วิมุตติ

คือ ความหลุดพ้นวิเศษ; ความหลุดพ้นสิ้นเชิง

๒.๑ หลุดพ้นจากกิเลส จากความทุกข์. ๒.๒ หลุดพ้นจากการปรุงแต่ง. ๒.๓ หลุดพ้นจากปัญหาและเครื่องผูกมัดทั้งปวง. ๓. ไวพจน์: คือ โมกข, อนุปาทาน, สุทธิ, วิ สุทธิ, อนาลย, นิโรธ, นิพพาน

๑. ความเห็นแจ้ง. ๒. ความคลายกำหนัดหรือคลายจากอุปาทาน (วิ ราคธรรม). ๓. ความปล่อยวาง. ๔. ความออกไป. ๕. ความเป็นอิสระ

มีลักษณะตามองค์ประกอบ: คือ จางคลาย, ปล่อยวาง, ว่าง, อิสระ, สงบเย็น

๖.๑ สลัดทิ้ง. ๖.๒ ไม่ยึดมั่น. ๖.๓ ไม่น้อมไป (สู่อารมณ์). ๖.๔ มีอาการเป็นผู้ชนะ (มิใช่ถอยหนี). ๖.๕ อยู่เหนือสังขารธรรมทั้งปวง

๗.๑ แบ่งตามลักษณะของการปฏิบัติ: ๑. วิมุตติที่มีกำลังสมาธิออกหน้าของพวก สมถยานิก : มีสมถะเป็นยานพาหนะ ; เรียก ว่าเจโตวิมุตติ. ๒. ปัญญาวิมุตติ หลุดพ้นด้วยอำนาจ ปัญญา ; เป็นเบื้องหน้าของพวกวิปัสสนา ยานิก. (โดยแท้จริงแล้ว ; การหลุดพ้นต้องมีทั้ง สมถะและวิปัสสนาคือ ทั้งเจโตและปัญญา ร่วมกัน ; หากแต่ว่ามีส่วนไหนออกหน้าก็ให้ ชื่อตามชื่อของส่วนนั้น). ๗.๒ แบ่งตามน้ำหนักหรือคุณค่า : ๑. ตทังควิมุตติ : หลุดพ้นโดยอารมณ์ของ วิปัสสนาเฉพาะอย่าง ; มีลักษณะเป็นการ บังเอิญ. ๒.วิกขัมภนวิมุตติ : หลุดพ้นจากกิเลสด้วย อำนาจของสมาธิที่เกิดจากการปฏิบัติ ; มี ลักษณะเป็นการข่มไว้ด้วยสมาธินั้น. (ทั้งตทังควิมุตติและวิกขัมภนวิมุตติ มี ลักษณะเป็นการหลุดพ้นที่ไม่สมบูรณ์). ๓. สมุจเฉทวิมุตติ : เป็นการหลุดพ้นโดย การตัดต้นเหตุของ

มาจากความเห็นแจ้ง, ความเบื่อหน่าย, ความคลายกำหนัด; แล้วนำไปสู่ ความบริสุทธิ์, ความสงบเย็น, ความเป็นอิสระ และนิพพาน

๙.๑ เป็นอารมณ์ของการแสวงหาขั้นสุดท้าย. ๙.๒ เป็นไวพจน์ของนิพพาน คือเป็นอายตนะที่ จิตสัมผัสได้. ๙.๓ ปรากฏต่อเมื่อปราศจากความยึดมั่นถือมั่น โดยประการทั้งปวง. ๙.๔ เป็นสัมมัตตะ (ภาวะหลุดพ้น) องค์สุดท้าย แห่งสัมมัตตะทั้งปวง. ๙.๕ แต่ก็มิได้มีความหมายแห่งความเป็นตัวตน หรือของตน ดังเช่นในลัทธิอื่นที่ตรงกันข้าม

มีหน้าที่ (โดยสมมติ): ปลดปล่อยปวงสัตว์

เปรียบเสมือน: ๑๑.๑ แก่นของต้นไม้ (พรหมจรรย์). ๑๑.๒ วัคซีนป้องกันโรคทางวิญญาณอย่างสารพัดนึก ครอบจักรวาล. ๑๑.๓ ทะเลที่ไม่มีคลื่นเพราะปราศจากลม. ๑๑.๔ อากาศอันว่าง และไม่มีขอบเขต เป็นอิสระ. ๑๑.๕ การหลุดพ้นจากคุกแห่งชีวิตทุกชนิด (คุกสุดท้ายคือตัวตน)

นัยที่หนึ่ง: โดยกว้าง ๆ ทั่วไป: ในความหมายที่หลวม ๆ เรียกว่า อนุปาทาน คือ ความไม่ยึดมั่นถือมั่น. นัยที่สอง: โดยความหมายเฉพาะ: เรียกว่า วิราคะ: แปลว่า ความจางคลายแห่งอุปาทาน. นัยที่สาม: โดยลักษณะแห่งปฏิจจสมุปบาท: มีลำดับว่า ยถาภูตญาณ - นิพพิทา - วิราคะ - วิมุตติ. นัยที่สี่: ความสิ้นไปแห่งตัณหา: ก็กล่าว ได้ว่าเป็นสมุทัยแห่ง วิมุตติ

คือ เมื่อเสร็จหน้าที่แล้วทั้งโดยปริยายและ นิปปริยายแล้วเกิดญาณทัสสนะว่าวิมุตติแล้ว

มีได้เพราะความพอใจยินดีในผลของวิมุตติ เฉพาะผู้ที่ยังมีอัสสาทะ; เรียกว่า ธัมมัสสาทะ หรือธัมมนันทิ; แต่ มิใช่ในตัววิมุตติเอง

ไม่มีสำหรับสัมมาวิมุตติ. มีเฉพาะมิจฉาวิมุตติ ซึ่งต้องออกโดย อริยมรรคมีองค์แปด. ๑๙๓ กผพ. แม่บท...วิมุตติ

เพื่อถึงวิมุตติ: ๑๗.๑ อริยอัฏฐังคิกมรรค. ๑๗.๒ ญาณทั้งหมดในวิปัสสนา มีอนัตตตานุปัสสนาญาณ เป็นต้น

๑๘.๑ หลุดพ้นจากกองทุกข์. ๑๘.๒ หลุดพ้นจากวัฏฏะ. ๑๘.๓ หลุดพ้นจากกระแสแห่งปฏิจจสมุปบาท หรือจากกระแสแห่ง การปรุงแต่ง. ๑๘.๔ หายจากโรคทั้งทางกาย, ทางจิต, ทางวิญญาณ

เข้าไปสู่การมีความรู้เกี่ยวกับสิ่งที่เรียก ว่าวิมุตติ: คือ คบสัตบุรุษหรือพระอริยเจ้าเป็นกัลยาณมิตร

วิมุตติโดยสิ่งที่ต้องเกี่ยวข้อง: คือ ความไม่ตกเป็นทาส ของอารมณ์ หรืออายตนะ. ๒๑. ภาษาคน-ภาษาธรรม: วิมุตติโดยภาษาคน-ภาษาธรรม: ภาษาคน: หลุดพ้นจากความผูกพันทางวัตถุ. ภาษาธรรม: หลุดพ้นจากความผูกพันทางจิตทางวิญญาณ. ธรรมโฆษณ์ที่แนะนำให้อ่าน ๑. ขุมทรัพย์จากพระโอษฐ์ ๓. สันติภาพของโลก ๒. ฟ้าสางฯ ตอน ๑ ๔. อาสาฬหบูชาเทศนา เล่ม ๑ เวทนา ๑. พยัญชนะ: เวทนาโดยพยัญชนะ: คือ รู้ หรือ รู้สึก (ทางผัสสะ). ๒. อรรถะ: เวทนาโดยอรรถะ: คือ ความรู้สึกของจิตเมื่อเสวยอารมณ์ที่เข้ามา กระทบ (รู้สึกพอใจบ้าง ไม่พอใจบ้าง หรือเฉย ๆบ้าง) ทำให้ชีวิตมี ปัญหา หรือความหมาย. ๓. ไวพจน์: เวทนาโดยไวพจน์: คือ เวทยิต, มุต. ๔. องค์ประกอบ: เวทนาโดยองค์ประกอบ: คือ อายตนะภายใน, อายตนะภาย นอก, ผัสสะแต่ละอย่าง ๆ. ๕. ลักษณะ: เวทนาโดยลักษณะ: ๕.๑ เ

เวทนาโดยภาษาคน ภาษาธรรม: ภาษาคน: คำนี้ในภาษาไทย หมายถึง ความลำบาก น่าสงสาร. ภาษาธรรม: หมายถึง ความรู้สึกทางอารมณ์ที่เป็นต้นเงื่อนแห่ง กิเลส, ตัณหา และความทุกข์. ☸ ธรรมโฆษณ์ที่แนะนำให้อ่าน ๑. ตุลาการิกธรรม เล่ม ๑ ๒. นวกานุสาสน์ เล่ม ๑ ๓. ปฏิจจสมุปบาทจากพระโอษฐ์ ๔. ปฏิปทาปริทรรศน์ ๕. โมกขธรรมประยุกต์ ☸