เทคนิคของการมีธรรมะ (ศีลธรรมกลับมา) ครั้งที่ ๒๘ — ธรรมะ ในฐานะสิ่งที่ต้องรู้ว่า กงจักรหรือดอกบัว

น.393 ท่านสาธุชน ผู้มีความสนใจในธรรม ทั้งหลาย, การบรรยายปาฐกถาธรรมในวันนี้ อาตมาก็ ยังคงกล่าวไปด้วยความมุ่งหมาย ว่า ธรรมะต้องกลับมา ถ้าธรรมะไม่กลับมา โลกจะต้องวินาศ, หรืออย่างน้อยที่สุด มนุษย์ก็ยังคงต้อง ละอายแมว ต่อไปตามเดิม. ธรรมะเท่านั้นจะช่วยแก้ปัญหาชีวิต. ท่านลองคิดดู สังเกตดู ว่า มีแมวตัวไหนปวดหัวเหมือนกับคนบ้าง ? มีแมวตัวไหนนอนไม่หลับ จนต้องกินยานอนหลับเหมือนกับคนบ้าง ? แมวตัว ไหนเป็นโรคประสาท ? ซึ่งกล่าวกันว่า ในเมืองไทยนี้เป็นกันตั้ง ๗ แสนคนแล้ว แมวตัวไหนเป็นโรคจิต ? ซึ่งกล่าวกันว่า ในเมืองไทยนี้เป็นตั้ง ๒ หมื่นคนแล้ว ๓๕๗

น.394 ยาแก้ปวดศีรษะ ยาให้นอนหลับ ที่มนุษย์กินกันวันหนึ่ง ๆ ทั้งโลก คงจะเป็น ต้น ๆ เป็นแน่ แต่แมวไม่ต้องกินสักเม็ดเดียว มนุษย์ยังคงอายแมว, ต้องละอาย แมวอยู่อย่างนี้. สิ่งที่จะช่วยได้ก็คือ ธรรมะ เท่านั้น. ถ้ามนุษย์มีธรรมะ มนุษย์ก็ จะไม่มีอาการอย่างนั้น : ไม่มีอาการปวดศีรษะ นอนไม่หลับ เป็นโรคประสาท เป็นโรคจิต อย่างนั้น ; เพราะฉะนั้น ขอให้ธรรมะกลับมา. ปาฐกถาธรรม ก็ต้องกล่าวถึงธรรม ที่จะเป็นทางรอดของคนทั้งโลก ตามพระพุทธประสงค์. พระองค์ตรัสแล้วตรัสเล่า ว่าธรรมวินัยนี้ คือศาสนานี้ จะอยู่ในโลกเพื่อประโยชน์แก่มหาชน ทั้งเทวดาและมนุษย์ . ถ้าธรรมะมีในโลก โลกก็ไม่เกิดวิกฤตการณ์ อย่างที่กำลังเกิดอยู่ ทั้งบนดิน และใต้ดิน : เป็นสงครามร้อนอย่างที่ตะวันออกกลาง, และเป็น สงครามใต้ดิน, เป็นสงครามเย็น, อย่างที่มีอยู่ตลอดเวลา. หรือแม้ที่สุดแต่ว่า เรื่องภายในประเทศไทยของเรา ถ้าเราจะมีธรรมะกันบ้างแล้วก็ไม่ต้องสั่งน้ำตาล สีแป้งมากิน แทนน้ำตาลสีรำ; ซึ่งหนังสือพิมพ์เขาเขียนกันว่า ต้องมีเงิน ชดเชยเกี่ยวกับเรื่องนี้หลายร้อยล้าน, แล้วยังบีบบังคับ ให้เราต้องไปบีบราคา อ้อยในฤดูหน้า ลำบากยุ่งยากในการควบคุมการซื้อการขาย การจะลักลอบเอาออก, แล้วก็จะต้องมีการด่าทอล้อเลียนกันเปลืองหน้ากระดาษหนังสือพิมพ์ ไปหลาย ร้อยหน้าหลายพันหน้า.

น.395 ถ้าเรามีธรรมะ อย่างที่บรรพบุรุษของเราเคยมี เรื่องดังกล่าวมานี้ก็ ไม่เกิด, คือว่า มีธรรมะ ไม่ยึดมั่นถือมั่น กันเสียบ้าง, มีธรรมะ ไม่ถือมานะทิฏฐิ กันเสียบ้าง, มีธรรมะ อดกลั้นอดทน, มีธรรมะ สันโดษยินดีตามมีตามได้ อย่างบรรพบุรุษของเราที่เคยมี. บรรพบุรุษของเรา ก็ยังไม่เคยกินน้ำตาลสีแป้งด้วยซ้ำไป ; ท่านอยู่ ได้ด้วยน้ำตาลสีรำ. เมื่อสงครามอินโดจีน ร้านกาแฟตามบ้านนอก เขาชงกาแฟ ด้วยน้ำตาลหม้อ แล้วก็ไม่เห็นมีเรื่องอะไร เหมือนกับที่กำลังมีเวลานี้. ธรรมะกลับมาเถิด เพื่อโลกแห่งยุคประชาธิปไตย ; ธรรมะไม่ กลับมาแล้ว ประชาธิปไตยนั่นแหละจะเชือดคอตัวเอง. ระบบการปกครองระบบไหนก็ตาม ถ้าไม่มีธรรมะแล้ว มันจะเชือดคอ ตัวเองทั้งนั้น. ถ้ามีธรรมะแล้ว แม้แต่ระบบเผด็จการ ก็ยังมีประโยชน์ และรวดเร็ว กว่าระบบคลานงุ่มง่าม แล้วแถมยังไม่มีธรรมะด้วย. เรา จะต้อง ช่วยกันทำให้ธรรมะกลับมา. ธรรมะต้องการ การประพฤติกระทำอย่างไรจึง จะกลับมา เราจะต้องกระทำอย่างนั้น. ในครั้งที่แล้วมา อาตมาได้พูดโดยหัวข้อว่า เราต้องมีความ คงเส้นคงวา, ถูกฝาถูกตัว, มีหัวมีหาง, ระวังคางระวังคอ, ถอนตอแล้วลงหลัก. ในครั้งนี้ อาตมาจะพูดโดยหัวข้อว่า ต้องรู้ว่า กงจักรหรือดอกบัว.

น.396 พิจารณาคำว่า กงจักร, ดอกบัว. เรามาศึกษาให้รู้เรื่อง กงจักรหรือดอกบัว กันเถิด ขอโอกาสเล่านิทาน ปรัมปรา นาทีเดียวว่า เปรตตนหนึ่ง มีกงจักรพัดผันอยู่บนศีรษะ เดินมาใน หมู่บ้านแห่งหนึ่ง. คนหนุ่มคนหนึ่งเขาเห็นว่า กงจักรนั้นสวยมาก แล้วก็อยาก จะได้ ไปขอ อ้อนวอนขอจากเปรต. เปรตบอกว่านี้มันกงจักร มันพัดผันอยู่ ด้วยความเจ็บปวด. ท่านจะเอาไปทำไม ? คนหนุ่มคนนั้นก็ยังจะเอา, อ้อนวอน แล้วอ้อนวอนอีก, เปรตนั้นก็ยกกงจักรจากศีรษะของตน ใส่ให้บนศีรษะของคน หนุ่มคนนั้น : แล้วคนนั้นก็ต้องทนทรมานอย่างนั้นไปจนตาย. บัดนี้ โลกทั้งโลกกำลังเห็นกงจักรเป็นดอกบัว. ขอให้เราสนใจ สิ่งที่น่ากลัวเหล่านี้กัน ให้มากเป็นพิเศษ. อาตมาจะพูดเป็นการเปรียบเทียบ เป็นคู่ๆ คู่ๆไป ให้เห็นว่า กงจักรเป็นอย่างไร ? ดอกบัวเป็นอย่างไร ? กงจักร คู่แรกก็คือ วัตถุนิยม กับ ธรรมนิยม. วัตถุนิยม หลงใหลในความเอร็ดอร่อย ที่เกิดแต่วัตถุหมุนโลกทั้งโลกให้แสวงหา ให้สะสม ให้บริโภคกันแต่ความเอร็ดอร่อยทางวัตถุ นี้กำลังเป็นกงจักร. ส่วนธรรมะ หรือ ธรรมนิยม ที่จะทำความรอด ความสงบสุขนั้นเรา ไม่สนใจ การบูชาวัตถุ นิยม นั่นแหละ คือการเห็นกงจักรเป็นดอกบัว. ขอให้นึกถึงเรื่องนิทานสอนเด็ก เรื่องลูกหนูกับแม่หนู ลูกหนูมาบอก แม่หนูว่า สัตว์ชนิดหนึ่งน่ากลัวนัก, สัตว์ชนิดหนึ่งหน้านวลนัก น่ารักนัก

น.397 แม่หนูบอกว่า เอาแล้ว, ที่ น่ากลัว นักน่ะมันไม่มีอันตราย มันเป็นหน้าไก่ ที่หน้านวลมาก น่ารักน่ะมันอันตรายเหลือประมาณ มันเป็นหน้าแมว ได้ยิน นิทานเรื่องนี้แล้ว ก็เขียนเป็นคำกลอนไว้ว่า :- หน้าไก่อู ลูกหนูว่า น่ากลัวนัก หน้าแมวนวล น่ารัก น่าเลื่อมใส แม่หนูว่า ลูกเอ๋ย อย่าเขลาไป ที่น่ากลัว นั้นหน้าไก่ ภัยไม่มี. หน้าแมว ขาวนวล นั่นแหละร้าย เป็นความตาย ของพวกหนู รู้ไว้สิ พวกมนุษย์ พากันตาย วายชีวี สมัยนี้ เพราะหลงแมว วัตถุนิยม. วัตถุนิยม สวยงามเหมือนกับหน้าแมว ปรากฏแก่ลูกหนู. คนทั้งโลก หลงใหลวัตถุนิยม. แมววัตถุนิยมมันจึงกัดกินลูกหนู วินาศไปทั้งโลก. นี้ก็ เห็นกงจักรเป็นดอกบัว คู่หนึ่ง. คู่ที่ ๒. ระบบการศึกษาไม่สมบูรณ์. การศึกษาเป็นเหมือนกับว่า สุนัขหางด้วนนี้ เป็นกงจักร. การศึกษาที่สมบูรณ์แบบ จะเป็นเหมือน ดอกบัว.

น.398 การศึกษาไม่สมบูรณ์เหมือนกับหมาหางด้วน นั่นเพราะว่า เรียนกันแต่ หนังสือ กับ วิชาชีพ ไม่มีธรรมะ, ไม่รู้ธรรมะ ว่าจะเป็นมนุษย์กันอย่างไร. เขา ฉลาดมากในวิชาหนังสือและอาชีพ แล้วก็ไม่มีอะไรมาควบคุมความฉลาดเอาไว้ ; ใช้ความฉลาดไปในทางที่เป็นอันตราย มันจึงเป็นการศึกษาระบบสุนัขหางด้วน, หรืออย่างดีที่สุดก็เป็นพระเจดีย์ยอดด้วน ไม่มีความน่าดูที่ตรงไหน. ฉะนั้น ขอให้เรามีการศึกษาสมบูรณ์แบบ หนังสือก็ รู้ฉลาดเฉลียว สามารถในอาชีพ แล้วก็ รู้ธรรมะ ว่าจะเป็นมนุษย์กันอย่างไร โลกนี้จึงจะไม่มี วิกฤตการณ์. พระราชดำรัสของในหลวงรัชกาลที่ ๕ ; ท่านตรัสเมื่อจัดการศึกษา แผนใหม่ จากแบบเก่า ๆ มาเป็นการศึกษาแผนใหม่ ที่ปรากฏเหลืออยู่ทุกวันนี้นั้น. ท่านปรารภกับสมเด็จกรมพระยาวชิรญาณวโรรส ผู้ช่วยจัดว่า ต่อไปนี้มันคงจะ โกงกันอย่างวิตถาร เมื่อมันรู้หนังสือแบบใหม่ รวดเร็วเฉลียวฉลาดแล้ว มันจะโกง กันอย่างวิตถาร. วลีนี้อาตมาจำไว้แม่นยำ เมื่อได้อ่านเรื่องนี้. นี่แหละ การศึกษาที่ไม่มีธรรมะควบคุม มันก็เป็นอย่างนี้. นี้ก็ เป็นกงจักรที่จะต้องมองให้เห็น อย่าเห็นเป็นดอกบัว. นี้ก็เป็นกงจักรกับ ดอกบัวอีกคู่หนึ่ง ซึ่งจะต้องสนใจ คู่ที่ ๓. ความเห็นแก่ตนที่บังคับไม่ได้นี้เป็นกงจักร, ความ เห็นแก่ตนที่บังคับได้นี้เป็นดอกบัว. โลกนี้มีความเห็นแก่ตัว นี้มันช่วย ไม่ได้ มันต้องเห็นแก่ตัว ; แต่ถ้าเห็นแก่ตัวแล้วบังคับไว้ได้ นี้มันก็ปลอดภัย.

น.399 คนที่เห็นแก่ตัวแล้วบังคับไม่ได้ มันก็ทำไปตามอำนาจของกิเลส โลภะบ้าง โทสะบ้าง โมหะบ้าง; ยิ่งรวยก็ยิ่งเห็นแก่ตัว ก็ยิ่งหาทางเอาเปรียบ. ถ้า ความเห็นแก่ตัวนี้ บังคับได้ด้วยธรรมะแล้ว ก็กลายเป็นดอกบัว คือมันช่วย ตัวให้รอดเร็วยิ่งขึ้น แล้วยิ่งรวยก็ยิ่งช่วยเหลือผู้อื่น นี้คือดอกบัว. กงจักร ดอกบัวคู่นี้ก็ต้องระวังให้ดี เรากำลังใช้ความเห็นแก่ตน หรือพวกของตน ทำ วิกฤตการณ์อันถาวรขึ้นมาในโลกนี้. คู่ที่ ๔. อยากจะระบุว่าวัฒนธรรมตะวันตก ที่ละทิ้งศาสนา ; ที่นิยมการปล่อยใจไปตามใจ ตามความรู้สึกแห่งจิตใจ ของยุคปัจจุบันนี้แหละ เป็นกงจักร. วัฒนธรรมตะวันตก ที่เคยยึดหลักศาสนามาอย่างเหนียวแน่น นิยมการ รู้จักตัวเอง บังคับตัวเอง เคารพตัวเอง อย่างเป็นระเบียบเรียบร้อย ; นี้เป็นดอกบัว. เรารับวัฒนธรรมตะวันตกชนิดไหนมา ? มา แยกดูให้ดี ว่าอะไรยังเป็น ดอกบัว ? อะไรกลายเป็นกงจักรไปแล้ว ? อย่าได้นิยมวัฒนธรรมตะวันตกกันอย่าง งมงาย หลับหูหลับตาเลย นี้ก็คู่หนึ่ง. คู่ที่ ๕. ต่อไปอยากจะพูดว่า กฎหมายในโลก ที่ไม่ยอมรับ ค่านิยมของศีลธรรม นี้เป็นกงจักร. เราจะ ต้องมีกฎหมาย หรือ ระเบียบ แบบแผน ที่นิยมหรือยอมรับ ค่าของศีลธรรม. เรามาพิจารณาดูกันง่าย ๆ ว่า กฎหมายนี้ยังโง่ต่อศีลธรรม ขออภัย มันเป็นคำหยาบคายไปสักหน่อย กฎหมาย ของเรายังโง่ต่อศีลธรรม.

น.400 ยกตัวอย่างเช่นว่า คนไปปล้นคนที่กำลังตกทุกข์ได้ยาก ลำบาก ขี่เรือ ข้ามน้ำข้ามมหาสมุทรมา เพื่อหาที่ปลอดภัย อิดโรยเต็มทีแล้ว ก็ยังมีคนไปปล้น และข่มขืนผู้หญิงในเรือลำนั้น. นี่เขาก็ลงโทษกัน, ถ้าจับได้ ตามบทกฎหมาย อย่างธรรมดาสามัญ ไม่ได้เพิ่มโทษความที่มันมีใจดำอำมหิต ไร้ศีลธรรมนั้น อีกสักเท่าตัว หรือสองเท่าตัว หรือสามเท่าตัวก็ยิ่งดี. กฎหมายไม่ให้ค่าของ ศีลธรรม จึงลงโทษตามธรรมดาสามัญ เหมือนกันทุกกรณี. คนรถคว่ำ นอนหายใจแขม่ว ๆ จะตายอยู่แล้ว คนไม่มีศีลธรรมก็ยัง ไปปล้นทรัพย์ ปลดกระทั่งเสื้อและกางเกงจากคนที่นอนเจ็บอยู่ ถ้าจับได้ ก็ยัง ลงโทษอย่างปล้นจี้ตามธรรมดาสามัญ ไม่เพิ่มโทษ ความที่มันไม่มีศีลธรรมนั้น อีกสักเท่าตัวหรือสองเท่าตัว หรือสิบเท่าตัว. คนไฟไหม้บ้าน ก็มีคนคอยขโมยของ. คิดนึกดูเถอะ คนกำลัง ไฟไหม้บ้านน่ะ มันทุกข์ร้อนเท่าไร ก็ยังมีคนคอยขโมยของของเขา. คนข่มขืนเด็กหญิง รับโทษเท่า ๆ กันกับอีกคนหนึ่ง ซึ่งขโมยมะเขือ ของเขาตะกร้าหนึ่งเท่านั้น. อาตมาเคยสังเกตเห็น ; อ่านหนังสือพิมพ์ว่า ได้รับโทษ ๖ ปีเท่า ๆ กัน. คิดดูเถอะว่าศีลธรรมเป็นอย่างไร ? ผู้ออกกฎหมาย ไม่เคยมีลูกสาวที่ถูกใครข่มขืนก็เป็นได้ เขาจึงพิจารณาโทษเท่ากัน. นี่แหละ กฎหมายที่ไม่ยอมรับค่านิยมทางศีลธรรมนั้น เป็นกงจักร ; จะต้องมีกฎหมายที่ยอมรับค่านิยมของศีลธรรมเต็มที่. ถ้าทำผิดทางศีลธรรม

น.401 ด้วยแล้ว ต้องเพิ่มโทษอีกเท่าตัว หรือสองเท่าตัว หรือสิบเท่าตัว จึงจะเป็น ความยุติธรรม ตามแบบของศีลธรรม ทำให้โลกนี้มีความสงบสุข. นี่ก็เป็น กงจักรหรือดอกบัวคู่หนึ่ง. คู่ที่ ๖. ถัดไป เรามี "ของสั่งนอก". ของสั่งนอก ในอัญญ- ประกาศ. เราชอบของสั่งนอก ระบบการศึกษาก็ดี ก็สั่งนอกมา, วัฒนธรรม ก็ดี ก็สั่งนอกมา, ศิลป ก็สั่งนอกมา, ระบบการกินดีอยู่ดี ก็นิยมตามแบบของนอก, สุรานารี ก็นิยมแบบของนอก, การแต่งเนื้อแต่งตัว เต้นรำก็นิยมของสั่งนอก. นี้เรียกสั้น ๆ ว่า "ของสั่งนอก". ของสั่งนอกที่ไม่ได้รับการปรับปรุงแก้ไขเสียเลย หรือว่าแก้ไขไม่ เหมาะสมแก่ความเป็นไทย นี้ เป็นกงจักร ทั้งนั้น. ต้องได้รับการแก้ไข กลั่นกรองอย่างละเอียดสุขุม จึงจะกลายเป็นดอกบัว ; เราก็ไม่ทำกัน ; เพราะ เรา ไปหลงความเอร็ดอร่อยทางเนื้อหนัง ในแบบของของสั่งนอก กันเสียหมด. เราก็ทรุดโทรมทางเศรษฐกิจ ไม่สมดุลย์ในทางเศรษฐกิจ ก็เพราะว่าเอาของ สั่งนอกเข้ามากินมาใช้ โดยไม่มีการแก้ไข. นี้ก็เป็นกงจักร และดอกบัวอีก คู่หนึ่ง ซึ่งต้องระวังให้ดี คู่ที่ ๗. ต่อไปสิ่งประดิษฐ์แห่งยุคนี้ ; เช่นเรื่อง ปรมาณู ก็ดี เรื่อง อวกาศ ก็ดี เรื่อง อีเล็คโทรนิค ก็ดี คอมพิวเตอร์ ก็ดี ควบคุมมันไม่ได้ โดย

น.402 หลักของธรรมะ มันก็ กลายเป็นสิ่งที่ให้โทษ. เราตกเป็นทาสของมัน ก็ใช้ มันไปแต่เพื่อส่งเสริมกิเลส. ของดีวิเศษเหล่านี้ ก็เอามาใช้เพื่อเชือดคอตัวเอง ให้ลุ่มหลง. มนุษย์กำลังใช้มันเพื่อเชอดคอมนุษย์กันเอง ด้วยความก้าวหน้าใน สิ่งประดิษฐ์เหล่านี้ ดูให้ดี ทั่วทั้งโลกกำลังเป็นอย่างนี้ นี้ก็คู่หนึ่ง. คู่ที่ ๘. อยากจะให้สังเกตหรือเปรียบเทียบว่า เหงื่อหรือความ เหน็ดเหนื่อยนั้น มันเป็นดอกบัวประกอบไปด้วยธรรมะ. ถ้าเรายังบูชา เหงื่อ, บูชาความเหน็ดเหนื่อยแล้ว อันธพาลก็จะไม่มีตามท้องถนน. อันธพาล ที่เกลื่อนตามท้องถนน จะมีงานทำ แล้วก็หมดไป. แต่ทุกคนเกลียดเหงื่อ ไม่นิยมความเหน็ดเหนื่อย, ไม่มีใครชอบทำ งาน. ทุกคนที่ทำงานนั้น ไม่ได้ทำด้วยใจชอบ ทำด้วยความจำเป็นบังคับ ; เพราะฉะนั้น มันจึงพร้อมที่จะเอาเปรียบ หรือรวยลัดอยู่เสมอ. ไม่มีใครชอบ เหงื่อ ไม่มีใครชอบเหน็ดเหนื่อย เขาชอบความสำรวย, ชอบความเป็นทาส เอร็ดอร่อยทางเนื้อทางหนัง นี้มัน เป็นกงจักร. กงจักรชนิดนี้คนกลับเห็นเป็นดอกบัว อันธพาลจึงเต็มบ้านเต็ม เมือง ; สื่อมวลชนทั้งหลาย หลายสิบชนิดก็ยังส่งเสริมกงจักรเหล่านี้อยู่ อย่าง กับว่ามันเป็นดอกบัว. อบายมุขจึงเฟื่องฟูเต็มบ้านเต็มเมือง นี้ก็คู่หนึ่ง.

น.403 คู่ที่ ๙. ขอให้มองกันให้ละเอียดสักหน่อย ตามพระพุทธภาษิต ที่ว่าคำด่าชี้โทษนั้น เป็นเหมือนการชี้ขุมทรัพย์ นี้มันเป็นดอกบัว. คำประจบสอพลอพะเน้าพะนอ นี้มันเป็นกงจักร ทำความวินาศ. คำ ด่าชี้โทษ ซึ่งเป็นการชี้ขุมทรัพย์นั้น ใครชอบบ้าง ? ไม่มีใครชอบ. เดี๋ยว นี้แม้จะมองหน้ากันเท่านั้นมันก็ยิงแล้ว อย่าว่าไปชี้โทษชี้ทางอะไรเลย. ประ- จบสอพลอพะเน้าพะนอนี้ใคร ๆ ก็ชอบ แม้จะเป็นกงจักร ก็เอามาเป็นดอกบัว ; เพราะว่ามันอาจจะทำให้ได้เลื่อนขั้น ปีละ ๒ ขั้นนี้ก็เป็นดอกบัวและกงจักรคู่หนึ่ง ซึ่งจะต้องสนใจไว้ให้ดี. คู่ที่ ๑๐. อยากจะชี้ไปยังที่ อนิฏฐารมณ์ สิ่งที่ไม่ชวนให้รักใคร่ กำหนัด หลงใหล ต้องอดทน ต้องมีความทุกข์ หรือตัวความทุกข์นั่นเอง เป็นดอกบัว. ความทุกข์นี้สอนดีกว่าความสุข, สอนจริงกว่าความสุข. สร้างคนให้ดี ให้นิยมธรรมะ. นี้คนก็กลับเห็นดอกบัวนี้ ว่าเป็นกงจักร ไปเสีย. ส่วน อิฏฐารมณ์ ความเอร็ดอร่อยสนุกสนาน ความเป็นอยู่ด้วยความ หยิบหย่ง, เห็นแต่ความเล่นหัว, นี้หลอกให้คนโง่ หลอกให้คนหลง ให้ติดตัง เป็นยาเสพติด. ระวังให้ดี, นี้คือ ยาเสพติดอันร้ายกาจ มันเป็นกงจักร แต่ ทุกคนก็เห็นเป็นดอกบัว ; นี้ก็คู่หนึ่ง. คู่ที่ ๑๑. อยากจะให้มองให้ละเอียดสักหน่อยว่าจิตที่คิดจะให้ นั้น สบายกว่าจิตที่คิดจะเอา. นี้มัน เป็นดอกบัว ; แต่ไม่ค่อยมีใคร ชอบ เห็นเป็นเรื่องบ้าเรื่องบอไปเสีย. ส่วน จิตที่คิดจะเอา ๆ จะเอาเปรียบ นี้

น.404 มันเผาลนคนนั้นตั้งแต่ต้นจนปลาย มัน เป็นกงจักร ; แต่คนก็กลับเห็นว่า มันเป็นดอกบัว แข่งกันมีจิตชนิดนี้ : จะเอา ๆ ๆ แผดเผาจิตใจ เหมือนกับว่า เป็นเปรตอยู่ตลอดเวลา สร้างโลกให้เต็มไปด้วยคอร์รัปชั่น ทุกหัวระแหง. ไปเทียบเคียงดูให้ดี ๆ ว่า จิตที่คิดจะให้นั้น สบายกว่าจิตที่คิดจะเอา ; เราก็เลือกดอกบัวกันให้ถูกต้อง นี้ก็คู่หนึ่ง. ที่นี้คู่ที่ ๑๒. ช่องว่างระหว่างชนชั้น คือความไม่เป็นธรรม อย่างยิ่ง นี้มันเป็นกงจักร. เราก็ยังไม่คิดจะอุด โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ช่อง ว่างระหว่างข้าราชการกับประชาชน : ข้าราชการมีเงินเดือนสูง มีเงินช่วยเหลือ มีสวัสดิการอะไรมากมาย. ประชาชนยังเหน็ดเหนื่อย อาบเหงื่อต่างน้ำ ก็ยังมี รายได้ไม่เท่ากับข้าราชการชั้นอันดับต่ำสุด : ไม่คิดจะอุดช่องว่างด้วยธรรมะ แล้วไปอุดช่องว่างด้วยการต่อสู้ อย่างนี้มันก็น่าหัว. ความไม่มีช่องว่างนั้นเป็นดอกบัว มันแสดงความมีธรรมะอยู่ในนั้น. เราต้องเอาธรรมะมาอุดช่องว่าง, เมตตากรุณาด้วยธรรมะ ; ไม่ใช่ด้วยการ ยื้อแย่งทางการเมือง. ทีนี้การมี ช่องว่างแปลก ๆ อีกแบบหนึ่ง อาตมาก็อยากจะเพียงแต่เอามา เล่าสนุก ๆ ว่า เมื่อเขาเอาลิงอุรังอุตังมาจากอินโดนีเซีย หนังสือพิมพ์ก็มีข่าวว่า

น.405 มีค่าเลี้ยงดูเดือนละ ๓ พันบาท. มีคนถามอาตมาว่า ท่านอาจารย์ได้นิตยภัต เดือนละเท่าไร อาตมาบอกว่า ๒๐๐ กว่าบาท ลิงอุรังอุตังที่สวนสัตว์ดุสิตนั้น ได้ นิตยภัตเดือนละ ๓ พันบาท มันเป็นช่องว่างทางวัฒนธรรม หรือว่าเป็นช่องว่าง ทางอะไร ก็ไปคิดกันดูเอง. มันก็เป็นช่องว่างที่ควรจะคิด. อย่าให้มีกงจักร ให้มีแต่ดอกบัว มนุษย์ก็จะไม่มีปัญหารบรา ฆ่าฟัน, คือไม่มีช่องว่าง. ถ้ามีช่องว่างก็อุดด้วยธรรมะ อย่าอุดด้วยการยื้อแย่ง ทางการเมือง. คู่ที่ ๑๓. สุดท้าย เวลาจะหมดแล้ว ก็อยากจะระบุว่า ศาสนา ไม่ใช่ยาเสพติด หรือเป็นทางแห่งกาฝากสังคม. ศาสนานั้นเป็นดอกบัว จะกำจัดยาเสพติด ทั้งทางกาย และทางจิต. ถ้ามีธรรมะ มีศาสนาแล้ว ไม่ติดเฮโรอีน, ไม่ติดยาเสพติดทางจิต คือความเอร็ดอร่อยสนุกสนานทาง กามารมณ์ จนสถานที่อบายมุขเปิดเต็มบ้านเต็มเมืองไปหมด เพราะมีคนติดยา เสพติดทางจิตใจ. ยุวชนของเรา ก็มองไม่เห็นเป็นกงจักร ไปมั่วสุมกันอยู่ที่นั่น กระทรวง ศึกษาธิการจะมีระเบียบอย่างไรก็เป็นหมัน ; เพราะว่าเขาติดยาเสพติด. ทำไม ไม่เอาศาสนามาใช้เป็นเครื่องมือ ทำลายล้างยาเสพติด จะออกแต่กฎระเบียบ

น.406 อย่างนี้อยู่ แก่คนที่ไม่มีศาสนานั้น มันคงจะเป็นไปไม่ได้. ศาสนามิใช่ยา เสพติด ; นั้นเป็นสิ่งที่กำจัดยาเสพติด เป็นดอกบัว. สื่อมวลชน ที่ยั่วยุความรู้สึกทางกามารมณ์ นั่นแหละ เป็นกงจักร เพราะให้เกิดความเกลียดชังธรรมะ เกลียดชังศาสนา หนังสือรายคาบ ภาพยนตร์ วิทยุ โทรทัศน์ เพลงที่ขอกันทางวิทยุตอนดึก ๆ อะไรอีกมากมายหลายอย่าง. นี้พิจารณาดูเถิด ส่งเสริมกามารมณ์ ความรู้สึกทางกามารมณ์ แก่เด็กวัยรุ่น สักเท่าไร ? ถ้าไม่ส่งเสริมทางราคะกามารมณ์ ก็ส่งเสริมทางโมหะ ทำให้เกลียดชัง ธรรมะ เกลียดชังศาสนา นี้มันก็ต้องเป็นกงจักร. เรากำลังมีกงจักร และส่งเสริมกงจักร กันอยู่เต็มบ้านเต็มเมือง ; เพราะไม่รู้ว่าอะไรเป็นดอกบัว ไม่รู้ว่าอะไรเป็นกงจักร. ขอให้เลิกเห็นว่า ศาสนาเป็นยาเสพติด กันเสียที ; ให้เห็นตาม ที่เป็นจริง ว่าศาสนาเป็นดอกบัว จะกำจัดยาเสพติดในโลกทั้งโลก. อย่าให้มียา เสพติด ทั้งทางจิตและทั้งทางวัตถุ โลกนี้ก็จะเป็นโลกของมนุษย์ ที่อยู่ด้วย ความสงบสุข ไม่ต้องละอายแมวอีกต่อไป. เรากำลังละอายสัตว์เดรัจฉาน เพราะ ไม่มีธรรมะ ; ถ้าเรามีธรรมะแล้ว เราก็ไม่ต้องละอาย, แล้วเราจะยังทำประโยชน์ ตน ประโยชน์ผู้อื่นได้มากกว่าสัตว์เดรัจฉาน หลายร้อยเท่า หลายพันเท่า, ก็ เรียกว่ามนุษย์เป็นสัตว์ที่ประเสริฐที่สุด ยิ่งกว่าสัตว์เดรัจฉาน. เดี๋ยวนี้ เรากำลัง

น.407 มีปมด้อย ให้สัตว์เดรัจฉานหัวเราะเยาะ เพราะมนุษย์ยังต้องกินยา แก้ปวดศีรษะ แก้นอนไม่หลับ แก้โรคประสาทกันเป็นตัน ๆ ต่อวันทั้งโลก. ขอให้ธรรมะกลับมา วิกฤติการณ์อันเลวร้ายเหล่านี้ก็จะหายไป. ขอ ให้เรามีดวงตาอันแจ่มใส มองเห็นกงจักรเป็นกงจักร มองเห็น ดอกบัวเป็น ดอกบัว เถิด ธรรมะก็จะกลับมา ช่วยให้เราทุกคนเป็นมนุษย์ ได้รับสิ่งที่ดีที่สุด สมตามความปรารถนา. ปาฐกถาธรรมสมควรแก่เวลา ขอยุติลงด้วยความหวังว่า ต่อนี้ไป มนุษย์จะเห็นกงจักรเป็นกงจักร เห็นดอกบัวเป็นดอกบัว ; รักษาความเป็น มนุษย์ของตนไว้ได้ด้วยการเป็นอยู่กันอย่างสงบสุข. การบรรยายสมควรแก่เวลา ขอยุติไว้แต่เพียงเท่านี้.