ธรรมะกับสัญชาตญาณ

📝 รีวิว / สาระสำคัญ

คำบรรยายประจำวันเสาร์ ภาคมาฆบูชา พ.ศ. ๒๕๒๙ ณ ลานหินโค้ง รวม ๑๓ ครั้ง (๔ มกราคม – ๒๙ มีนาคม) เป็นชุดที่แสดงความเป็น "นักทดลองทางความคิด" ของท่านพุทธทาสวัย ๘๐ ปีอย่างชัดเจน — ท่านหยิบคำว่า "สัญชาตญาณ" ซึ่งเป็นศัพท์วิทยาศาสตร์ที่ "พุทธบริษัทยังไม่รู้จักเพียงพอ" มาเป็นแกนอธิบายว่า สัญชาตญาณนี่เองเป็นตัวเหตุให้เกิดกิเลสและความทุกข์ พร้อมออกตัวอย่างมีชั้นเชิงว่า เป็นคำแปลกหูของคนอยู่วัดก็ไม่เป็นไร "มันเป็นเรื่องจริงเกี่ยวกับมนุษย์ก็แล้วกัน"

ชุดบรรยายไล่ตั้งแต่โครงสร้างของสัญชาตญาณ ความสัมพันธ์กับกิเลส ไปจนถึงหัวใจของเรื่องคือ "การพัฒนาสัญชาตญาณ" — ควบคุมและแปรพลังดิบให้เป็นธรรมะ ตัวอย่างที่ท่านแจกแจงอ่านสนุกและใกล้ตัว เช่น สัญชาตญาณแห่งการบำเรอตน (โยงถึงสิ่งเสพติด) และสัญชาตญาณแห่งการอวดตนที่ "ประณีตจนมองไม่เห็นว่าเป็นการอวดตน" กระทั่งเรื่องเล่นกีฬา — จิตที่ไม่ปรารภตัวตนจะแพ้จะชนะ กลับแสดงฝีมือได้ดีกว่า

คำปรารภระบุว่าเป็นคำบรรยายที่ "สบหลักวิทยาศาสตร์" จัดพิมพ์ด้วยทุนธรรมทานปริวรรตน์ร่วมกับเงินบริจาคของบุตรธิดานางข้อง อุณหะสูต