วิปัสสนา

๑.๑ การเห็นแจ้ง. ๑.๒ การเห็นแจ้งสิ่งทั้งปวงตามที่เป็นจริง ด้วยปัญญาที่ทำงานร่วมกับสมาธิ

๒.๑ การเห็นแจ้งในแง่ของความไม่ยึดมั่นถือมั่นว่า: สิ่งทั้งหลายทั้งปวงไม่ควรยึดมั่นถือมั่น. ๒.๒ การเห็นแจ้งในแง่ของไตรลักษณ์คือ: รู้แจ้งความจริงต่าง ๆ เรื่อง อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา. ๒.๓ การเห็นแจ้งในแง่ของการเกิดทุกข์และการดับทุกข์. ๓. ไวพจน์: คือ ปัญญา, ญาณ, วิชชา, จักษุ, แสงสว่าง ฯลฯ

๑. จิตที่เป็นสมาธิแล้ว. ๒. การเพ่งลักษณะแห่งความจริง. ๓. มีสติ สัมปชัญญะ วิริยะ ตลอดเวลา

คือ การเพ่งความจริงแห่งธรรม

คือ การเห็นอย่างแจ่มแจ้งในธรรมทั้งปวง. แม่บท..วิปัสสนา ๑๘๖

๗.๑ วิปัสสนาเพื่อดับทุกข์โดยตรง. ๗.๒ วิปัสสนาเพื่ออิทธิปาฏิหาริย์ ๑

๘.๑ ต้องเป็นการรู้แจ้งด้วยการเห็นแจ้ง ด้วยจิตที่เป็นสมาธิ; มิใช่เป็นเพียงด้วยการฟัง หรือด้วยการคิดทางเหตุผล. ๘.๒ เป็นการงานในด้านสติปัญญาในระดับสูงสุดของมนุษย์. ๘.๓ ต้องมีการสอนกันอย่างมีระบบที่ถูกต้อง ครบถ้วน และต่อเนื่อง. ๘.๔ เป็นการกระทำที่มุ่งหมายเพื่อให้หมดอุปาทาน. ๘.๕ ไม่ได้ทำเพื่อสุขเวทนา แต่เพื่ออยู่เหนือสุขเวทนา. ๘.๖ เพื่อกำจัดอวิชชา (ศึกษาผิด); และเพื่อส่งเสริมวิชชา (ความรู้ถูก)

๙.๑ เกิดแก่จิตที่อบรมจนพร้อมที่จะเห็นแจ้ง. ๙.๒ เห็นแจ้ง จนถึงกับมีความแน่นอนที่จะเบื่อหน่ายคลายกำหนัดปล่อยวาง แล้วหลุดพ้น. ๙.๓ เกิดในเวลา, สถานที่, บุคคล, เหตุการณ์, ที่มีความเหมาะสมที่จะเห็นแจ้ง. ๙.๔ เกิดขึ้นที่อิริยาบถใดก็ได้ ถ้ามีความเหมาะสม

๑๐.๑ ทำลายความมืดคืออวิชชา, มิจฉาทิฏฐิ, อุปาทาน, กิเลส, ความทุกข์. ๑๐.๒ ทำให้จิตเกิดญาณ ความรู้เพื่อความหลุดพ้น. ๑๐.๓ รักษาภาวะแห่งความดับทุกข์ สิ้นทุกข์ของชีวิต

เปรียบเสมือน: ๑๑.๑ แสงสว่างหรือดวงอาทิตย์. ๑ อิทธิปาฏิหาริย์: ดูรายละเอียดที่คำอธิบายศัพท์ "ปาฏิหาริย์" หน้า ๕๔๓). ๑๑.๒ ความคมของเครื่องตัด. ๑๑.๓ แว่นที่ใสกระจ่าง. ๑๑.๔ เกลอของสมาธิ

๑๒.๑ ความต้องการที่จะพ้นจากอำนาจของ อวิชชา. ๑๒.๒ ความอยากรู้ ความสงสัย ทำให้เกิดความ คิดค้น. ๑๒.๓ เพราะถูกความทุกข์ขบกัด บีบคั้น เผาลน

๑๓.๑ วิปัสสนาที่บังเอิญขาดเหตุปัจจัยที่ เหมาะสม. ๑๓.๒ ทำด้วยอำนาจของตัณหา ก็เกิดๆ ดับ ๆ ไป ตามกระแสแห่งตัณหา. ๑๓.๓ เพราะมนุษย์หันไปนิยมระบบวัตถุ

คือ ความสุขอันเกิดจาก ความเห็นแจ้ง

ไม่มีอาทีนวะ. ยกเว้นถ้าทำ ผิดกลายเป็นมิจฉาทิฏฐิ เป็นอันตรายแก่ตัวเอง และผู้อื่น

ไม่มี เพราะไม่ต้องหา ทางออก

๑๗.๑ เริ่มกระทำให้เกิดวิปัสสนา โดยการกำหนดลักษณะของสิ่งทั้งปวง ตามที่เป็นจริง. ๑๗.๒ เมื่อเกิดวิปัสสนาแล้ว ส่องวิปัสสนาเข้าไป ที่ตัวปัญหา. ๑๗.๓ สอดส่องไปในความจริงของนามรูป; เรื่องอนิจจัง, ทุกขัง, อนัตตา

๑๘.๑ กระทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน อันเป็น เครื่องออกจากทุกข์ทั้งปวง. 0 แม่บท..วิปัสสนา ๑๘๘ ธรรมโฆษณ์ อรรถานุกรม ๑๘.๒ ทำลายความยึดมั่นถือมั่นใน สิ่งทั้งหลายทั้งปวง. ๑๘.๓ ทำลายอวิชชา โมหะ; เกิด ความหลุดพ้น. ๑๘.๔ ทำให้หมดความมีตัวตน. ๑๘.๕ ช่วยให้ถึงซึ่งตถา (ความคงที่). ๑๘.๖ ช่วยคุ้มครองลงไป เพื่อไม่ให้ เกิดอวิชชาสัมผัส แม้ในขณะ แห่งผัสสะ. ๑๘.๗ ช่วยให้เกิดความง่ายและความถูกต้องใน การบังคับจิตได้ ไม่ให้เป็นไปในทางที่จะ ต้องเป็นทุกข์. ๑๘.๘ ช่วยพัฒนาจิตใจ ให้สะอาด สว่าง สงบ. ๑๘.๙ ควบคุมและปรับปรุงสัญชาตญาณ ไม่ให้ กลายตามทางของกิเลส; แต่ให้กลาย เป็นโพธิ. ๑๘.๑๐ ป้องกันและแก้ไขโรคประสาทได้อย่าง ดี

เข้าไปสู่สิ่งที่เรียกว่า วิปัสสนา: คือ บังเอิญถลำเข้าไปในสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม แก่การเกิดวิปัสสนา

วิปัสสนาโดยสิ่งที่ต้องเกี่ยวข้อง: ๒๐.๑ ปัจจัยและโอกาสที่เหมาะสมแก่การเกิด ของวิปัสสนา. ๒๐.๒ ความรู้ที่เป็นอุปกรณ์แก่การเจริญ วิปัสสนา. ๒๐.๓ รากฐานที่ตั้ง ที่อาศัยของวิปัสสนา คือ ศีลและสมาธิ. ๒๑. ภาษาคน - ภาษาธรรม: วิปัสสนาโดยภาษาคน - ภาษาธรรม: ๒๑.๑ ภาษาคน: วิปัสสนาหาลาภ. ภาษาธรรม: วิปัสสนาเพื่อพระนิพพาน. ๒๑.๒ ภาษาคน: วิปัสสนาเห็นนรก สวรรค์. ภาษาธรรม: วิปัสสนาเห็นอนิจจัง ทุก ขัง อนัตตา. ๒๑.๓ ภาษาคน: มีตัวเราทำวิปัสสนา. ภาษาธรรม: ไม่มีตัวตนผู้ทำวิปัสสนา มี แต่เพียงนามรูป ที่กำลัง เจริญอยู่ด้วยเจตสิกธรรม ประเภทปัญญา. ธรรมโฆษณ์ที่แนะนำให้อ่าน ๑. ธรรมศาสตรา เล่ม ๑ ๒. ธรรมะเล่มน้อย ๓. บรมธรรม ภาคปลาย ๔. สมถวิปัสสนาแห่งยุคปรมาณู ๕. อานาปานสติภาวนา