นิสิตนักศึกษาที่สวนโมกข์ ๒๕๐๙–๒๕๓๖

ถ้าวัดกันด้วยจำนวนชั่วโมง นิสิตนักศึกษาคือผู้ฟังที่ท่านพุทธทาส ใช้เวลาด้วยมากที่สุด — ๑๗๘ ครั้ง จากราว ๑๑๕ คณะ รวม ๒๓๐ ชม. ๔๕ นาที ตั้งแต่ ๒๕๐๙ จนถึง ๒๕๓๖ ซึ่งเป็นปีที่ท่านมรณภาพ · และเป็นกลุ่มที่ท่าน ยกสถานะให้เป็น “ปัญญาชน” แล้วเปลี่ยนรูปแบบการบรรยายให้เข้ากับสถานะนั้น

๒๕๐๙: ใช้ “เวทัลลกถา” เป็นครั้งแรก เพราะผู้ฟังเป็นปัญญาชน

รายการเก่าที่สุดในชุดนี้คือการบรรยายที่ธรรมศาสตร์ ๒๕๐๙ · ท่านอธิบายไว้เองว่า ทำไมครั้งนั้นต้องพูดต่างจากปกติ

การบรรยายธรรมะในวันนี้มีหัวข้อว่า หลักธรรมะสำหรับนักศึกษา … ซึ่งหมายความว่าเป็นผู้มีปัญญา และท่านสาธุชนทั้งหลายก็ตั้งอยู่ในฐานะ เป็นปัญญาชนทั่วๆ ไปเพราะเคยได้สดับตรับฟังมามากแล้ว … ยังจะกล่าวในรูปที่เรียกว่า เวทัลลกถา เสมือนหนึ่งมีคำถามตั้งขึ้นและก็มีคำตอบออกไป … และกล่าวได้ว่า เป็นครั้งแรก เพื่อความเหมาะสมแก่ท่านที่เป็นนักศึกษาหรือปัญญาชน

“หลักธรรมะสำหรับนักศึกษา” · ที่ธรรมศาสตร์ · ๑๓ มกราคม ๒๕๐๙

เหตุผลที่ท่านให้ไว้คือธรรมเนียมของผู้มีปัญญาในครั้งพุทธกาล — “ผู้มีปัญญาจะถามเพียงหัวข้อ ขอร้องเพียงให้บอกแต่ใจความไม่ปรารถนาคำอธิบายยืดยาว”

“การศึกษาธรรมะของท่านทั้งหลายนั่นเอง” ที่ยังสับสน

แต่การยกสถานะให้ไม่ได้แปลว่าท่านจะไม่ตรง · ในชุด ๔ ครั้งสำหรับนักศึกษาเชียงใหม่ และธรรมศาสตร์ ปี ๒๕๒๒ ท่านใช้ครั้งแรกทั้งครั้งไปกับการบอกว่าผู้ฟังยังไม่รู้ว่า ตัวเองมาทำไม

จะได้กล่าวโดยหัวข้อว่า ความสับสนที่มีอยู่ในการศึกษาธรรมะ หมายความว่าในการศึกษาธรรมะยังสับสน และก็ได้แก่ การศึกษาธรรมะของท่านทั้งหลายนั่นเอง … โดยเฉพาะอย่างยิ่งก็คือไม่รู้ว่าจะศึกษาไปทำไม … บางคนก็มาสนใจธรรมะด้วยเห่อเห่อ ตามกันมา … หรือว่ามาเพราะเหตุที่เป็นสมาชิกกลุ่มพุทธศาสตร์

ครั้งที่ ๑ · นักศึกษาเชียงใหม่และธรรมศาสตร์ ๒๕๒๒ · ๒๓ มีนาคม ๒๕๒๒

ในคำบรรยายเดียวกันท่านเปรียบเทียบกับผู้ฟังชาวต่างชาติที่มาสวนโมกข์ ซึ่งท่าน เคยถามคำถามเดียวกันนี้ และได้คำตอบว่า “ไม่รู้เหมือนกัน”

อีกด้านหนึ่ง เมื่อคณะไหนเขียนจดหมายมาบอกล่วงหน้าว่าจะมาปฏิบัติด้วยไม่ใช่มาฟังเฉย ๆ ท่านพูดถึงเรื่องนั้นเป็นเรื่องแรก

เมื่อได้ทราบจากหนังสือของท่าน ประโยคหนึ่งว่าตั้งใจจะมาประพฤติธรรมด้วย ไม่ใช่เพียงแต่มาฟังอย่างเดียว อย่างนี้ก็รู้สึกยินดีมาก … เพราะว่าเรื่องประพฤติธรรม กับเรื่องศึกษาด้วยการฟังอย่างเดียวนั้นมันคนละเรื่องกัน

นักศึกษามหาวิทยาลัยรามคำแหง ๒๕๒๒ · ๗ มกราคม ๒๕๒๒

๒๕๑๗: พูดเรื่องภาษาการเมืองกับนักศึกษาธรรมศาสตร์

หนึ่งปีหลังเหตุการณ์ ๑๔ ตุลาคม ๒๕๑๖ นักศึกษาธรรมศาสตร์กลุ่มพุทธศาสตร์มาถึงสวนโมกข์ และท่านเลือกหัวข้อเองตรงนั้น — ไม่ใช่ธรรมะทั่วไป แต่เป็นเรื่องภาษา ของฝ่ายที่กำลังทะเลาะกัน

หัวข้อที่จะพูดเท่าที่นึกได้เวลานี้ ทำให้อยากจะพูดในหัวข้อว่า ภาษาเกี่ยวกับการเมือง ที่เข้าใจว่ายังสับสนกันอยู่ ซึ่งเป็นเหตุให้พูดกันไม่รู้เรื่อง หรือทำความเข้าใจกันไม่ได้ในการช่วยกันสร้างสันติภาพ โดยส่วนบุคคลก็ดี โดยส่วนสังคมก็ดี ภายในประเทศของเราก็ดี

นักศึกษาธรรมศาสตร์ กลุ่มพุทธศาสตร์ · ๑๐ พฤศจิกายน ๒๕๑๗

ใครมาบ้าง

นับจากชื่อชุดในทะเบียน: ศรีนครินทรวิโรฒ ๒๙ ครั้ง · ธรรมศาสตร์ ๒๖ · สงขลานครินทร์ ๑๙ · มหิดล ๑๒ · จุฬาลงกรณ์ ๑๒ · รามคำแหง ๓ · เกษตรศาสตร์ ๓ · เชียงใหม่ ๗ · ที่เหลือเป็นคณะที่ทะเบียนเรียกรวม ๆ ว่า “อบรมนักเรียน นิสิต นักศึกษา” หรือ “นักศึกษา ๑๔ สถาบัน” · ตัวเลขเหล่านี้นับจาก คำในชื่อชุด คณะที่มาหลายสถาบันพร้อมกันจึงถูกนับมากกว่าหนึ่งช่อง

รายการสุดท้ายของชุด — และเป็นหนึ่งในคำบรรยายท้าย ๆ ของชีวิตท่าน — คือคณะนักศึกษา พยาบาลจากวิทยาลัยพยาบาลเกื้อการุณย์ เมื่อมีนาคม ๒๕๓๖

ตารางเสียงทั้งหมด

เรียงตามเวลา แบ่ง ๓ ช่วง · ความยาวทุกช่องวัดจากไฟล์เสียงจริงด้วย ffprobe · ชื่อคณะอยู่ใต้หัวข้อ

พ.ศ. ๒๕๐๙–๒๕๑๙ ๕๕ รายการ · ๗๒ ชม. ๒๘ นาที

ชื่อคณะผู้ฟังอยู่ใต้หัวข้อ

พ.ศ. ๒๕๒๐–๒๕๒๙ ๘๔ รายการ · ๑๐๗ ชม. ๔๗ นาที

ชื่อคณะผู้ฟังอยู่ใต้หัวข้อ

พ.ศ. ๒๕๓๐–๒๕๓๖ ๓๙ รายการ · ๕๐ ชม. ๒๙ นาที

ชื่อคณะผู้ฟังอยู่ใต้หัวข้อ