สันโดษ

คือ ยินดี ยินดีด้วยสิ่งที่มีอยู่

คือ ความยินดีหรืออิ่มใจในสิ่งที่มีอยู่ เพื่อเป็น กำลังสำหรับทำต่อไป มิใช่หยุดเสียเพียงเท่านั้น; ทำให้รู้สึกว่าเรามี หรือได้รับสิ่งที่เราต้องการอยู่ตลอดเวลา มีผลทำให้ไม่รู้สึกเหน็ดเหนื่อย ในการทำงาน. ๓. ไวพจน์: คือ สนฺตฺฺฎจิ, อปฺปิจฺฉตา, ปีติ ฯลฯ

คือ การกระทำ, ได้รับผลของการ กระทำ, พอใจในผลของการกระทำ, มีกำลังใจในการกระทำต่อไป จนกว่าจะถึงที่สุด

มีลักษณะ: ๕.๑ แห่งความปรารถนาเท่าที่ควรปรารถนา. ๕.๒ แห่งความร่ำรวยอยู่ตลอดเวลา. ๕.๓ แห่งชัยชนะต่อการงานที่กระทำอยู่. ๕.๔ เป็นรากฐานแห่งความสงบสุขแม้แห่งพระนิพพาน

คือ มีอาการแห่งความยินดี อิ่ม พอ สดชื่น แจ่มใส สนุกในการทำงาน และการเป็นอยู่

แบ่งโดยประเภทสอง: กลุ่มที่หนึ่ง: ๑. โลกิยสันโดษ : คือสันโดษของคนธรรมดา ที่ยังต้องควบคุม ระมัดระวัง. ๒. โลกุตตรสันโดษ: คือสันโดษของพระอรหันต์ มีเองโดยอัตโนมัติ ไม่ต้องมีการควบคุม หรือระวังสังวร. กลุ่มที่สอง: ๑. สันโดษของอันธพาล: เป็นข้าศึกของการพัฒนา. ๒. สันโดษของสัตบุรุษ: เป็นปัจจัยแก่การพัฒนา แม้แก่พระนิพพาน. กลุ่มที่สาม: ๑. สันโดษที่ความจำเป็นบังคับ. ๒. สันโดษที่เป็นอิสระ

๘.๑ มีธรรมะเป็นอุปกรณ์: คือความปรารถนาน้อย (อัปปิจฉตา); ความเป็นผู้เลี้ยงง่าย (สุภรตา); และสัมมาอาชีวะเป็นที่สุด. ๘.๒ กฎเกณฑ์สำหรับบัญญัติความหมายของคำ ๆนี้ คือ ไม่ต้องบัญญัติ ว่า อย่าสันโดษในการบำเพ็ญบุญกุศล แต่ยังคงยืนยันว่า แม้การ ทำบุญทำกุศลก็ต้องมีสันโดษ. ๘.๓ ทุกคนต้องมีสันโดษในการเป็นอยู่ประจำวัน เพื่อเป็นวัคซีน ป้องกันโรคทางจิต

๙.๑ ทำให้มีความรู้สึกว่าไม่ขาดแคลนอะไร มีความร่ำรวยอยู่เสมอ. ๙.๒ สันโดษเป็นสิ่งหล่อเลี้ยงชีวิตให้สดชื่นไม่เหี่ยวเฉา เหมือนต้นไม้ ที่ได้น้ำอย่างเพียงพออยู่เสมอ. ๙.๓ ถ้าไม่มีสันโดษโดยสิ้นเชิงแล้ว โลกนี้ก็จะเต็มอัดอยู่ด้วยคนบ้า หรือตกนรกทั้งเป็น เพราะมีแต่ความหิวอยู่ตลอดเวลา. ๙.๔ แม้จะเป็นเศรษฐีมหาศาล ถ้าขาดสันโดษแล้ว ก็จะเป็นยาจก เข็ญใจ อยู่ท่ามกลางกองมหาสมบัตินั่นเอง

๑๐.๑ หน้าที่ (โดยสมมติ) ของสันโดษ : ทำให้มนุษย์มีความรู้สึก พอใจ อิ่มใจ เป็นสุขอยู่ตลอดเวลาและส่งเสริมให้เกิดกำลัง เพื่อการพัฒนาสืบต่อไป. แม่บท .. สันโดษ ๒๕๔ ๑๐.๒ หน้าที่ของมนุษย์ต่อสันโดษ: คืออย่าเข้าใจ หรือใช้สันโดษ ให้ผิดความหมายที่แท้จริงของคำ ๆนี้. ๑๑. อุปมา; เป็นเสมือน: ๑๑.๑ น้ำรดต้นไม้ . ๑๑.๒ วัคซีนป้องกันโรคบ้า. ๑๑.๓ ยาหอมชูกำลัง. ๑๑.๔ เทพเจ้าผู้คอยปลอบโยนอยู่ตลอดเวลา

๑๒.๑ มีสัมมาทิฏฐิในอานิสงส์ของสันโดษ และโทษของความไม่สันโดษ. ๑๒.๒ เกิดในสกุลหรือสิ่งแวดล้อมที่เต็มอยู่ด้วยความสันโดษ

๑๓.๑ เพราะมิจฉาทิฏฐิ และ/หรือกิเลส ครอบงำ. ๑๓.๒ การสมาคมคบหากับหมู่ชนผู้ปราศจากสันโดษ

คือ รสของความอิ่ม ความพอใจ อันเกิด จากความมีสันโดษ (แต่ไม่มีอัสสาทะจากสันโดษชนิดอันธพาล)

คือ ไม่มีจากสันโดษที่แท้จริง แต่มีจาก สันโดษที่เป็นมิจฉาทิฏฐิ

ทางออกจากสันโดษไม่ต้องมี; แต่สันโดษ เป็นนิสสรณะ ทางออกจากปัญหาของผู้ไม่ยินดีในการปฏิบัติหน้าที่ ของตน

เพื่อความมีสันโดษ: ๑๗.๑ มีสติปัญญา มองเห็นคุณค่าของสันโดษ คือความอิ่มเอิบของชีวิต. ๑๗.๒ ดำเนินชีวิตตามหลักเกณฑ์ของธรรมชื่อนี้: คือมีความพอใจ ในตัวการงาน - การทำงาน - การได้รับผลของการทำงาน ในฐานะเป็นสิ่งประเสริฐ

๑๘.๑ ทำให้รู้สึกว่าอิ่ม ร่ำรวย และทำงานสนุก. ๑๘.๒ ป้องกันไม่ให้เกิดความเครียดเป็นโรคประสาท. ๑๘.๓ เป็นพื้นฐานแห่งสัมมาอาชีวะ หรือดำรงชีวิตชอบ. ๑๘.๔ ถ้าเข้าใจสันโดษผิด จะได้รับผลตรงกันข้ามจากที่กล่าวแล้ว

เข้าไปสู่ความมีสันโดษ: ๑๙.๑ ถูกทรมานด้วยความเครียด หรือความไม่สันโดษมาอย่างเพียงพอ. ๑๙.๒ เห็นตัวอย่างที่ดีคือผู้มีความสุขด้วยสันโดษ

สันโดษโดยสิ่งที่ต้องเกี่ยวข้อง: คือ ตัวอย่างที่ดีที่สามารถ มีความสุขให้ดู. ๒๑. ภาษาคน · ภาษาธรรม: สันโดษโดยภาษาคน - ภาษาธรรม: ๒๑.๑ ภาษาคน: มัธยัสถ์อย่างคนโง่. ภาษาธรรม: คือ พอใจในสิ่งที่เป็นอยู่แล้ว เพื่อเป็นกำลังสำหรับพัฒนาต่อไป. ๒๑.๒ ภาษาคน: ธรรมสำหรับหยุดชะงัก ตายด้าน. ภาษาธรรม: ธรรมสำหรับการพัฒนาต่อไปอย่างไม่รู้เหน็ดเหนื่อย. แม่บท .. สันโดษ ๒๕๖ ธรรมโฆษณ์ที่แนะนำให้อ่าน ๑. พุทธิกจริยธรรม ๒.ฟ้าสางฯ ตอน๑,๒ ๓. วิสาขบูชาเทศนา เล่ม ๑