อย่าถือเสียว่า พลอยผสมโรงกับวิกฤตการณ์ อยู่กันไปในโลก ก็แล้วกัน มันจะกลายเป็นคนที่น่าละอายแก่สัตว์เดรัจฉาน ซึ่งมันไม่มีวิกฤตการณ์ มันอยู่อย่างเยือกเย็น. ความที่ต้องมีธรรมะนี้จำเป็นอย่างนี้, และก็มีคนเคยใช้ ธรรมะสำเร็จมาแล้ว ในการแก้ปัญหาเหล่านี้ ดูตัวอย่าง พระเจ้าอโศก ฯ อาตมาขอยกตัวอย่างพระเจ้าอโศกมหาราช คนบางคนก็จะยิ้มเยาะอยู่ ในใจ ว่าอะไร ๆ ก็ยกพระเจ้าอโศกมหาราช. คนทั้งโลกยอมรับว่า พระเจ้า อโศก ฯ นี้ไม่ใช่บุคคลในนิยาย นักประวัติศาสตร์โบราณคดีทั้งหลาย ยอมรับว่า มีตัวตนอยู่ในโลก. ท่านเคยใช้ธรรมะสำเร็จมาแล้ว จนได้นามว่า ศรีธรรมา- โศกราช. พระเจ้าศรีธรรมาโศกราชเกิดขึ้นเพราะมีธรรมะ.

น.355 ในระบบการเมืองของท่าน ท่าน ประกาศว่าประชาชนทุกคนเป็นลูกของ ข้า ; จะเขียนอยู่ตามเสาศิลาบ้าง ที่หน้าผาภูเขาบ้าง, ประกาศว่า ประชาชน ทุกคนเป็นลูกของข้า. อุดมการณ์ของท่านมีว่า ตลอดชาตินี้ทุกคนต้องมีความสุข, ตายแล้วทุกคนต้องไปสวรรค์, ทุกคนที่อยู่ที่นี่เดี๋ยวนี้ต้องมีความสุข, ตายแล้วทุกคน ต้องไปสวรรค์. ทุกคนที่อยู่ที่นี่เดี๋ยวนี้ต้องมีความสุข ตายแล้วทุกคนต้องไป สวรรค์ เดี๋ยวนี้มีรัฐบาลไหนบ้างในโลกนี้ ที่กล้าพูดเช่นนี้. พูดขึ้นก็ถูกโห่. เพราะอะไร ? เพราะว่า เราไม่มีการจัดในทางศีลธรรมที่เพียงพอ. พระเจ้าอโศก ฯ มีตำรวจศีลธรรม ที่เรียกว่า ธมฺมอมจฺโจ. เรามีแต่ ตำรวจรถไฟ, ตำรวจการเมือง, ตำรวจท่องเที่ยว, ตำรวจเทศกิจ, ตำรวจอะไร มาก จนท่านอธิบดีเองก็จะจำไม่ไหวอยู่แล้ว ลองคิดดู แต่เราไม่มีตำรวจศีลธรรม ตำรวจเทศกิจ ที่เล่นเอาเถิดกับแม่ค้าหาบเร่นี้ ก็ไม่รู้จักชนะสักที, อย่าว่าแต่จะมี ตำรวจศีลธรรม, ถึงกับจับพระสึกได้ ตำรวจศีลธรรม ของพระเจ้าอโศก ฯ นี้ เป็นที่น่าสนใจ เคยจับพระที่ สอนผิดหลักพระพุทธศาสนาให้สึก ไม่ยอมสึกถึงกับฆ่าเสียก็มีจำนวนมาก. ศิลา จารึกที่ตำบลสารนาถพาราณสีนั้น มีปรากฏอยู่ว่า พระอย่าแตกกัน ถ้าพระแตก กันจะให้นุ่งผ้าขาว, นุ่งผ้าขาวหมายความว่าเป็นคฤหัสถ์. หน้าที่ของตำรวจศีลธรรม ก็คือ ควบคุมสิ่งต่าง ๆ ให้เป็นไปตาม พระบรมราชโองการ. ตำรวจศีลธรรมเข้าไปตรวจได้ถึงห้องนอน ห้องส้วม

น.356 นครัว. นี่เข้าไปตรวจได้ถึงอย่างนี้ ให้ทุกอย่างมันเป็นไปตามทางของศีลธรรม โดยทั่วไปก็จะตรวจว่า ทุกคนได้ปลูกต้นไม้ ได้ปลูกต้นมะม่วง ต้นขนุน ต้นพิกุล สร้างศาลา สร้างบ่อน้ำกันทุกบ้าน ตามพระบรมราชโองการหรือไม่ ? นี่แหละ เป็นตำรวจศีลธรรม เพราะมีตำรวจศีลธรรม จำนวนมาก พอใช้ พระเจ้าอโศก ฯก็กลายเป็น พระเจ้าศรีธรรมาโศกราชขึ้นมา ดังนี้. แต่อาตมาคิดว่า เรายังจะพูดอะไรได้มากกว่าพระเจ้าอโศก ฯ; พูด แต่ว่า ทุกคนที่นี่ต้องมีความสุข ตายแล้วทุกคนต้องไปสวรรค์นี้. อาตมาไม่รู้สึก พอใจ ยังไม่พอ ; ต้องพูดว่าทุกคนต้องอยู่กับนิพพาน ที่นี่และเดี๋ยวนี้. พูดว่า ตายแล้วไปสวรรค์ น่ะมันยังน้อยไป : ต้องพูดว่าทุกคนต้องอยู่กับนิพพาน ที่นี่ เดี๋ยวนี้ ในชาตินี้. ในพระบาลีมีกล่าวถึง ทิฏฐิธัมมิกนิพพาน - นิพพานในทิฏฐธรรม, สามายิกนิพพาน - นิพพานชั่วสมัย ๆ ; นี้ก็เรียกว่านิพพานเหมือนกัน. เราอยู่ กับนิพพานชั่วสมัยก็ยังได้, แต่ให้มันสมัยติด ๆ ๆ กัน เกือบจะตลอดวัน. คำว่า นิพพาน แปลว่า เย็น, เย็นเพราะไม่มีความร้อน, ว่างกิเลสเมื่อ ใดก็เย็นเมื่อนั้น. เวลาที่ว่างจากกิเลสนั่นแหละให้มีให้มาก อย่าให้อายสุนัขหรือ อายุแมว, แมวมันมีเวลาที่จิตใจว่างจากกิเลสมากกว่าคน , มันไม่เป็นโรค ประสาทเหมือนคน, ไม่เป็นโรคจิตเหมือนคน, มันไม่มีความเป็นอันธพาลใน ท้องถนนเหมือนคน นี่เพราะจิตมันว่างจากกิเลส คือมันเย็น จิตใจเย็นเมื่อไร ก็มีนิพพานเมื่อนั้น.

น.357 ทุกคนต้องมีธรรมะ ตามฐานะและสภาวการณ์ สรุปความว่า ธรรมะเป็นสิ่งที่จำเป็นจะต้องมี ; มีได้โดยความที่ คนเรามีความคงเส้นคงวา ถูกฝาถูกตัว มีหัวมีหาง ; มีได้ด้วยการกระทำอย่างนี้ ไม่ใช่มีได้ด้วยการแต่งเพลงให้ร้องบทเดียว แล้วอะไรก็สำเร็จ. นี่แต่งเพลง ให้ร้องบทเดียวอะไรก็สำเร็จ : อยากให้เขาไปเลือกผู้แทนกันมาก ๆ แต่งเพลงให้ ร้องบทเดียว, ให้เขารักชาติ แต่งเพลงให้ร้องบทเดียว, อะไรก็แต่งเพลงให้ร้อง บทเดียว, แล้วก็สำเร็จประโยชน์ นี้มันเป็นไปไม่ได้. ถ้าจะเรียกร้องให้มีความสามัคคีกัน, ให้ร่วมมือกัน, ให้ถือความเป็น ระเบียบ, ให้เสียสละ, ให้สุจริตยุติธรรม, ให้รักชาติ, โดยบุคคลที่ไร้ศีลธรรม นี้มันเป็นไปไม่ได้ มันต้องมีธรรมะ ผู้เรียกก็ต้องมีธรรมะ, ผู้ถูกเรียกก็ต้องมี ธรรมะ ผู้จะเรียกร้องประชาชน ให้มีสิ่งเหล่านี้ต้องมีธรรมะ, ประชาชนก็ต้องมี ธรรมะ, การเรียกร้องจึงจะสำเร็จประโยชน์. ทีนี้เรา จะมีธรรมะ ก็จะต้องมีการประพฤติกระทำชนิดที่เรียกว่ามี หัวมีหาง. มีหัวมีหาง ก็คือไม่วิ่งไปข้าง ๆ ดู ๆ เหมือนปู ; เพราะมันไม่มีหัวมีหาง เหมือนที่กล่าวมาแล้วข้างต้น, ไม่มีหัวมันก็ต้องวิ่งไปข้าง ๆ เหมือนปู ; แล้วจะไป ถึงไหนได้อย่างไร ? มีหัวมีหาง นี่ก็คือ มีความสูงมีความต่ำ มีพระบาลี ว่า ทุกฺโข สมาน สํวาโส - การอยู่เสมอกันนั้นเป็นทุกข์ คือจะต้องมีระบอบ senior junior อย่างที่ เรียกกัน.

น.358 ระวังประชาธิปไตยเพ้อเจ้อ ไม่มีหัว ไม่มีหาง ไม่มีสูง ไม่มีต่ำ. ส.ส. ที่เลือกมา ต้องเอาใจผู้เลือก จนหมดหัว จนหมดตัว ; หมดความเป็นหัว เพราะประจบประแจงผู้เลือก อย่างนี้มันไม่ยุติธรรมแก่ฝ่ายอื่น ถือเอาประโยชน์ เป็นหัวกันเสียหมด; ไม่ถือเอาธรรมะเป็นหัว มันก็น่าหวาดเสียว. อุดมการ ทั้งหลายในโลกนี้ ต้องมีเป็นลดหลั่นกันไป คือจะต้องมี หัว มีตัว มีหาง : มีหัว แล้วมีตัว แล้วมีหาง. อาตมาอยากจะเรียงลำดับว่า ต้องมีศีลธรรมเป็นหัว, มีเศรษฐกิจ มีการเมือง มีการปกครอง มีอะไรก็ตาม เป็นตัว, แล้วก็ มีประชาชนที่มีศีลธรรมนี่เป็นหาง. ต้นไม้มันมีรากแก้ว ; รากแก้วมันนำรากฝอย; ไม่มีรากแก้วมันก็ล้มแหละ. ดูตามธรรมชาติ ดูกฎของธรรมชาติ ซึ่งไม่ได้เข้าโรงเรียน ไม่ได้ เรียนมหาวิทยาลัย คือแพะ แกะ ควาย วัว เหล่านั้น มันยังมีหัว มันยังมี หัวหน้าหมู่นำหมู่. ตัวนั้นไม่ต้องเป็นควายถึก โคถึกอะไร เป็นตัวเมียแก่ ๆ ก็ได้, มานำหมู่ได้ ; เพราะมันมีธรรมะน่าเสื่อมใส. นี่หัวไม่ต้องถือดาบก็ได้ ; แต่ขอ ให้มีธรรมะเป็นหัว แล้วลูกหมู่ก็จะเดินตาม ศีลธรรมเป็นหัวหมู่ ลูกฝูงมัน ก็เป็นหางได้โดยความสะดวกใจ. สมองเป็นหัว แสนยานุภาพเป็นหาง. "เชื่อผู้นำ ชาติพ้นภัย" นี่ระวังให้ดี ; อย่าเอามาหัวเราะเยาะกันเสีย ต้องเชื่อผู้นำ แล้วชาติจะพ้นภัย ; อย่าเอามาหัวเราะเยาะ ว่านี่เป็นสมัย ประชาธิปไตยนะ นี่ประชาธิปไตยแล้วจะไม่มีหัว ไม่มีตัว ไม่มีหาง มันก็จะเหมือน กับปู

น.359 บางคนเขลาไปถึงกับว่า ระบบมีหัว มีสูง มีต่ำ นี้มันเป็นเผด็จการ ขอให้เข้าใจกันเสียให้ดีๆ ว่า เผด็จการนี้ไม่ใช่อุดมการ ไม่ใช่ลัทธิอะไร มัน เป็นเพียงวิธีการสำหรับจะเอามาใช้ ให้อุดมการใดๆ สำเร็จประโยชน์ได้. ต้องเอามาใช้ให้ถูกวิธี สำหรับลัทธิหรืออุดมการที่เราต้องการ หรือเรา ปรารถนา. พ่อปกครองลูกเป็นอย่างไร? อาจารย์ปกครองศิษย์เป็นอย่างไร? แม่ทัพ นายกองบังคับบัญชาทหารของตนเป็นอย่างไร? มันต้องมีความเฉียบขาด พ่อที่ปกครองลูกอย่างโง่เขลา ไม่เคยสำเร็จประโยชน์; เพราะต้องให้รู้จักความ หมายของไม้เรียว ไม้หวาย มันจึงจะเป็นลูกที่ดี เป็นศิษย์ที่ดี เป็นอะไรที่ดีมา ตามลำดับ เหมือนที่เคยเป็นกันมาแล้ว. การมีหัวมีหางนั้น คือ ระเบียบวินัย สัมมาคารวะ. การที่มีหัวมีหาง นั้น ก็เพื่อทำให้มันเป็นไปอย่างเรียบร้อย ; ไม่ ต้องเป็นปูเอาข้างไป. อาตมาต้องขออภัยสักหน่อย ที่จะต้องพูดคำที่ฟังดูแล้วมัน ไม่สุภาพ คือพูดว่า พระศาสนาของเรามีหัว มีตัว มีหาง, พระศาสนาของเรา มีหัว มีตัว มีหาง. หัว ก็ต้องได้แก่ พระพุทธเจ้า ตัว ก็ได้แก่ พระธรรม หาง ก็ได้แก่ พระสงฆ์, ครบบริบูรณ์อย่างนี้แล้ว จึงเจริญรุ่งเรืองมาได้อย่างดี จน ถึงทุกวันนี้.

น.360 เดี๋ยวนี้ เรามีพระธรรมวินัย ที่ทรงแสดงไว้แล้วบัญญัติไว้แล้ว แทน พระองค์ เราก็ยังมีหัวอย่างยิ่ง อยู่นั่นเอง, พระพุทธองค์ทรงมีระบอบเผด็จ การ คือ ทรงทำพระองค์อยู่เหนือวินัยทั้งหมด. เอ้า, มาดูชนชาติไทย, ชนชาติไทยนั้นมีหัว. เรามีพระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัว มีผู้ที่อยู่บนหัว อยู่เหนือหัว คือเป็นหัวสมอง สำหรับจะนำเราไป เรามีคำว่า ข้าพเจ้า, ข้าพระพุทธเจ้า ; แสดงว่าเรานี้เป็นข้าของพระเจ้า, เรามี พระเจ้าอยู่เหนือหัว, เรามีหัวเต็มที่. อย่าไปมัวโห่ประโยคที่ว่า "เชื่อผู้นำชาติพ้นภัย" กันอยู่เลย ผู้นำ เดี๋ยวนั้นหาได้ง่ายกว่าผู้นำโหล. ขอให้นึกดูเถอะว่า ผู้นำเดี่ยวน่ะหาได้ง่ายกว่าผู้นำโหล. มันปลอดภัยกว่ากันหรือหาไม่ ? ก็เพราะไม่มีหัว นี่แหละ จึงไม่มีใครกล้าจัดการกับพวกที่ยกแก้ว เหล้าข้ามพระเศียรพระพุทธรูปที่แขวนอยู่ที่คอ, ไม่มีใครกล้าจัดการ, ไม่กล้า จะทำแม้แต่ว่า คว่ำบาตรกับพวกนี้, ลงพรหมทัณฑ์กับพวกนี้ ก็ไม่มีใครกล้าทำ เพราะมันไม่มีหัว เราดูเถิด ดูให้ดีเถิด เราจำเป็นที่จะต้องมีศีลธรรม แล้วเรา มีไม่ได้ เพราะเราไม่มีหัว ; ยังเหมือนกับปู ยังเดินข้างๆ คู ๆ ไม่ตรงคลองของ ศีลธรรม. หลับตาดูภาพปูไม่มีหัว เดินข้างๆ คู ๆ ไม่ตรงตามคลองของศีลธรรม. มีคนเขลาไป ว่า มีธรรมเป็นหัวนี่มันเสียอิสรภาพไม่เป็นประชาธิปไตย นั้นมัน เป็นประชาธิปไตยของคนโง่. ประชาธิปไตย อันธพาล, มันจึงมี

น.361 อันธพาลเต็มบ้านเต็มเมือง ไม่รู้ว่าจะหนีไปอยู่ที่ไหน. หนังสือพิมพ์ลงข่าวข่มขืน เด็กเล็ก ๆ ข่มขืนลูกเลี้ยง กระทั่งข่มขืนลูกตัว นี่เป็นผลของการที่ไม่มีศีลธรรม เป็นหัว สำหรับบังคับจิต. เรา เป็นคนหัวขาดกันเสียหมด. คนหัวขาดเหล่านี้ กำลังแสวงหา ทรัพย์ หากาม หาเกียรติ หาอำนาจวาสนาแล้วมันจะได้ชนิดไหนมา ก็ไปคิดดู เอาเอง. เอ้า, ดูกัน ทั่วทั้งโลก สักที โลกนี้จะมีอะไรเป็นหัว ? มีพระเจ้า หรือมีพระธรรม เป็นหัวใช่ไหม ? เราจะยอมเป็นคนหัวขาด ไม่มีหัวกันหรือ อย่างไร ? เอกชนคนหนึ่ง ๆ ต้องมีหัว คือศีลธรรม. หมู่ชนก็ต้องมีหัว, สังคม ก็ต้องมีหัว, ประเทศก็ต้องมีหัว, แต่โลกกลับไม่มีหัว มันน่าเศร้าใจ. มันจะพ้น จากความเป็นอันธพาลไปได้อย่างไร สำหรับโลกที่ไม่มีหัว. ขอให้ศีลธรรม หรือพระธรรม กลับมาเป็นหัวของโลกเสียโดย เร็วเถิด ธรรมชาติมันรอไม่ได้ มันรอไม่ได้อีกแล้ว ; ขืนปล่อยอย่างนี้ โลกนี้ ก็จะถึงยุคมิคสัญญี ฆ่ากันอย่างฆ่าเนื้อฆ่าปลา. ต้องประพฤติถูกตามธรรมเพื่อมีธรรมเป็นหัว. ธรรมชาติสร้างทุกอย่างมา สำหรับต้องการความมีหัวมีหาง. มนุษย์เก็บหางไว้ระหว่างกระดูกก้นกบดูไม่เห็น : แต่หัวก็กำลังจะหดลงในกระดูก

น.362 ไหปลาร้านี้ยิ่งขึ้นทุกที. ธรรมชาติรอไม่ได้ ธรรมชาติต้องการความมีหัวมีหาง อย่างถูกต้อง เดี๋ยวนี้หมดหัวหมดหาง มันก็เหลือแต่ท้องสำหรับจะใส่สิ่งที่กอบโกย. นี้กำลังเป็นกันทั้งโลกเพราะโลกกำลังไม่มีหัว ดังที่กล่าวแล้ว. ขอให้เรานึกถึง ความมีหัวมีหาง นี้ จำเป็นที่สุด สำหรับการที่ธรรมะ จะกลับมาอยู่กับเรา. ธรรมะจะมาเป็นหัวแก่เรา ก็ต่อเมื่อเรามีการประพฤติถูก ต้อง ตามความต้องการของธรรมะ. ธรรมะต้องการความคงเส้นคงวา ต้อง การความ ถูกฝาถูกตัว ต้องการความ มีหัวมีหาง ; เป็นความงามด้วยธรรมะ ตามที่ พระพุทธเจ้าท่านได้ตรัสว่า มีความงามในเบื้องต้น, มีความงามในเบื้องกลาง, มีความงามในเบื้องปลาย. เราจะต้องมีความงามของธรรมะ หรือ มีธรรมะเป็นหัว จึงจะมีความงาม. ความคงเส้นคงวา ความถูกฝาถูกตัว นี่ได้กล่าวมาแล้วในการบรรยาย ครั้งก่อน. ในวันนี้กล่าวถึงเรื่อง ความมีหัวมีหาง. ให้มีธรรมะเป็นหัว สำหรับเอกชน สำหรับสังคม สำหรับประเทศชาติ และ สำหรับโลก. จัดการศึกษาให้ประชาชนมีศีลธรรม จะแก้ปัญหาได้. ขอยืนยันซ้ำอีกครั้งหนึ่งว่า เราเป็นประชาธิปไตยได้ เท่าที่ศีลธรรม มีอยู่ในประชาชน ประชาชนมีศีลธรรมกันเท่าไร ; เราจะเป็นประชาธิปไตย ได้เพียงเท่านั้น. ถ้าจะมีเกินไปกว่านั้น ก็เป็นประชาธิปไตยที่ได้ยินพูดกันอยู่ ว่าน้ำเน่า ; ฟังแล้วน่าสลดใจ ถ้าจะมีประชาธิปไตยน้ำเน่า.

น.363 เรามีศีลธรรมในประชาชนน้อยลงไปเท่าไร ประชาธิปไตยก็จะไม่เต็ม ใบอยู่เพียงนั้น นับตั้งแต่เลือกผู้แทนขึ้นมาทีเดียว. ขอให้สนใจเป็นพิเศษ ในการที่จะทำให้ประชาชนมีศีลธรรม รองรับความเป็นประชาธิปไตย. การจัดการศึกษาทั้งหมด ต้องเป็นไปเพื่อคนมีศีลธรรม. ขอนิยามคำว่า การศึกษา เสียใหม่ว่า การศึกษานั้น คือการกรอก ศีลธรรม ลงไปในหัวกระโหลกของประชาชน ให้ประชาชนมีจิตใจที่ ประกอบไปด้วยศีลธรรม. การศึกษาอย่ามีบทนิยามอย่างอื่นเลย ; มีบทนิยาม เพียงว่า กรอกศีลธรรมลงไปในหัวของประชาชน เท่านั้นก็พอแล้ว. ปัญหา ทุกอย่างจะไม่มีเหลือ. การศึกษาจะแก้ปัญหาทุกอย่างในโลกได้. ใครพูดว่า การศึกษาไม่สามารถจะแก้ปัญหาทุกอย่างได้ อาตมา ไม่เชื่อ ขอคัดค้าน และขอประท้วงไว้ในที่นี้. เราจะ ต้องจัดการศึกษาให้นำ มาซึ่งศีลธรรม เพราะว่าเราเป็นประชาธิปไตยได้ เท่าที่เรามีศีลธรรม ; ถ้า เกินนั้นมันก็เป็นประชาธิปไตยเน่า. ขอให้ธรรมะกลับมาก่อนแต่ที่โลกาจะวินาศ ? ถ้าธรรมะไม่กลับมา โลกาจะวินาศ. จงรวมกันทั้งโลก สนใจทำให้ธรรมะกลับมา. ในวันนี้ก็สรุปความว่า ต้องเป็นคนที่มีหัวมีหาง มีสูงมีต่ำ อย่าอยู่ อย่างเสมอกัน, หรือลดหัวลงไปอยู่ข้างล่าง นี้มันจะเกินไปเสียอีก.

น.364 ในที่สุดนี้ เวลาสำหรับบรรยายก็หมดแล้ว ขอจบการบรรยายลงด้วย ความหวังว่า มนุษย์ทุกคนจะเป็นมนุษย์ที่ถูกต้อง คือความมีหัว มีตัว และ มีหาง ที่ประกอบไปด้วยศีลธรรม, จะมีความเป็นมนุษย์ที่ถูกต้องสมบูรณ์ สมควรแก่การสร้างโลกนี้ให้มีสันติภาพ. ขอให้ความหวังนี้ ได้รับการพิจารณาจากท่านทั้งหลายทุก ๆ คน. ถ้า เห็นด้วยก็ขอให้ช่วยกันส่งเสริม ประพฤติปฏิบัติตาม นำมาซึ่งความสุขความ เจริญงอกงามทั้งแก่ตนเองและผู้อื่น อยู่ทุกทิพาราตรีกาลเถิด. อาตมาขอจบการบรรยายปาฐกถาธรรม ในวันนี้ไว้เพียงเท่านี้.