พัฒนา

คือ ถือว่ามาจากคำบาลีว่า "วฑฺฒน" แปลว่า ความมีมากขึ้น ๆ

๒.๑ ถือว่ามาจากภาษาบาลี คือคำว่า วฑฺฒน หมายความว่าทำให้ รกหนาขึ้น (ดังเช่น คำว่า น สิยา โลกวฑฺฒโน แปลว่า ไม่ เป็นคนรกโลก) มิได้มีความหมายไปในทางดีแต่อย่างเดียว ; แม้แต่ผมรกขึ้นบนศีรษะก็เรียกว่า ผมวัฒนา. ๒.๒ ถือเอาความหมายฝ่ายดี ซึ่งนิยมใช้ในภาษาไทยคือ ความเจริญ; มิใช่เพียงแต่รกขึ้นมาเฉย ๆ. ๓. ไวพจน์: คือ ภาวิตถตา, วัฒนา, ภาวนา ฯลฯ

มีสาม: ๑. ความประสงค์จะพัฒนา. ๒. วัตถุปัจจัยเพื่อการพัฒนา. ๓. การกระทำที่เป็นการพัฒนา. ทั้งหมดนี้ จะเป็นไปทางฝ่ายโลกิยะก็ได้ โลกุตตระก็ได้

มีลักษณะ: ๕.๑ แห่งการเปลี่ยนแปลงไปสู่ภาวะใหม่ที่มากกว่า; ดีกว่า; หรือสูง กว่าเดิม. ๕.๒ แห่งการสร้างสรรค์มิใช่ทำลาย. ๕.๓ แห่งการนำไปสู่จุดสูงสุดของกรณียะนั้น ๆ. ๕.๔ แห่งการชวนให้ยึดมั่นถือมั่น

มีอาการ : ๖.๑ แห่งความมาก ความดี ความสูงขึ้นไปตามลำดับ. ๖.๒ แห่งความเป็นบวกเพิ่มขึ้น ความเป็นลบลดลง

๗.๑ แบ่งโดยประเภทสอง : ๑. พัฒนาเพื่อผลทางโลกิยะ. ๒. พัฒนาเพื่อผลทางโลกุตตระ. ๗.๒ แบ่งโดยประเภทสี่ : ๑. พัฒนาระบบวัตถุ. ๒. พัฒนาระบบกาย. ๓. พัฒนาระบบจิต. ๔. พัฒนาระบบวิญญาณ (ระบบสติปัญญา)

๘.๑ การพัฒนาต้องมีผลเป็นไปเพื่อสันติสุขส่วนบุคคล และสันติภาพ. ๘.๒ การพัฒนาต้องเป็นไปอย่างถูกต้องตามกฎเกณฑ์ของธรรมชาติ. ๘.๓ การพัฒนาต้องถูกต้องทั้งเบื้องต้น ท่ามกลาง และเบื้องปลาย. ๘.๔ การพัฒนาที่ถูกต้อง: ต้องเป็นไปเพื่อความหมดปัญหา มิใช่เพื่อ เพิ่มปัญหาอย่างที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน

๙.๑ การพัฒนาเป็นปกติวิสัยสำหรับสิ่งมีชีวิต. ๙.๒ การไม่พัฒนาหมายถึงความตาย ในทุกความหมาย. ๙.๓ การพัฒนาเป็นความประสงค์ของวิวัฒนาการ

๑๐.๑ การพัฒนามีหน้าที่ (โดยสมมติ) : ทำให้สิ่งมีชีวิตทั้งหลาย บรรลุถึงจุดหมายปลายทางของชีวิต. ๑๐.๒ หน้าที่ของมนุษย์ต่อการพัฒนา : คือ พัฒนาให้ถูกวิถีทาง ของความหมดปัญหาของมนุษย์เอง. แม่บท.. พัฒนา ๑๔๖

เปรียบเหมือนการหว่านพืช ซึ่งต้องมีความถูกต้อง ทั้งพื้นที่ ทั้งเวลา และการกระทำ

๑๒.๑ สัญชาตญาณแห่งการขยายตัว เพื่อความงอกงามยิ่ง ๆขึ้นไป. ๑๒.๒ กามตัณหา ๑ , ภวตัณหา ๒ . ๑๒.๓ การกระทำอย่างแฟชั่นตาม ๆกันไป. ๑๒.๔ ความทนอยู่ไม่ได้กับสภาวการณ์ที่กำลังเป็นอยู่ มีอยู่. ๑๒.๕ ความสำนึกในหน้าที่

๑๓.๑ การขาดสัมมาทิฏฐิหรือความรู้ที่ถูกต้องในการพัฒนา. ๑๓.๒ การขาดปัจจัยแห่งการพัฒนา. ๑๓.๓ ความหมดกิเลสตัณหา

๑๔.๑ ในส่วนโลกิยธรรม : มีผลของการพัฒนา คือความสะดวก สบายเป็นสุข เป็นอัสสาทะ. ๑๔.๒ ในส่วนโลกุตตรธรรม : มีผลของการพัฒนาจิตออกมาเป็น มรรค ผล นิพพาน แต่ไม่นิยมเรียกว่า อัสสาทะ

อาทีนวะมีจากการพัฒนาที่ทำไปด้วยอำนาจ กิเลสตัณหา; มีความยึดมั่นถือมั่นด้วยอุปาทาน ซึ่งไม่ถูกต้องตาม ความหมายของคำว่า “พัฒนา". ส่วนการพัฒนาที่เป็นไปอย่าง ถูกต้องตามความหมายของคำ ๆนี้ ไม่มีอาทีนวะ. _______________________________________________ ๑ กามตัณหา : ตัณหาในกาม. ๒ ภวตัณหา : ตัณหาในภพ (ความมี, ความเป็น)

ไม่ต้องมีนิสสรณะจากการพัฒนาที่ถูกต้อง; คงมีแต่การออกจากการพัฒนาที่ไม่ถูกต้อง ที่ทำไปด้วยอำนาจมิจฉาทิฏฐิอย่างที่ไม่รู้สึกตัว. หนทางออก: คือ อริยอัฏฐังคิกมรรค

เพื่อมีการพัฒนาที่ถูกต้อง: คือ การปฏิบัติที่ยึดแนวแห่งอริยอัฏฐังคิกมรรคเป็นหลัก หรือการปฏิบัติที่ปราศจากอิทธิพลของกิเลส ตัณหา

๑๘.๑ พัฒนาทางวัตถุ: ให้เกิดความผาสุก สะดวกสบายทางกาย. ๑๘.๒ พัฒนาทางจิต: ให้เกิดความสุขสงบทางจิต และมีจิตที่ประกอบอยู่ด้วยคุณสมบัติเหนือธรรมดา. ๑๘.๓ พัฒนาทางวิญญาณหรือสติปัญญา: มีอานิสงส์ให้บรรลุมรรค ผล นิพพาน

เข้าไปสู่การพัฒนาที่ถูกต้อง: ๑๙.๑ การสังเกตเห็นโทษของความไม่พัฒนาอยู่เป็นประจำ. ๑๙.๒ การคบหาสมาคมกับนักพัฒนาอยู่เป็นปกติ. ๑๙.๓ การเห็นพระอริยเจ้าผู้จบกิจแห่งการพัฒนา หรือจบพรหมจรรย์อยู่เนือง ๆ

พัฒนาโดยสิ่งที่ต้องเกี่ยวข้อง: ๒๐.๑ สัปปายธรรม ๑ ทุกชนิดที่ส่งเสริมการพัฒนา. ๒๐.๒ ปัจจัยแห่งการพัฒนาโดยเฉพาะ. ๒๑. ภาษาคน-ภาษาธรรม: พัฒนาโดยภาษาคน-ภาษาธรรม: ๒๑.๑ ภาษาคน: การพัฒนาวัตถุ ทรัพย์สมบัติ และร่างกาย. ภาษาธรรม: การพัฒนาจิตและวิญญาณ. ๑ สัปปายธรรม: ธรรมที่ทำความสบาย คือให้ความสะดวก ความง่ายในหน้าที่ที่ตนจะต้องปฏิบัติหรือในการเป็นอยู่. (ดูรายละเอียดที่คำอธิบายศัพท์ หน้า ๕๔๗ ). แม่บท..พัฒนา ๑๔๘ ๒๑.๒ ภาษาคน: เป็นเรื่องของปุถุชน. ภาษาธรรม: เป็นเรื่องของอริยชน หรือพระอริยเจ้า. ธรรมโฆษณ์ที่แนะนำให้อ่าน ๑. ธรรมะกับสัญชาตญาณ ๒. ธรรมะเล่มน้อย ๓. อตัมมยตาประยุกต์