บุญ

คือ ธรรมชาติเป็นเครื่องชำระสันดานแห่งตน

๒.๑ โดยเหตุ: เครื่องชำระบาป, เครื่องให้เกิดสุข. ๒.๒ โดยผล: ความอิ่มใจ, ความสุข. ๓. ไวพจน์: คือ กุศล, ความดี, ความงาม ฯลฯ

คือ สัมมาทิฏฐิ, เจตนาในการกระทำ, ความพยายามในการกระทำ, ความพอใจในผลของการกระทำ

มีลักษณะ: ๕.๑ ตรงกันข้ามจากบาป. ๕.๒ เป็นของงาม. ๕.๓ ชวนให้ปรารถนา. ๕.๔ เป็นของเบาเหมือนเงาตามตัว. ๕.๕ พร้อมที่จะกำจัดบาป. ๕.๖ เป็นบันไดแห่งนิพพาน

๖.๑ มีการเกิด-ดับ เปลี่ยนแปลงไปตามปัจจัย ในฐานะที่เป็นสังขต- ธรรมอย่างหนึ่ง. ๖.๒ มีอาการปรุงแต่งภพ

แบ่งโดยประเภทสอง: นัยที่หนึ่ง: ๑. บุญตามความหมายในภาษาคน : คือ บ้าได้, เมาได้, หลงได้, เป็นอันตรายแก่เจ้าของ. ๒. บุญตามความหมายในภาษาธรรม: คือ ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความบ้า, ความเมา, ความหลง, ไม่เป็นอันตรายแก่เจ้าของ. นัยที่สอง: ๑. บุญที่ส่งเสริมความเห็นแก่ตัว. ๒. บุญที่ช่วยกำจัดความเห็นแก่ตัว. นัยที่สาม: ๑. บุญที่เป็นไปอย่างถูกต้อง ตามความหมายของคำว่าบุญ โดยแท้จริง. ๒. บุญตามความหมายของคำที่เปลี่ยนแปลงแล้ว จากความหมาย เดิม: เช่น การกระทำที่เป็นการค้ากำไรเกินควร แล้วก็เรียกมัน ว่าบุญ. นัยที่สี่: ๑. บุญที่ถูกยึดถือลูบคลำด้วยอุปาทาน, ตัณหา, มานะ, ทิฏฐิ , จน สูญเสียความหมายของคำว่าบุญที่แท้จริง. ๒. บุญที่ไม่ถูกยึดถือลูบคลำด้วยอุปาทาน, ตัณหา, มานะ, ทิฏฐิ, ยัง รักษาความหมายที่แท้จริงของคำว่า “บุญ" ไว

๘.๑ ต้องล้างบาป; ต้องให้เกิดความสุข. ๘.๒ ต้องมีและเสวยผลโดยไม่ต้องยึดถือว่าของตน มิฉะนั้นมันจะ กัดเอา. ๘.๓ บุญซื้อขายแลกเปลี่ยนหยิบยืมกันไม่ได้

๙.๑ บุญมีได้ทั้งจากสัมมาทิฏฐิและมิจฉาทิฏฐิ (บางชนิด). ๙.๒ บุญมีได้ทั้งชนิดที่มีอโลภะเป็นมูล และมีโลภะเป็นมูล. ๙.๓ บุญมีได้ทั้งชนิดสะอาดและสกปรก (มีโมหะหรือตัณหาเป็นมูล ของคนงมงาย). แม่บท...บุญ ๑๑๒ ๙.๔ บุญมีได้ทั้งโดยคนบ้าบุญ และคนรู้จักบุญ ไม่บ้าบุญ

๑๐.๑ หน้าที่ (โดยสมมติ) ของบุญ: บุญมีหน้าที่ขจัดบาป. ๑๐.๒ หน้าที่ของคนต่อบุญ: บำเพ็ญบุญให้เป็นสัมมาทิฏฐิ คือ ชำระบาปได้จริง

เปรียบเสมือน: ๑๑.๑ บันไดไปนิพพาน. ๑๑.๒ ยานพาหนะเดินทางสู่จุดหมายปลายทาง. ๑๑.๓ เหล้าหวาน. ๑๑.๔ บุญของบางคนเปรียบเหมือนน้ำโคลน: คือ ทำบาปแลกบุญ ซึ่งจะทำให้สกปรกยิ่งขึ้นไปอีก เหมือนการอาบน้ำโคลน. ๑๑.๕ บุญของบางคนเปรียบเหมือนน้ำสบู่: คือ ชำระชะล้างสิ่ง สกปรก. ๑๑.๖ บุญของบางคนเปรียบเหมือนน้ำหอม; แม้จะได้กลิ่นหอม แต่ก็มิใช่ความสะอาด เหมือนคนทำบุญเอาหน้า. ๑๑.๗ บุญของบางคนเปรียบเหมือนน้ำสะอาดบริสุทธิ์ ที่ชำระน้ำโคลน น้ำสบู่ น้ำหอมออกไป จนมีความสะอาดที่แท้จริง. นี้เป็นบุญ บริสุทธิ์ชั้นเลิศ. ฯลฯ

๑๒.๑ การชักชวนเกลี้ยกล่อมของกัลยาณมิตร ๑ . ๑๒.๒ สัมมาทิฏฐิ. ๑๒.๓ ปุญญกามตา หรือ สัมมาสังกัปปะ. ๑๒.๔ วัตถุแห่งการทำบุญ : ๑. บุญเกิดจากการบริจาค. ๒. บุญเกิดจากการสมาทานศีล. ________________________________________ ๑ กัลยาณมิตร: มิตรงาม หมายถึงมิตรที่ดี คือช่วยให้สำเร็จประโยชน์ตามที่ประสงค์. (ดูรายละเอียดที่คำอธิบายศัพท์ หน้า ๕๔๑ ). ๓. บุญเกิดจากการบำเพ็ญจิตตภาวนา. ทั้งสามอย่างนี้อาจขยายออกไปได้เป็นสิบ ที่เรียกว่า บุญกิริยาวัตถุสิบ ๑

๑๓.๑ ความดับไปตามคราวเพราะการขาดเหตุปัจจัยตามธรรมดา ของสังขารธรรมหรือสังขตธรรมทั้งหลาย. ๑๓.๒ การดับไปเพราะบาปเกิดขึ้นแทรกแซงในบางกรณี. ๑๓.๓ อัตถังคมะของบุญขั้นสูงสุดเพราะความหมดกิเลส คือเป็น พระอรหันต์. ๑๓.๔ ภาษาชาวบ้าน ถือเอาความตายเป็นการสิ้นบุญ

๑๔.๑ สำหรับผู้ยึดมั่นถือมั่นในบุญอย่างงมงาย ก็ได้ความพอใจ อุ่นใจเต็มที่ตามแบบคนงมงาย หรือที่เรียกว่าบ้าบุญ. ๑๔.๒ คนที่มีบุญอย่างถูกต้องตามความหมายของคำว่าบุญ ก็พอใจ หรืออิ่มใจตามปกติ ไม่มีลักษณะแห่งการเมาบุญ. ๑๔.๓ การมีชีวิตอย่างคนมีบุญอย่างถูกต้อง ทำให้เกิดความปลอดภัย, ความสะดวกในการเป็นอยู่ และส่งเสริมความง่ายในการที่ จะปฏิบัติธรรมที่สูงขึ้นไป

๑๕.๑ มีเฉพาะแก่คนที่ยึดมั่นถือมั่นในบุญอย่างงมงาย จนมีผลคล้าย กับบาปไปเสีย มีโทษหาประมาณมิได้. ๑๕.๒ บุญตามปกติเป็นที่ตั้งแห่งความยึดมั่นถือมั่น ทำความเนิ่นช้า ให้แก่การบรรลุนิพพาน เพราะหลงใหลไปในทิศทางต่าง ๆ ตามชนิดของบุญ; อย่างนี้เรียกชื่อว่า โอปธิกบุญ (บุญเป็น ของหนัก). ความหลุดพ้นที่เป็นจุดหมายปลายทางของพรหม- ___________________________________________ ๑ บุญกิริยาวัตถุสิบ: สิ่งที่เป็นที่ตั้งแห่งการทำบุญสิบอย่าง. (ดูรายละเอียดที่หมวดธรรม หน้า๕๕๔). แม่บท...บุญ ๑๑๔ จรรย์นั้น คือการพ้นจากอำนาจอิทธิพลของบุญ ที่เรียกว่า "เหนือบุญ"

๑๖.๑ ไม่มีสำหรับบุญที่ไม่ถูกยึดมั่นถือมั่น. ๑๖.๒ คงมีสำหรับออกจากอิทธิพลของบุญ ที่ผูกพันด้วยความยึดมั่น ถือมั่น: ได้แก่อริยมรรคมีองค์แปด

นัยที่หนึ่ง: เพื่อมีบุญตามปกติ : คือ การทำลายความเห็นแก่ตัว; ไม่ประทุษร้ายผู้ใดแม้แต่ตัวเอง; มีแต่การกระทำ เพื่อให้ได้รับประโยชน์ทั้งส่วนบุคคลและสังคม. นัยที่สอง: เพื่ออยู่เหนืออำนาจการปรุงแต่งของบุญ หรือเพื่อ เหนือบุญ : คือ การทำลายความยึดมั่นถือมั่นในบุญ ว่า เป็นตัวตนหรือของตน; จนบุญไม่มีอำนาจปรุง แต่งภพหรือชาติให้แก่ตนอีกต่อไป

๑๘.๑ อานิสงส์ของบุญที่ไม่แท้จริง: คือ บุญที่ทำด้วยความยึดมั่น ถือมั่น ก็มีอานิสงส์อย่างมายา ไปตามแบบของความยึดมั่น ถือมั่น. ๑๘.๒ อานิสงส์ของบุญที่แท้จริง: ๑. อยู่ในโลกนี้อย่างเป็นสุข. ๒. เป็นบันไดสู่โลกุตตระ

เข้าไปสู่สิ่งที่เรียกว่าบุญ: ๑๙.๑ คบหาสมาคมกับพวกบ้าบุญก็ได้บุญแบบความยึดมั่นถือมั่น. ๑๙.๒ คบหาสมาคมกับพวกที่ทำบุญอย่างถูกต้องแท้จริง ก็จะมีบุญ อย่างแท้จริง. ๑๙.๓ พิจารณาโทษของบาปให้มาก ๆ จิตก็จะเอียงไปในทางแห่ง บุญโดยอัตโนมัติ

บุญโดยสิ่งที่ต้องเกี่ยวข้อง: ในการทำให้มีบุญอย่าง ถูกต้อง กระทั่งการอยู่เหนือบุญ : คือ สัมมาทิฏฐิและสัมมาสังกัปปะ อันเพียงพอ: แล้วดำเนินไปตามหลักการของสัมมาทิฏฐิจนถึงที่สุด. จึงจะมีบุญและใช้บุญได้อย่างถูกต้องหรือปลอดภัย. ๒๑. ภาษาคน-ภาษาธรรม: ๒๑.๑ ภาษาคน : บุญเป็นเครื่องอิ่มใจ. ภาษาธรรม : บุญเป็นเครื่องล้างบาป. ๒๑.๒ ภาษาคน : บุญเป็นที่ตั้งแห่งการสะสม. ภาษาธรรม : บุญเป็นที่ตั้งแห่งการเสียสละ. ๒๑.๓ ภาษาคน : บุญที่เพิ่มความเห็นแก่ตน. ภาษาธรรม : บุญ ที่ลดความเห็นแก่ตน. ☸ ธรรมโฆษณ์ที่แนะนำให้อ่าน ๑. ชุมนุมปาฐกถาชุดพุทธธรรม ๒. ศารทกาลิกเทศนา เล่ม ๑ ๓. อะไรคืออะไร? ☸